ماکرون برای حفظ منافع اقتصادی و مهار بحران تنگه هرمز به منطقه آمد

فریدون مجلسی، با اشاره به اهداف و دلایل سفر رئیس‌جمهوری فرانسه به کشور‌های حاشیه خلیج فارس عنوان کرد: سفر امانوئل ماکرون به کشور‌های عربی منطقه در شرایطی انجام می‌شود که فرانسه با بحران‌های داخلی و فشار‌های فزاینده اقتصادی مواجه است و هم‌زمان، تحولات جنگ در خلیج فارس و اختلال در تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز، منافع اقتصادی و راهبردی این کشور و دیگر قدرت‌های جهانی را تحت تأثیر قرار داده است. این سفر را می‌توان در چارچوب تلاش پاریس برای حفظ منافع سنتی خود در غرب آسیا، ارتباط با کشور‌های عربی و یافتن راهی برای جلوگیری از تشدید بحران ارزیابی کرد.

وی ادامه داد: فرانسه در داخل با نوعی بحران اجتماعی ترکیبی روبه‌رو است؛ بحرانی که تنها به اعتراض دانش‌آموزان و دانشجویان به کمبود امکانات آموزشی، کمبود معلم یا کاهش بودجه محدود نمی‌شود. گروه‌های مختلف اجتماعی، از جلیقه‌زرد‌ها و جریان‌های آنارشیستی و کمونیستی گرفته تا اقلیت‌های آفریقایی که خود را در جامعه فرانسه محروم و تحقیرشده می‌دانند، به این فضای اعتراضی پیوسته‌اند. مشکلات اشتغال و افزایش هزینه‌های زندگی، به‌ویژه گرانی انرژی نیز، از عوامل تشدیدکننده این وضعیت به شمار می‌روند.

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: بااین‌حال، مشکلات فرانسه را نمی‌توان صرفاً به افزایش قیمت انرژی یا جنگ در خلیج فارس نسبت داد. این کشور در شرایطی وارد دوره جدید رقابت‌های بین‌المللی شده که دیگر از جایگاه اقتصادی و نفوذ استعماری گذشته برخوردار نیست. فرانسه زمانی در بخش‌های گسترده‌ای از آفریقا، جنوب شرق آسیا و حتی آمریکای جنوبی مستعمره داشت و پس از پایان استعمار نیز از طریق پیوند‌های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی با کشور‌های فرانسوی‌زبان، نفوذ قابل‌توجهی را حفظ کرده بود. این نفوذ، بازار‌هایی برای کالا‌های فرانسوی فراهم می‌کرد و به پاریس امکان می‌داد در معادلات سیاسی و امنیتی برخی مناطق، از جمله آفریقا، نقش فعالی داشته باشد.

وی افزود: امروز، اما صنایع و محصولات فرانسوی با رقابت جدی‌تری مواجه‌اند. تولیدکنندگان فرانسه در بازار‌های جهانی با رقبایی از استرالیا، آفریقای جنوبی، شیلی و کالیفرنیا روبه‌رو هستند. صنایع عطر، ادکلن، لوازم آرایشی و محصولات زیبایی نیز دیگر انحصار گذشته را ندارند و با تولیدکنندگان آسیایی، به‌ویژه در چین، هند، کره جنوبی و ژاپن، رقابت می‌کنند. هرچند ایرباس همچنان یکی از بازیگران اصلی صنعت هواپیماسازی جهان است، در بسیاری از بخش‌های دیگر اقتصاد، رقابت بین‌المللی توان فرانسه برای تداوم برتری گذشته را کاهش داده است.

مجلسی گفت: پیامد این وضعیت آن است که دولت فرانسه برای تأمین هزینه‌های آموزش، خدمات درمانی، بازنشستگی و رفاه اجتماعی، با محدودیت‌های بیشتری مواجه می‌شود. در عین حال، پاریس همچنان می‌خواهد جایگاه خود را به‌عنوان یک قدرت جهانی حفظ کند؛ جایگاهی که مستلزم تأمین هزینه‌های نظامی، نگهداری ناو هواپیمابر و حفظ پایگاه‌های خارجی است. این هزینه‌ها در شرایطی بر اقتصاد فرانسه تحمیل می‌شوند که رقبایی مانند چین و هند، علاوه بر بازار‌های بزرگ مصرف، به قدرت‌های مهم تولیدی و صنعتی تبدیل شده‌اند.

