آینده آموزش عالی در آموزش هوشمند و ترکیبی است

ابوالفضل واحدی در نشست هم‌اندیشی و بررسی موضوعات آموزش عالی در دوره جنگ اخیر که با حضور وزیر علوم و اعضای کمیسیون اصل نود مجلس شورای اسلامی برگزار شد، ضمن گرامیداشت نام و یاد شهدای جنگ رمضان، به‌ویژه قائد شهید و همچنین استادان و دانشجویان شهید، گزارشی از اقدامات انجام‌شده در حوزه آموزش عالی ارائه کرد.

وی با اشاره به اینکه گزارش تهیه‌شده برای مجلس در سه لایه تداوم آموزش، تثبیت و تنظیم‌گری، تاب‌آوری و آینده‌نگری تنظیم شده است، گفت: اصول پایه در تصمیم‌گیری‌ها بر استمرار آموزش، انعطاف‌پذیری متناسب با شرایط پیش‌آمده، ملحوظ شدن ابعاد فرهنگی و اجتماعی در تصمیمات و برقراری زنجیره مدیریت و تصمیم‌گیری بدون وقفه است.

واحدی افزود: در همین راستا ابلاغیه‌هایی به دانشگاه‌ها صادر شد که از جمله آنها بهره‌گیری از ۲۵ درصد آموزش مجازی در دوره‌های حضوری بود و متناسب با شرایط، ابلاغیه‌های دیگری نیز صادر شد.

وی با اشاره به تصویری که پس از اصابت پرتابه‌های دشمن آمریکایی - صهیونیستی به دانشگاه صنعتی شریف مورد توجه قرار گرفت، گفت: یکی از استادان، کلاس خود را در اتاقی که بر اثر تجاوز دشمن تخریب شده بود برگزار کرد و این اقدام پیام ایستادگی و تاب‌آوری آموزشی را منتقل کرد.

معاون آموزشی وزارت علوم با بیان اینکه تدوین بسته‌های جامع سیاستی آموزشی، هماهنگی نهادی و حکمرانی شبکه‌ای و همچنین نظام پایش، ارزیابی و پشتیبانی در دستور کار قرار گرفته است، تصریح کرد: در دوره‌ای که کلاس‌ها مجازی شد، تقریباً تمام کلاس‌های آموزش نظری به‌صورت آنلاین یا آفلاین برگزار شد، اما حدود ۳۰ درصد کلاس‌ها که ماهیت آزمایشگاهی، کارگاهی و عملی داشتند، برگزار نشد.

وی ادامه داد: در این زمینه مطالعات و گزارش‌هایی با محور تبدیل تهدید به فرصت، تهیه اصول تاب‌آوری آموزشی، سناریو‌های پیش‌روی جنگ و تأثیرات آن بر آموزش عالی و نیز درس‌آموخته‌های آموزش عالی از جنگ رمضان تهیه شده است.

واحدی با اشاره به روند اقدامات انجام‌شده از آغاز جنگ تا آتش‌بس و پس از آن، گفت: با وجود مشکلات متعدد زیرساختی، آموزش مجازی به‌تنهایی کفایت نمی‌کند و کیفیت لازم را ندارد.

وی مشکلات زیرساخت ارتباطی، نابرابری در دسترسی به ارتباط پایدار، کیفیت پایین آموزش غیر حضوری، نبودن امکان برگزاری فعالیت‌های آموزشی در دروس عملی، آزمایشگاهی، مهارتی و کارورزی و نیز ناکارآمدی نظام ارزشیابی به‌ویژه در امتحانات را از مهم‌ترین چالش‌ها دانست و افزود: با توجه به شرایط موجود و استفاده دانشجویان از هوش مصنوعی، برگزاری آزمون استاندارد و رعایت عدالت آموزشی با دشواری جدی روبه‌روست.

