یک تحلیلگر مسائل سیاسی می گوید: بعید میدانم ترامپ بهراحتی به درخواست نتانیاهو برای حمله مجدد به ایران تن بدهد؛ مگر اینکه اسرائیلیها و شخص نتانیاهو خودشان پیشدستی کنند و اقدامی نظامی انجام دهند و سپس ترامپ را در موقعیتی قرار دهند که برای حمایت از اسرائیل وارد جنگ شود. به نظر من، پیش از برگزاری گفتوگوهای سهجانبه رؤسای جمهور سه قدرت بزرگ جهان، ( آمریکا، روسیه و چین) نه آمریکا به نتانیاهو برای تجاوز نظامی مجدد به ایران چراغ سبز نشان خواهد داد و نه ترامپ شخصاً چنین تصمیمی اتخاذ خواهد کرد.
علی اصغر زرگر، در ارزیابی سفرهای اخیر سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، به پاکستان و عمان و همزمانی آن با تحرکات دیپلماتیک برای کاهش تنشها در منطقه، اظهار کرد: دیدارهای دیپلماتیک میتواند با اهداف و موضوعات مختلفی انجام شود. در سفر مرتبط با سازمان همکاری اقتصادی (اکو)، مسائل اقتصادی و راهبردهای آینده منطقهای ۱۰ کشور عضو این سازمان مطرح بوده است.
وی افزود: یکی از موضوعات اصلی این نشست، بررسی برنامههای پنجساله آینده برای توسعه پایدار اقتصادی و گسترش همکاریهای چندجانبه اقتصادی میان کشورهای عضو بوده است. با این حال، مسئله جنگ ایران، آمریکا و اسرائیل نیز به دلیل تأثیراتی که بر ثبات منطقه و ارتباطات منطقهای گذاشته، نمیتوانسته از دستور کار گفتوگوها خارج باشد.
زرگر با اشاره به حضور وزیر امور خارجه پاکستان و مقاماتی از کشورهای دیگر از جمله ترکیه در این نشست، گفت: بدون تردید درباره این جنگ و چگونگی پایان دادن به آن هم گفتوگوهایی صورت گرفته است؛ چراکه این جنگ همه کشورهای منطقه و ارتباطات منطقهای را تحت تأثیر قرار داده است.
وی در ادامه با اشاره به نقش عمان و قطر در میانجیگری میان ایران و طرفهای مقابل، تصریح کرد: این دو کشور از ابتدای جنگ تاکنون بهعنوان واسطه، پیامهایی را میان طرفین منتقل کردهاند و حتی در مذاکرات غیرمستقیم هم حضور داشتهاند. عمان در این مدت نقش بسیار فعالی در جلوگیری از وقوع جنگ سوم ایفا کرده است؛ بهویژه با توجه به تهدیدهایی که طرفین علیه یکدیگر مطرح کردهاند.
این استاد دانشگاه ادامه داد: هرگونه جنگ جدید میتواند کشورهای حوزه خلیج فارس، سایر کشورهای منطقه و حتی مناطق خارج از آن را تحت تأثیر قرار دهد. همانطور که برخی مقامات ایرانی هم تأکید کردهاند، پیامدهای چنین جنگی میتواند دامن بسیاری از کشورهای منطقه و خارج از منطقه را بگیرد. بنابراین، تحرکات دیپلماتیک با هدف جلوگیری از تشدید تنشها و ممانعت از وقوع درگیری جدید دنبال میشود.
زرگر با تأکید بر اهمیت تداوم مسیر دیپلماسی اظهار کرد: از قدیم گفتهاند کار دیپلماسی این است که غیرممکنها را ممکن کند. ممکن است این اقدامات در کوتاهمدت به اهداف یا نتایج موردنظر منجر نشود، اما هر مذاکرهای یک گام رو به جلو برای جلوگیری از خشونت و جنگ است.
وی افزود: از سوی دیگر، قرار بود آمریکاییها به پیشنهادها و مواضع ایران پاسخ دهند که این موضوع اخیراً نیز بار دیگر مطرح شده است. این احتمال وجود دارد که عراقچی در سفر خود به عمان یا قطر به دنبال دریافت پاسخ طرف آمریکایی از طریق میانجیها بوده باشد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه اقدامات دیپلماتیک میتواند به نزدیک شدن دیدگاههای طرفین کمک کند، گفت: در جریان این اقدامات، خواستههای دو طرف ممکن است بهگونهای تعدیل شود که امکان انطباق آنها با یکدیگر فراهم شود. چنین روندی میتواند زمینه دستیابی به نتایج ملموستر در مذاکرات آینده را فراهم کند و مانع از بازگشت خشونت و جنگ شود.
