پیگیری ابعاد پرونده فوت دانشآموز، سوگند صیادی/برخورد قانونی با عوامل مدرسه در صورت احراز قصور
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی با انتقاد از غفلت چندینساله وزارت آموزشوپرورش نسبت به استقرار مددکاران اجتماعی در مدارس، تأکید کرد: از تمامی وزیران آموزشوپرورش در این سالها گلایه دارم؛ چراکه دستکم ۲۶ تا ۲۷ سال است که بارها و در موقعیتهای مختلف، از جمله در قالب مسئولیتهای اداری، دورههای آموزشی، مسئولیت در انجمن مددکاران اجتماعی ایران، کنفرانسهای ملی و مکاتبات رسمی، بر ضرورت حضور مددکاران اجتماعی در مدارس تأکید کردهام.
حسن موسوی چلک در تحلیل حادثه قتل سوگند صیادی، دختر ۱۶ ساله کرمانشاهی، به دست پدرش اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که در روزهای اخیر افکار عمومی را بهشدت تحت تأثیر قرار داده، قتل این دختر نوجوان است که بنا بر اخبار منتشرشده، توسط پدرش از ارتفاع به پایین پرتاب شده است. همچنین مطلع شدیم که مرجع قضایی برای بررسی ابعاد این حادثه، پدر او و یکی از مسئولان مدرسه را نیز بازداشت کرده است.
وی با اشاره به اینکه کودکان در سراسر جهان همواره از گروههای در معرض خشونت و شرایط مخاطرهآمیز بودهاند، افزود: این مسئله مختص ایران نیست و کشورهای مختلف با چنین آسیبهایی مواجه هستند. در کشور ما نیز نمونههایی از این خشونتها، از جمله قتلهای موسوم به ناموسی، مانند پرونده رومینا و اکنون حادثه تلخ اخیر، رخ داده است.
موسوی چلک با تأکید بر اهمیت حمایت از کودکان در معرض خطر گفت: در قوانین مختلف، از جمله قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب سال ۱۳۹۹ مجلس شورای اسلامی و آییننامه اجرایی ماده ۶ این قانون مصوب سال ۱۴۰۰ هیئت وزیران، بهتفصیل به این موضوع پرداخته شده و وظایف مشخصی بر عهده دستگاههای مختلف قرار گرفته است.
مدارس موظف به شناسایی و ارجاع دانشآموزان در معرض خطر هستند
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی با اشاره به مسئولیت آموزشوپرورش در این زمینه تصریح کرد: وزارت آموزشوپرورش موظف است معلمان، مشاوران و سایر کارکنان مدارس را با حقوق کودکان و شیوههای شناسایی و مواجهه با موارد مخاطرهآمیز آشنا کند. همچنین باید دانشآموزان در معرض خطر را بهموقع شناسایی کرده، مداخلات و مشاورههای اولیه را انجام دهد و در شرایط فوریت، مواردی را که خارج از توان مدرسه است، به سازمان بهزیستی ارجاع دهد.
وی ادامه داد: بلافاصله پس از انتشار خبر این حادثه، با مدیرکل بهزیستی استان کرمانشاه گفتوگو کردم. طبق بررسیهای انجامشده، هیچگونه تماسی از سوی مدرسه، دانشآموز یا سایر افراد با اورژانس اجتماعی، سازمان بهزیستی یا خط صدای مشاور بهزیستی در ارتباط با این موضوع برقرار نشده بود.
موسوی چلک افزود: حتی پس از وقوع حادثه نیز، به گفته مدیرکل بهزیستی استان، مکاتبه و تماس تلفنی با مدیرکل آموزشوپرورش استان انجام شده است تا در صورت نیاز، حمایتها و مداخلات لازم از سوی بهزیستی صورت گیرد. بنابراین، تکلیف قانونی مدارس روشن است؛ در شرایط اضطراری و زمانی که مدرسه امکان ارائه حمایت مؤثر را ندارد، باید موضوع را به سازمان بهزیستی یا مراجع قضایی اطلاع دهد تا اقدامات حمایتی لازم انجام شود.