وی اضافه کرد: در چنین شرایطی، بحران انرژی و جنگ در خلیج فارس فشار مضاعفی بر اقتصاد فرانسه وارد کرده است. افزایش مصرف جهانی سوخت، گسترش استفاده از خودرو در کشور‌های پرجمعیت و افزایش تقاضا در اقتصاد‌های مختلف، رقابت بر سر منابع انرژی را تشدید کرده است. پاریس، مانند بسیاری از دولت‌های دیگر، امیدوار است با پایان جنگ، قیمت انرژی به ثبات برسد؛ هرچند ریشه مشکلات اقتصادی اروپا عمیق‌تر از پیامد‌های کوتاه‌مدت این بحران است.

این دیپلمات پیشین کشورمان گفت: در این میان، تنگه هرمز به یکی از مهم‌ترین کانون‌های بحران تبدیل شده است. این گذرگاه راهبردی از دیرباز مسیر حیاتی انتقال انرژی و تردد کشتی‌ها بوده و اختلال در آن، منافع کشور‌های صادرکننده و واردکننده انرژی را به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد. در ارزیابی این وضعیت، اقدام جمهوری اسلامی ایران در محدود کردن تردد از تنگه هرمز را می‌توان تلاشی برای افزایش فشار بر آمریکا و دیگر کشور‌ها دانست؛ فشاری با این پیام که اگر واشنگتن ایران را برای پذیرش خواسته‌های خود تحت فشار قرار دهد، تهران نیز می‌تواند هزینه‌های گسترده‌ای به اقتصاد جهانی تحمیل کند.

وی خاطرنشان کرد: در شرایط عادی انتظار می‌رفت فرانسه، بریتانیا، آلمان و دیگر کشور‌های اروپایی برای بازگشایی تنگه هرمز فشار بیشتری وارد کنند. بااین‌حال، اختلافات اروپا با دونالد ترامپ، از جمله نگرانی‌های ناشی از مواضع او درباره گرینلند و برخوردهایش با متحدان اروپایی و ناتو، تمایل دولت‌های اروپایی به همکاری با واشنگتن را کاهش داده است. کشور‌های اروپایی از یک سو خواهان بازگشت آزادی کشتیرانی هستند و از سوی دیگر، نمی‌خواهند در چارچوب راهبردی که ممکن است به تشدید جنگ و آسیب به روابط آینده‌شان با کشور‌های منطقه بینجامد، با آمریکا همراه شوند.

مجلسی تاکید کرد: سفر ماکرون به کشور‌های عربی منطقه را باید در همین چارچوب بررسی کرد. فرانسه در غرب آسیا و کشور‌های عربی، از جمله در بازار ایران، سابقه‌ای طولانی از روابط اقتصادی و تجاری داشته است. نمونه روشن آن، بازار خودرو ایران برای شرکت پژو بود؛ بازاری که می‌توانست زمینه فروش گسترده خودرو و قطعات فرانسوی را فراهم کند، اما تحریم‌های آمریکا موجب از دست رفتن بخش مهمی از این فرصت‌ها شد. این تجربه نشان داد که فشار‌های سیاسی و تحریم‌ها چگونه می‌توانند منافع اقتصادی فرانسه را در منطقه محدود کنند.

وی گفت: اکنون پاریس می‌کوشد با رایزنی و همکاری با کشور‌های عربی، هم نگرانی‌های شرکای منطقه‌ای خود را در برابر تهدید‌های ناشی از گسترش جنگ کاهش دهد و هم در یافتن راهی برای پایان دادن به بحران نقش‌آفرینی کند. کشور‌های عربی حاشیه خلیج فارس نیز از اختلال در صادرات انرژی، ناامنی مسیر‌های دریایی و آسیب به کشتی‌ها و زیرساخت‌های خود متضرر شده‌اند. تهدید‌های متقابل درباره حمله به زیرساخت‌های کشور‌های هم پیمان آمریکا نیز بر نگرانی آنها افزوده است. فرانسه نیز از افزایش قیمت انرژی و بی‌ثباتی بازار‌های جهانی آسیب می‌بیند؛ بنابراین، منافع پاریس در این مرحله بیش از آنکه در همراهی بی‌قیدوشرط با واشنگتن خلاصه شود، به حفظ روابط منطقه‌ای و جلوگیری از گسترش جنگ وابسته است.

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل گفت: این بحران محدود به اروپا و خاورمیانه نیست. چین نیز به دلیل وابستگی به جریان پایدار انرژی از تحولات تنگه هرمز آسیب می‌بیند و به دنبال راهی برای بازگشت ثبات است. هم‌زمان، تحولات منطقه با معادلات گسترده‌تر بین‌المللی، از جمله جنگ روسیه و اوکراین، پیوند خورده است.