زرگر در ادامه با اشاره به مذاکرات سهجانبه احتمالی میان آمریکا، روسیه و چین در روزهای پایانی هفته، اظهار کرد: به نظر میرسد یکی از موضوعاتی که در کنار تحرکات دیپلماتیک منطقهای باید مورد توجه قرار گیرد، مذاکرات پیشروی سه قدرت بزرگ جهان است. برخی از این مذاکرات با عنوان «یالتای دوم» یاد کردهاند؛ عنوانی که به نشست یالتا در آستانه پایان جنگ جهانی دوم اشاره دارد.
وی توضیح داد: در کنفرانس یالتا، رئیسجمهور آمریکا، وینستون چرچیل، نخستوزیر وقت انگلیس و ژوزف استالین، رهبر شوروی، درباره تقسیم حوزههای نفوذ و منافع قدرتهای بزرگ در بخشهایی از جهان به توافقاتی رسیدند. در آن مقطع، بخشهایی از اروپای شرقی در حوزه نفوذ شوروی قرار گرفت و بخشهایی از خاورمیانه و ایران نیز در چارچوب منافع قدرتهای غربی، از جمله آمریکا و انگلیس، مورد توجه قرار گرفت.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: اکنون نیز برخی معتقدند مذاکرات سهجانبه آمریکا، روسیه و چین میتواند با هدف تعیین و تنظیم حوزههای منافع این قدرتها انجام شود؛ هرچند موضوع رسمی و اصلی مطرحشده در این مذاکرات، مسائل هستهای و محدودسازی تسلیحات هستهای است. در واقع، طرفین به دنبال تعیین محدودیتهایی برای یکدیگر و جلوگیری از استفاده از سلاحهای هستهای در هرگونه جنگ احتمالی آینده هستند.
زرگر در ادامه با اشاره به احتمال طرح مسائل مربوط به ایران و تحولات خاورمیانه در مذاکرات سهجانبه آمریکا، روسیه و چین، اظهار کرد: با وجود اینکه هنوز نتایج این تحولات دیپلماتیک مشخص نیست، احتمالاً موضوع ایران و مسائل خاورمیانه نیز در این مذاکرات مورد بحث قرار خواهد گرفت. از این منظر، به نظر میرسد تحرکات دیپلماتیک منطقهای در راستای فراهم کردن زمینههایی است تا در صورت طرح هرگونه مذاکره درباره ایران و جنگ میان ایران، آمریکا و اسرائیل، تصمیمگیریها با توجه به این تحولات و شرایط منطقهای، منطقیتر انجام شود.
وی در ارزیابی احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران و تلاشهای بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، برای ترغیب دونالد ترامپ به آغاز جنگی دوباره، گفت: در جریان جنگ ۴۰ روزه نیز این اسرائیلیها بودند که ترامپ را به حمله به ایران ترغیب کردند؛ آن هم در شرایطی که مذاکرات ایران و آمریکا در حال رسیدن به نتیجه بود و در مراحل پایانی خود قرار داشت. اکنون نیز اسرائیلیها همین روند را دنبال میکنند.
این استاد دانشگاه با اشاره به انتشار گزارشهایی درباره ادعای تلاش ایران برای ترور مقامهای ارشد دولت ترامپ در خاک آمریکا، تصریح کرد: این گزارشها دروغین است و موساد چنین اطلاعاتی را به آمریکاییها منتقل میکند و مدعی میشود ایران درصدد انجام اقداماتی برای ترور مقامهای آمریکایی است؛ در حالی که اساساً چنین موضوعی صحت ندارد. ایران نیز این ادعاها را تکذیب کرده و اعلام کرده است که نیازی به انجام چنین اقداماتی ندارد.
زرگر افزود: آمریکاییها نیز بهخوبی میدانند با توجه به سطح تدابیر حفاظتی و سیستمهای اطلاعاتی و امنیتی پیشرفتهای که در این کشور وجود دارد، انجام چنین اقداماتی تا چه اندازه دشوار و عملاً غیرممکن است. با این حال، طرح چنین ادعاهایی بیشتر با هدف ایجاد نگرانی و زمینهسازی برای خطرناک جلوه دادن ایران دنبال میشود؛ بهگونهای که این تصور ایجاد شود ایران حتی در خاک آمریکا نیز به اقدامات تروریستی و خرابکارانه دست میزند.
وی با تأکید بر نقش اسرائیل در فضاسازیهای تبلیغاتی علیه ایران، گفت: اسرائیلیها در این زمینه آتشبیار معرکه هستند و با انتشار تبلیغات دروغین و طرح ادعاهای مختلف تلاش میکنند فضای لازم را برای اقدامات بعدی فراهم کنند.