۲۷ سال پیگیری برای استقرار مددکاران اجتماعی در مدارس
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی، نبود مددکاران اجتماعی در مدارس را یکی از خلأهای جدی نظام آموزشوپرورش دانست و با انتقاد از عملکرد این وزارتخانه گفت: از تمامی وزیران آموزشوپرورش در سالهای گذشته گلایه دارم. بیش از ۲۶ یا ۲۷ سال است که در قالب مسئولیتهای اداری، دورههای آموزشی، فعالیت در انجمن مددکاران اجتماعی ایران، کنفرانسهای ملی و مکاتبات رسمی، بارها بر ضرورت استقرار مددکاران اجتماعی در مدارس تأکید کردهام. مستندات این پیگیریها نیز موجود است و برخی از آنها را در اختیار شما قرار خواهم داد. حتی همین چندی پیش در یک برنامه تلویزیونی، بار دیگر درباره ضرورت حضور مددکاران اجتماعی در مدارس صحبت کردم.
وی ادامه داد: گلایه ما این است که وزیران مختلف آموزشوپرورش در طول این سالها از این ضرورت غفلت کردهاند. از سوی دیگر، سازمان اداری و استخدامی نیز باید برای فراهمکردن مقدمات و سازوکارهای قانونی و اجرایی استقرار مددکاران اجتماعی در مدارس، اقدامات جدی و عملی انجام دهد.
موسوی چلک با تأکید بر اینکه نمیتوان تمام موارد خشونت علیه کودکان را صرفاً به نبود مددکار اجتماعی در مدارس نسبت داد، خاطرنشان کرد: ممکن است گفته شود در برخی مدارس مشاور حضور دارد یا مشاور همان وظایف مددکار اجتماعی را انجام میدهد؛ در حالی که این دو حرفه، تفاوتهای جدی در وظایف، رویکردها و حوزه مداخله دارند و نمیتوان آنها را جایگزین یکدیگر دانست.
وی برای تبیین اهمیت این موضوع به تجربه سایر کشورها اشاره کرد و گفت: چندی پیش نشستی با حضور یکی از اعضای هیئتمدیره انجمن جهانی مددکاری اجتماعی مدارس، یک سخنران از نیجریه و یک مددکار اجتماعی از ژاپن برگزار کردیم. مددکار ژاپنی که ۳۰ سال از عمر حرفهای خود را در مدارس فعالیت کرده بود، توضیح میداد که بیش از ۱۰ هزار مدرسه در ژاپن از خدمات مددکاران اجتماعی بهرهمند هستند. او نیز سالها در همین حوزه فعالیت کرده و اکنون در آستانه بازنشستگی قرار دارد.
اولویت آموزشوپرورش نباید صرفاً تأمین معلم باشد
این مقام سازمان بهزیستی با انتقاد از اولویتبندیهای آموزشوپرورش اظهار کرد: متأسفانه تمرکز اصلی آموزشوپرورش بیشتر بر تأمین معلم است و ارتقای سلامت روانی و اجتماعی دانشآموزان در اولویتهای بعدی قرار میگیرد. البته این به معنای نادیدهگرفتن اقدامات انجامشده نیست، اما با توجه به گستردگی و ظرفیت این نهاد، اقدامات موجود کافی به نظر نمیرسد.
وی با اشاره به ارتباط سهجانبه دانشآموز، خانواده و مدرسه افزود: دانشآموز دستکم ۱۲ سال از زندگی خود را در مدرسه سپری میکند و خانواده نیز به دلیل تحصیل فرزندش، در همین مدت با مدرسه در ارتباط است. بنابراین، مدرسه میتواند نقشی اساسی در شناسایی، پیشگیری و مداخله زودهنگام در مسائل و آسیبهای اجتماعی و روانی دانشآموزان ایفا کند.
