سفیر پیشین ایران در آلمان و پژوهشگر ارشد امنیت خاورمیانه و عضو اسبق مذاکره کننده هستهای کشورمان با تأکید بر اینکه بحران ایران میتواند میزان کارآمدی ابتکار حکمرانی جهانی چین را محک بزند، پنج پیشنهاد عملی به پکن برای پایان دادن به تقابل نظامی، احیای دیپلماسی، رفع تحریمها و ایجاد چارچوب امنیتی فراگیر در منطقه خلیج فارس ارائه کرد.
سیدحسین موسویان، در میزگرد اضطراری مجله «اکزکیوتیو اینتلیجنس ریویو» (EIR) درباره نشست سهجانبه رؤسای جمهور آمریکا، چین و روسیه، به بررسی جایگاه ایران در طرح «ابتکار حکمرانی جهانی» (GGI) چین پرداخت. وی تأکید کرد که پرونده ایران یک آزمون مهم برای اعتبار و کارآمدی عملی این ابتکار است و میتواند نشان دهد که آیا طرح چین قادر است فراتر از اصول کلی حرکت کرده و به حل یکی از مهمترین بحرانهای بینالمللی، یعنی جنگ و تقابل با ایران، کمک کند یا خیر.
موسویان با اشاره به پنج اصل بنیادین مطرحشده از سوی شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، ارتباط مستقیم هر یک از آنها با بحران ایران را تشریح کرد. وی در تبیین اصل «برابری حاکمیتی» گفت: «تمام کشورها فارغ از اندازه، توانمندیهای نظامی یا قدرت اقتصادی باید از حقوق برابر تحت حقوق بینالملل برخوردار باشند. اختلافات منطقهای آمریکا و اسرائیل با ایران نباید و نمیتواند از طریق تهدیدات نظامی یا استفاده از زور حلوفصل شود.»
از حقوق هستهای تا پیامدهای فاجعهبار تحریمها بر مردم
این دیپلمات پیشین ایرانی در بررسی اصل «حاکمیت قانون در عرصه بینالملل» بر پرهیز از استانداردهای دوگانه تأکید کرد و افزود که تقابل با ایران نمونه بارزی از نقض قوانین بینالمللی و منشور سازمان ملل است. وی تصریح کرد که ایران بهعنوان عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) بر اساس ماده ۴ حق استفاده از فناوری صلحآمیز هستهای را دارد، اما همزمان متعهد به همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) برای رفع ابهامات فنی و اثبات عدم فعالیتهای تسلیحاتی است.
موسویان در ادامه با اشاره به اصل «چندجانبهگرایی»، توافق هستهای برجام (JCPOA) را نمونهای موفق از این رویکرد دانست، اما یادآور شد که خروج یکجانبه آمریکا در سال ۲۰۱۸—در حالی که ایران به تمامی تعهدات خود پایبند بود—اعتماد به پایداری توافقات بینالمللی را بهشدت مخدوش کرد.
وی همچنین با تأکید بر اصل «رویکرد مردممحور» در ابتکار چین خاطرنشان کرد: «پیامدهای تقابل طولانیمدت بسیار فراتر از دولتهاست. جنگ، تحریمها، انزوای اقتصادی و بیثباتی منطقهای، هزینههای هنگفتی را بر مردم عادی تحمیل میکند و بر بازارهای انرژی، تجارت و سرمایهگذاری بینالمللی نیز اثر میگذارد.» به گفته او، یک حکمرانی جهانی پایدار باید رفاه و امنیت مردم را بر رقابتهای ژئوپلیتیک دولتها مقدم بدارد.
موسویان درباره اصل پنجم یعنی «نتایج عملی» نیز تأکید کرد که در پرونده ایران، این امر به معنای پایان دادن به تقابل نظامی، احیای دیپلماسی، رفع نگرانیهای هستهای و ایجاد یک چارچوب امنیت منطقهای پایدار است. وی برای دستیابی به یک دیپلماسی پایدار، شش عنصر را ضروری دانست: به رسمیت شناختن حقوق ایران در چارچوب NPT، تعهد ایران به عدم ساخت سلاح هستهای، شفافیت حداکثری و همکاری با آژانس، محدودیت غنیسازی بهعنوان یک اقدام اعتمادساز، روند معتبر و قابل راستیآزمایی برای لغو تحریمها، و ایجاد یک ترتیبات چندجانبه هستهای در خلیج فارس.
پیشنهادهای پنجگانه به پکن برای حل بحران
موسویان در بخش پایانی سخنان خود، پنج گام عملی را برای نقشآفرینی چین در حل بحران ایران بر اساس ابتکار حکمرانی جهانی پیشنهاد داد:
تسهیل روند دیپلماسی چندجانبه: چین میتواند روندی دیپلماتیک را با مشارکت ایران، آمریکا، روسیه، کشورهای منطقه و اروپاییها با هدف پایان دادن به تقابل و ایجاد چارچوبی پایدار تسهیل کند.
احیای توافق قاهره: پکن میتواند از احیای توافق قاهره که در سپتامبر ۲۰۲۵ میان وزیر خارجه ایران و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس امضا شد و چارچوب همکاریهای دوجانبه را مشخص کرد، حمایت کند.
ممنوعیت حمله به تأسیسات هستهای: چین میتواند این درک بینالمللی را ترویج کند که بر اساس قوانین و مقررات بینالمللی، حمله به تأسیسات هستهای صلحآمیزِ تحت نظارت آژانس باید برای همیشه ممنوع شود و اختلافات باید از طریق دیپلماسی حل گردد نه نیروی نظامی.
رفع مرحلهای تحریمها: پکن میتواند یک روند مرحلهای از لغو تحریمها را در ازای تعهدات هستهای قابل راستیآزمایی ایران تشویق کند؛ چرا که یک توافق پایدار نیازمند تعهدات متقابل است، نه امتیازدهی یکجانبه.
ایجاد چارچوب امنیت منطقهای در خلیج فارس: موسویان تأکید کرد که بحران هستهای ایران بدون پرداختن به محیط امنیتی گستردهتر در خلیج فارس و خاورمیانه بهطور پایدار حل نخواهد شد. وی پیشنهاد داد که چین با بهرهگیری از ابتکار خود، نقش تسهیلکنندهای در گردهمآوردن کشورهای منطقه (ایران، عراق و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس) برای ایجاد یک سیستم امنیتی فراگیر مبتنی بر احترام به حاکمیت، عدم مداخله، گفتوگو، امنیت دریانوردی، مقابله با تروریسم و ایجاد منطقه عاری از سلاحهای کشتار جمعی ایفا کند.
موسویان در پایان یادآور شد که تکیه بر هرگونه ترتیبات امنیتی که علیه یک کشور خاص طراحی شده باشد بینتیجه است و تنها با ایجاد یک سیستم فراگیر منطقهای میتوان ثبات و صلح پایداری را برای کشورهای منطقه به ارمغان آورد.