اهمیت برجام در امنیت خاورمیانه، غیرقابل انکار است

به گزارش اصلاحات نیوز؛ متن گفت وگو قهرمان پور را می خوانید:

– با توجه به سفر دو ماه آینده بایدن به خاورمیانه و از سر گرفتن مذاکرات برجام آیا می توان احتمال داد منطقه دستخوش تحولاتی خواهد بود؟ فکر‌ می کنید چه اندازه خاورمیانه در صورت توافق هسته ای ایران دچار تحولاتی شود؟

رییس جمهور آمریکا تلاش خواهد کرد روابط اسرائیل و عربستان را به هم نزدیک تر کند

احتمال پیوستن عربستان به محور ابراهیم

پیوستن عربستان به محور ابراهیم و همکاری نظامی با اسرائیل آثار بلند مدت و میان مدتی برای منطقه و بخصوص رقابت عربستان و ایران خواهد داشت

برجام اهمیت زیادی در معاملات منطقه ای و امنیت خاورمیانه در آینده خواهد داشت

انتظار داریم با سفر آقای بایدن به اسرائیل و عربستان تحولاتی در منطقه رخ بدهد اما آن چیزی که تا امروز منتشر شده حکایت از این دارد که رییس جمهور آمریکا در این سفر تلاش خواهد کرد که روابط اسرائیل و عربستان را به هم نزدیک تر کند. چند دستور کار تا امروز معلوم شده است که یکی بحث انتقال جزایر تیران و صنافیر از طرف مصر به عربستان هستند. مساله دوم احتمال پیوستن عربستان به محور ابراهیم و چند و چون و زمان آن خواهد بود و مساله سوم احتمال فروش سامانه دفاعی از سوی اسرائیل به عربستان و فعلا این سه موضوع در دستور کار سفر بایدن است. این سه اتفاق موضوعاتی مهم هستند زیرا عربستان بازیگری مهم در خلیج فارس است و پیوستن او به محور ابراهیم و همکاری نظامی عربستان با اسرائیل طبیعتا آثار بلند مدت و میان مدتی برای منطقه و بخصوص رقابت عربستان و ایران خواهد داشت و ممکن است باعث تشدید رقابت میان ایران و عربستان شود ولی در این مورد که اهمیت و تاثیر برجام بر خاورمیانه چیست بدون تردید برجام اهمیت زیادی در معاملات منطقه ای و امنیت خاورمیانه در آینده خواهد داشت. برجام از چند منظر امنیت خاورمیانه را تحت تاثیر قرار می دهد؛ ابتدا از جهت اعتماد سازی میان کشور های منطقه است. کشور های منطقه نسبت به یکدیگر بی اعتماد هستند و اگر برجام احیا شود اعتماد این کشور ها بیشتر خواهد شد، به طور مشخص روند اعتماد سازی میان ایران و کشور هایی مثل امارات و عربستان تشدید خواهد شد. مساله دوم در مورد تاثیر گذاری برجام بر امنیت منطقه است و می تواند قدری از نگرانی های امنیتی ایران در قابل اقدامات آمریکا را کم کند و همین مساله باعث تحولات مثبتی در منطقه از جمله در عراق و سوریه و لبنان می شود. مساله سوم ومساله ای مهمتر از دو مساله اول این است که برجام با تقویت چشم انداز ثبات و امنیت منطقه ای به نوعی خیال آمریکا را از بابت کاهش حضور تدریجی خود در خاورمیانه راحت می کند و واشنگتن می تواند با اطمینان خاطر بیشتری حضور نظامی خود را در منطقه کمتر کند و به سراغ مهار روسیه و چین برود.

