راه مقابله با بحران، ایجاد و تقویت تریبون‌های سالم و تخصصی است

روزنامه اعتماد نوشت: در دنیای امروز، شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها قدرت انتشار اطلاعات را به طور بی‌سابقه‌ای افزایش داده‌اند. هر فرد می‌تواند تریبونی دراختیار داشته باشد و بدون تخصص یا مسوولیت اجتماعی، دیدگاه‌ها و اخبار خود را به مخاطبان ارایه کند. این وضعیت باعث کاهش اعتماد عمومی و ایجاد جامعه‌ای پر از روایت‌های متضاد و تحریک‌آمیز شده است. یکی از عوامل اصلی این بحران، تریبون‌هایی است که در دست افراد فاقد تخصص و مسوولیت است. نتیجه، جامعه‌ای است که حرف زیاد دارد، اما تحلیل و محتوای فکری کم و مردم نمی‌توانند درست از نادرست را تشخیص دهند.

در این فضا، کسانی که دروغ‌های خوش‌بیان ارایه می‌کنند، قدرت بیشتری پیدا می‌کنند و تخصص و حقیقت به حاشیه می‌رود. راه‌حل سنتی، یعنی بستن تریبون‌ها توسط حاکمیت، با چالش‌های قانونی و اجتماعی همراه است و ممکن است به اتهام محدود کردن آزادی بیان منجر شود. مسیر پایدار، تقویت تریبون‌های سالم و هدایت مردم به سمت آنهاست؛ در این مدل، مردم نه تنها مصرف‌کننده، بلکه تنها عامل قدرت و بازدارنده فساد هستند.

بخش ۱: بحران تریبون‌های بی‌مسوولیت تحلیل جامعه‌شناختی

تعداد زیادی تریبون دراختیار افراد فاقد تخصص و مسوولیت قرار دارد. هر کسی می‌تواند حرف بزند و اطلاعات خود را منتشر کند. این باعث شده مردم در تشخیص درست از نادرست سردرگم شوند.

جامعه را می‌توان به دو گروه تقسیم کرد:

خواص: افراد متخصص که تحلیل‌ها و نظرات علمی ارایه می‌دهند.

عوام:  افرادی که تخصص ندارند و بیشتر تحت‌تاثیر روایت‌های خوش‌بیان قرار می‌گیرند.

نتیجه، کاهش اعتماد عمومی و ایجاد جامعه‌ای پرحرف، اما کم‌فهم است. مردم عصبانی می‌شوند، اما نسبت به پیامد‌های دروغ‌ها بی‌تفاوت می‌مانند.

تحلیل حقوقی

مسوولیت کیفری: انتشار اخبار نادرست یا تحریک احساسات عمومی که باعث ضرر شود، قابل پیگرد کیفری است (شایعه، تهمت، تشویش اذهان عمومی).

مسوولیت مدنی: کسانی که خسارت مالی یا روانی وارد می‌کنند، می‌توانند ملزم به جبران شوند.

خلأ قانونی: در مواردی قوانین کافی نیست و تریبون‌ها بدون مجازات ادامه می‌دهند؛ لازم است مکانیسم‌های پاسخگویی ایجاد شود.

بخش ۲: ساخت تریبون‌های سالم

تحلیل جامعه‌شناختی

راه مقابله با بحران و فساد، ایجاد و تقویت تریبون‌های سالم و تخصصی است. ویژگی‌های تریبون سالم:

تخصصی بودن: فقط در حوزه خاص فعالیت کند و از موضوعات غیرتخصصی پرهیز کند.

هدفمند بودن: هدف ارتقای جایگاه شخصی نباشد، بلکه انتقال صحیح اطلاعات و دانش باشد.

رقابت موازی: به جای سرکوب، تریبون‌های سالم باید با رقابت موازی بازار قدرت را متعادل کنند.

گردش مخاطب: مردم نباید همواره تحت سیطره یک تریبون باشند؛ گردش بین تریبون‌های تخصصی باعث حفظ تخصص و جلوگیری از انحصار قدرت می‌شود.

تحلیل حقوقی

چارچوب قانونی: تریبون‌های تخصصی می‌توانند در قالب نهاد‌های آموزشی، انجمن‌های علمی و رسانه‌های تخصصی فعالیت کنند و قوانین می‌توانند از انتشار محتوا‌های غیرتخصصی جلوگیری کنند.

مسوولیت حرفه‌ای: افراد صاحب تریبون باید شفاف و پاسخگو باشند، از عوام‌فریبی پرهیز کنند و منابع خود را مستند کنند.

حقوق مخاطب: مردم باید آزادانه بین تریبون‌ها انتخاب کنند تا سالم‌ها تقویت و فاسد‌ها محو شوند.

بخش ۳: نقش مردم در کنترل تریبون‌ها

تحلیل جامعه‌شناختی

قدرت واقعی تریبون‌ها در دست مردم است. وقتی تریبون‌ها سالم و متعدد باشند، نیازی به دخالت حاکمیت نیست:  مردم تریبون‌ها را بزرگ یا نابود می‌کنند. گوش و چشم مردم سلاح اصلی هستند.

گردش مخاطب بین تریبون‌ها از انحصار جلوگیری می‌کند و تخصص را حفظ می‌کند.

تحلیل حقوقی

حق انتخاب و دسترسی: قوانین باید از آزادی انتخاب مردم بین تریبون‌ها حمایت کنند.

محدودیت دخالت حاکمیت: دخالت مستقیم دولت ضروری نیست و حتی می‌تواند مخرب باشد.

مسوولیت اجتماعی مخاطب: مخاطب با انتخاب آگاهانه می‌تواند از انتشار دروغ و عوام‌فریبی جلوگیری کند.

بخش ۴: جمع‌بندی و چشم‌انداز

فراوانی تریبون‌های بی‌مسوولیت، یکی از دلایل اصلی کاهش اعتماد عمومی است. این بحران باعث شده کسانی که توان ارایه دروغ‌های خوش‌بیان دارند نفوذ بیشتری پیدا کنند و تخصص به حاشیه رانده شود.

راه‌حل، نه حذف تریبون‌ها، بلکه ایجاد تریبون‌های سالم و تخصصی و هدایت مردم به گردش بین آنهاست. مردم نقش اصلی را دارند: گوش و چشم مخاطب، قدرت تریبون‌ها را می‌سازد یا نابود می‌کند.

پیام حقوقی:  تریبون‌های تخصصی مسوول و پاسخگو باشند. حق آزادی بیان و انتخاب مخاطب حفظ شود. دخالت حاکمیت حداقل باشد. گردش مخاطب و رقابت موازی نقش بازدارنده حقوقی و اجتماعی دارد. در جامعه‌ای که نمی‌توان تریبون‌ها را بست، قدرت واقعی در دست مردم است. تنها با توجه و مصرف آگاهانه مخاطب است که تریبون‌ها سالم می‌مانند و از فساد بازداشته می‌شوند.