موسوی چلک ادامه داد: اگر در نظر بگیریم که خانوادهها در ارتباط با فرزندان محصل خود و کارکنان مدارس نیز در طول دستکم ۳۰ سال فعالیت حرفهایشان با نسلهای مختلف دانشآموزان در ارتباط هستند، درمییابیم که هیچ نهادی به اندازه مدرسه از چنین سرمایه اجتماعی گستردهای برخوردار نیست. معلمان نیز از بالاترین سطوح سرمایه اجتماعی برخوردارند؛ با این حال، هنوز نتوانستهایم از این ظرفیت ارزشمند بهدرستی استفاده کنیم.
طرح نماد پس از حدود ۱۰ سال هنوز در مرحله شکلگیری است!
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی در ادامه، با اشاره به اجرای طرح «نماد» (نظام مراقبت اجتماعی دانشآموزان) و برنامههای مشابه گفت: ممکن است به وجود طرح نماد و سایر برنامههای حمایتی اشاره شود، اما به باور من، با گذشت حدود ۱۰ سال از آغاز این طرح، همچنان در مرحله شکلگیری قرار داریم؛ زیرا این برنامه بهدرستی مدیریت نشد و نظام ائتلافی پیشبینیشده در آن نتوانست پاسخگوی نیازهای موجود باشد.
وی افزود: از سوی دیگر، آموزشوپرورش در پذیرش و اجرای موضوعات میانرشتهای، بهویژه در حوزه مسائل اجتماعی و حمایتی، معمولاً با مقاومتهایی مواجه است. همین مسئله نیز مانع بهرهگیری کامل از ظرفیتهای موجود و تحقق اهداف برنامههایی مانند طرح نماد شده است.
خشونت والدین علیه فرزندان نیز قابل پیگرد قانونی است
موسوی چلک با تأکید بر ظرفیتهای قانونی برای حمایت از کودکان خاطرنشان کرد: بر اساس قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، حتی اگر والدین مرتکب خشونت علیه فرزندان خود شوند، امکان پیگرد قانونی آنها وجود دارد. نکته اساسی این است که موارد خشونت باید بهموقع شناسایی، گزارش و ارجاع شوند و مسئولان مربوط در صورت مواجهه با شرایط مخاطرهآمیز، با اورژانس اجتماعی یا مراجع قضایی تماس بگیرند.
وی تحقق این هدف را مستلزم توسعه خدمات حمایتی و دسترسی گسترده مردم به آنها دانست و گفت: لازم است اورژانس اجتماعی در سراسر کشور بهصورت گسترده و در دسترس فعالیت کند و مردم بتوانند در تمام ساعات شبانهروز از طریق خطوط ارتباطی بهزیستی، از جمله خط ۱۴۸۰، درخواست کمک یا مشاوره خود را مطرح کنند. همچنین باید اطلاعرسانی عمومی درباره این خدمات تقویت شود تا خانوادهها، مدارس و شهروندان بدانند در شرایط خطر چگونه و از چه مسیرهایی میتوانند برای حمایت از کودکان اقدام کنند.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت آشنایی دانشآموزان و والدین با مسیرهای دریافت خدمات حمایتی یادآور شد: باید اطمینان حاصل کنیم که همه دانشآموزان و والدین با خدمات سازمان بهزیستی، خط ۱۴۸۰ و خط ملی نماد به شماره ۱۵۷۰ آشنا هستند و میتوانند با اعتماد و بدون نگرانی با این مراکز تماس بگیرند.
موسوی چلک تأکید کرد: ما در انجمن مددکاران اجتماعی ایران و همچنین در معاونت سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی، آمادگی داریم هرگونه همکاری و حمایتی را که آموزشوپرورش در این زمینه نیاز داشته باشد، ارائه کنیم. این همکاری میتواند شامل آموزش، مشاوره، ارجاع، تدوین پروتکلهای مشترک و حمایت از دانشآموزان در معرض آسیب باشد.