– نظر به رویکرد جدیدی که عربستان ترکیه و اسرائیل در پیش گرفته اند و سعی در تقویت روابط منطقه ای با یکدیگر دارند آیا ممکن است اتحادهای منطقه ای نیز در آینده میان این کشورها شکل بگیرد؟ در آن صورت تکلیف ایران چه خواهد شد؟

فعلا امکان اتحاد منطقه ای بین عربستان و اسرائیل اندک است

فعلا امکان اتحاد منطقه ای بین عربستان و اسرائیل اندک است، موانع پیش روی این اتحاد زیاد است و بعید به نظر می رسد به این سرعت اتحادی شکل بگیرد به عبارت دیگر این اتحاد زمانی امکان شکل گیری پیدا می کند که تهدید ایران برای اسرائیل و عربستان به حدی بالا باشد که ارزش نزدیک شدن را داشته باشد و آن ها خطرات این اتحاد را بپذیرند در شرایط فعلی عربستان به اندازه اسرائیل از بابت ایران احساس تهدید نمی کند و این مساله ای مهم است در حالیکه اسرائیل در اسناد خود می گوید ایران اصلی ترین تهدید برای امنیت ملی اسرائیل است ولی نه عربستان و نه هیچ کشور دیگری ایران را تهدید اول خود نمی داند. بنابراین این نگرانی به صورت جدی در جهان عرب وجود دارد که اگر کشور های عربی بخاطر ایران به اسرائیل نزدیک شوند در بلند مدت این اتحاد شکننده است و هم ایران را از دست خواهند داد و امکان نزدیکی به اسرائیل نیز برایشان منتفی خواهد بود. بنابراین اتحاد منطقه ای فعلا دور از ذهن است ولی این بدان معنا نیست که امکان همکاری های محدود و موردی نیز وجود ندارد. اخبار و شواهد و قرائنی که تا امروز منتشر شده است نشان می دهد اسرائیل در تلاش برای فراهم کردن زمینه همکاری های موردی با عربستان است و طبیعتا بخشی از این همکاری ها در خصوص مقابله با ایران خواهد بود.

-با توجه به کش و قوس دار بود روابط ایران و عربستان در نهایت فکر می کنید این دو کشور بتوانند به توافقی پایدار دست یابند؟

عربستان در سیاست خارجی خود اراده و استقلال عمل لازم را در مقابل آمریکا ندارد

فعلا هر دو کشور ایران و عربستان بیش از آنکه به دنبال بهبود و تقویت روابط باشند به دنبال کاهش تنش و تثبیت روابط میان دو کشور هستند. آغاز این مرحله و گام فعلی بیشتر در این راستا است که ایران و عربستان سوءظن ها و بی اعتمادی ها را کاهش دهند. فعلا و در چشم انداز موجود امکان رفع همه اختلاف ها و امکان همکاری های گسترده تر میان دو کشور وجود ندارد و اگر توافق پایداری شکل بگیرد این توافق پایدار به شرایط منطقه و سیاست های آمریکا بستگی دارد. عربستان در سیاست خارجی خود اراده و استقلال عمل لازم را در مقابل آمریکا ندارد و رویکرد آمریکا نسبت به منطقه عاملی تعیین کننده در سیاست خارجی عربستان نسبت به ایران خواهد بود.

– تبعات جنگ اوکراین بر روابط منطقه ای خاورمیانه چه خواهد بود؟ آیا گروکشی های سیاسی همچنان میان قدرتهای بزرگ در مورد خاورمیانه هم خواهد بود؟

کاهش توان روسیه برای تداوم افزایش حضور خود در خاورمیانه

مهمترین پیامد جنگ اوکراین در خاورمیانه افول جایگاه روسیه در نظام بین الملل و تضعیف اقتصاد روسیه و به دنبال آن کاهش توان روسیه برای تداوم افزایش حضور خود در خاورمیانه است. قبل از جنگ اوکراین روسیه در سیاست خاورمیانه خود به دنبال این بود که به تدریج حضور خود را در منطقه بیشتر کند و با ایران و عربستان و اسرائیل و ترکیه به عنوان چهار قدرت منطقه ای تعاملی نزدیک داشته باشد و با مصر و امارات در حال گسترش روابط بود و در مجموع موقعیتی خوب برای جهش سیاست خارجی و حضور روسیه در خاورمیانه وجود داشت اما با این جنگ و با معلوم شدن ضعف ها و ناکارآمدی های نظامی روسیه هم توان روسیه در حالت کلی کمتر شده است و هم اعتماد رهبران منطقه نسبت به قدرت نظامی روسیه و کارآمدی سلاح های روسی، کمتر از گذشته شده است. بنابراین با کاهش قدرت روسیه و با بی میلی چین به حضور در منطقه قاعدتا آمریکا در موقعیت بهتری برای حضور در منطقه خواهد بود و چالش های پیش روی آمریکا در منطقه کمتر خواهد شد و آمریکا با دست باز تری می تواند حضور نظامی خود را در منطقه خاورمیانه کاهش دهد.