معاون آموزشی وزارت علوم با اشاره به نتایج نظرسنجی انجام‌شده از دانشگاه‌ها درباره آموزش مجازی، تصریح کرد: مشکلات زیرساختی، مسائل روانی و اجتماعی ناشی از شرایط جنگی، کاهش مشارکت دانشجویان، کمبود تجهیزات و آشنایی ناکافی استادان و دانشجویان با آموزش مجازی از جمله چالش‌های اصلی مطرح‌شده بوده است.

وی افزود: بر اساس این نظرسنجی، ۶۶ درصد وضعیت اینترنت را دارای اختلالات مقطعی، ۲۸ درصد آن را پایدار و ۸ درصد آن را ناپایدار ارزیابی کرده‌اند.

واحدی با اشاره به مطالعات جهانی پس از کرونا گفت: در برخی کشور‌ها از جمله هند، ۶۵ درصد دانشجویان تمایلی به شرکت در کلاس‌های مجازی نداشته‌اند، ۸۵ درصد احساس اُفت یادگیری کرده‌اند، ۶۷ درصد دچار استرس و تنش روانی شده‌اند و بی‌انگیزگی دانشجویان نیز به سطح قابل توجهی رسیده است.

وی با تأکید بر اینکه آموزش عالی نباید به الگوی صفر و یکی یعنی کاملاً حضوری یا کاملاً مجازی محدود بماند، اظهار کرد: راهکار درست، حرکت به سمت آموزش تلفیقی و ترکیبی است؛ به این معنا که بخشی از دانشجویان به‌صورت حضوری و بخشی به‌صورت مجازی آموزش ببینند یا درصدی از کلاس‌ها به شکل حضوری و بخشی به‌صورت مجازی برگزار شود.

معاون آموزشی وزارت علوم افزود: از مقطعی تصمیم گرفته شد کلاس‌ها به سمت حضوری شدن برود، اما مهم‌ترین موضوع، برگزاری آزمون و تحقق عدالت آموزشی بود، به همین منظور، با استفاده از ظرفیت واحد‌های دانشگاه پیام نور در برخی مناطق، آزمون‌های حضوری به‌صورت محدود برگزار شد و این تجربه در حال توسعه است.

واحدی ادامه داد: روند اقدامات در این حوزه بر تداوم آموزش، تثبیت و تنظیم‌گری، تاب‌آوری و آینده‌نگری و ساخت بهتر از پیش متمرکز است و در این چارچوب آموزش ترکیبی و آموزش هوشمند دنبال می‌شود.

وی با اشاره به ضرورت تغییر مأموریت دانشگاه‌ها گفت: اولویت‌دهی به رشته‌های راهبردی از موضوعات مهمی است که نیازمند توجه و حمایت مجلس است و این رشته‌ها همان حوزه‌هایی هستند که نقطه قوت کشور و پشتیبان نیرو‌های نظامی از دل آنها شکل گرفته است.

معاون آموزشی وزارت علوم، آماده‌سازی استادان و دانشجویان برای سازگاری با شرایط جدید و توجه جدی به اقتصاد آموزش عالی را از برنامه‌های مهم پسا جنگ دانست.

واحدی با اشاره به واقعه دلخراش دبستان شجره طیبه میناب، تصریح کرد: برای آنکه این حادثه تنها به سوگواری محدود نشود، دو اقدام اجرایی در دستور کار قرار گرفت که شامل تخصیص جایزه ملی جلوه‌های ویژه معلمی برای معلمان شهید و حمایت تحصیلی مسیر میناب برای دانشجویان مناطق کم‌برخوردار است.

وی در پایان با تأکید بر ضرورت حمایت از توسعه و پایداری زیرساخت‌های آموزش هوشمند، اجرای تعهدات مرتبط با برنامه هفتم به‌ویژه در حوزه آموزش‌های مهارتی، تجهیز آزمایشگاه‌های رشته‌های راهبردی، اعطای بورس و فرصت‌های مطالعاتی، تقویت زیرساخت اینترنت به‌عنوان یکی از ابزار‌های اصلی دانشگاهیان و ایجاد صندوق پشتیبانی ضروری برای شرایط اضطراری را از نیاز‌های اساسی آموزش عالی برشمرد.