– در صورت عادی سازی روابط اسراییل و اعراب به خصوص عربستان چه تاثیری بر آینده خاورمیانه خواهد داشت؟ ممکن است تنش های میان کشورها را کمتر کند یا بیشتر؟ ممکن است اتحادهایی علیه ایران شکل بگیرد؟

نحوه شکل گیری محور ابراهیم تاثیر عمیقی بر معادلات منطقه ای خواهد داشت

عادی سازی روابط میان اسرائیل و عراق با اینکه فعلا شامل بحرین و امارات و مراکز است و این کشور ها روابط خود را با اسرائیل عادی کرده اند، در ادامه مسیر خود با چالش ها و موانع زیادی روبرو است از جمله مانع عربستان. تعدادی از کشور های عربی منطقه اعلام کرده اند  تا زمانی که عربستان روابط خود را با اسرائیل عادی سازی نکند ما هم نمی توانیم بنابراین مانع بزرگ فعلا عربستان است و به همین دلیل آمریکا و اسرائیل فشار سنگینی بر عربستان وارد می کنند تا هر چه سریعتر روند عادی سازی را اعلام کند. این بحث ها فعلا در حد سناریو است و این امکان که عادی سازی در چشم انداز موجود به ائتلاف فراگیر امنیتی و نظامی تبدیل شود، اندک است. هر چند که همکاری های محدودی بین برخی از کشور های عربی و اسرائیل به شکل محدودی شکل خواهد گرفت و گسترش پیدا می کند اما این مساوی با عادی سازی روابط همه کشور های عربی با اسرائیل نخواهد بود. قاعدتا نحوه شکل گیری محور ابراهیم تاثیر عمیقی بر معادلات منطقه ای خواهد داشت. اسرائیل به دنبال آن است که این محور به محوری برای مقابله با ایران و ناامن کردن ایران و افزایش فشار بر ایران تبدیل شود در حالیکه هیچ یک از دیگر کشورهای منطقه و حتی خود آمریکا مایل نیستند که این محور به محوری ضد ایرانی تبدیل شود و تنش را در منطقه بیشتر کند.

– در مجموع فکر‌ می کنید با توجه به تحولات اخیر در منطقه همگرایی ها بیشتر خواهد شد یا کمتر؟

دوره ای کوتاه از کاهش تنش خواهیم داشت

کشورها باز به مسیر افزایش رقابت های منطقه ای باز می گردند

زیرساخت های لازم برای ایجاد همکاری و ائتلاف سازی و کاهش تنش و مذاکره متقابل در خاورمیانه وجود ندارد

ما دوره ای کوتاه از کاهش تنش خواهیم داشت که شاید دو سه سال باشد و بعد از آن کشورها باز به مسیر افزایش رقابت های منطقه ای باز می گردند چرا که در منطقه خاورمیانه اصولا زیرساخت های لازم برای ایجاد همکاری و ائتلاف سازی و کاهش تنش و گفت و گو و مذاکره متقابل وجود ندارد و در فقدان چنین زیرساخت هایی معمولا کشور ها به این سمت سوق پیدا می کنند که بتوانند از فرصت های منطقه ای سریعا استفاده کنند و قدرت خود را افزایش بدهند و این تمایل دولت ها طبیعتا باعث تحریک دولت های دیگر می شود و آن ها هم وارد رقابت می شوند و در مجموع کل منطقه وارد رقابتی مستمر میان دولت ها می شود که به منظور افزایش قدرت دولت ها است.

/شفقنا