این استاد دانشگاه با اشاره به مخالفت برخی احزاب مخالف نتانیاهو با حمله نظامی مجدد به ایران، اظهار کرد: حتی احزاب مخالف نتانیاهو نیز معتقدند در شرایط فعلی نیازی به حمله نظامی دوباره به ایران نیست و اکنون زمان مناسبی برای چنین اقدامی محسوب نمیشود؛ چراکه اسرائیل خود با مسائل و مشکلات متعددی روبهرو است. از این رو، مخالفان نتانیاهو بهشدت تلاش میکنند مانع شوند که وی برای پیشبرد اهداف سیاسی و شخصی خود، بار دیگر یک ماجراجویی نظامی را آغاز کند و همه مسائل را تحتالشعاع آن قرار دهد.
زرگر در ادامه با اشاره به شرایط داخلی آمریکا و موقعیت سیاسی ترامپ، خاطرنشان کرد: ترامپ نیز در حال حاضر در موقعیت مناسبی قرار ندارد. شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای و مخالفت شدید افکار عمومی با تداوم جنگ و تجاوز نظامی، هزینههای سیاسی و اقتصادی زیادی را برای دولت آمریکا به همراه داشته است. افکار عمومی جهان نیز با هرگونه جنگ جدید مخالف است؛ چراکه چنین درگیریای میتواند فشارهای اقتصادی بیشتری بر جهان وارد کند.
وی افزود: کشورهای منطقه نیز از وقوع جنگ مجدد متحمل خسارتهای زیادی خواهند شد و به همین دلیل، فشارهای منطقهای برای جلوگیری از هرگونه درگیری تازه وجود دارد. مجموعه این عوامل نشان میدهد که ترامپ با محدودیتهای جدی مواجه است؛ هرچند شخصیت غیرقابل پیشبینی او و تمایلش به دستیابی به یک پیروزی بزرگ، همچنان احتمال تصمیمهای غیرمنتظره را مطرح میکند.
این استاد دانشگاه ادامه داد: با این حال، بعید میدانم ترامپ بهراحتی به درخواست نتانیاهو برای حمله مجدد به ایران تن بدهد؛ مگر اینکه اسرائیلیها و شخص نتانیاهو خودشان پیشدستی کنند و اقدامی نظامی انجام دهند و سپس ترامپ را در موقعیتی قرار دهند که برای حمایت از اسرائیل وارد جنگ شود. در چنین شرایطی احتمال وقوع درگیری وجود خواهد داشت.
زرگر تأکید کرد: به نظر من، پیش از برگزاری گفتوگوهای سهجانبه رؤسای جمهور سه قدرت بزرگ جهان، چنین اتفاقی رخ نخواهد داد. به عبارت دیگر، نه آمریکا به نتانیاهو برای تجاوز نظامی مجدد به ایران چراغ سبز نشان خواهد داد و نه ترامپ شخصاً چنین تصمیمی اتخاذ خواهد کرد.
وی با اشاره به سوابق تاریخی مذاکرات میان قدرتهای بزرگ، گفت: البته باید توجه داشت که در چنین گفتوگوهایی، علاوه بر مسائل تسلیحاتی و موضوعات مورد اختلاف میان طرفین، از جمله مسئله اوکراین، ممکن است موضوعات و تحولات دیگری نیز مورد بحث قرار گیرد.
زرگر در ادامه با اشاره به دیگر محورهای احتمالی مذاکرات سهجانبه میان آمریکا، روسیه و چین، اظهار کرد: به نظر میرسد موضوعاتی مانند تایوان، ایران و تحولات خاورمیانه، مسئله فلسطین و همچنین مسائل کلان اقتصادی از جمله انرژی نیز در این گفتوگوها مطرح شود.
وی افزود: اگر در این مذاکرات بدهبستانی میان طرفین صورت بگیرد، به نظر من با توجه به اینکه روسیه و چین به دنبال محدود کردن قدرت و نفوذ آمریکا در منطقه، بهویژه در حوزه انرژی هستند و از سوی دیگر، اروپا نیز در ارتباط با مسئله اوکراین فشارهایی بر آمریکا وارد میکند، احتمال دستیابی به توافقی درباره اوکراین وجود دارد.
این استاد دانشگاه ادامه داد: در چنین شرایطی ممکن است طرفین درباره اوکراین به توافقی دست پیدا کنند و در ادامه، بر پیشبرد مذاکرات دیپلماتیک درباره ایران نیز تأکید بیشتری شود تا این مسئله از مسیر دیپلماسی حلوفصل شود.
زرگر با تأکید بر اینکه همچنان باید احتمال کارشکنی اسرائیل در مسیر دیپلماسی را در نظر گرفت، خاطرنشان کرد: همواره این خطر وجود دارد که اسرائیلیها بهعنوان عاملی که پیشتر برجام را از بین بردند و زمینه ورود ترامپ به جنگ علیه ایران را فراهم کردند، بار دیگر مانع موفقیت دیپلماسی شوند.
وی تصریح کرد: اسرائیلیها اکنون نیز با تبلیغات منفی، تهدیدها و اقدامات مختلف تلاش میکنند اجازه ندهند روند دیپلماتیک به نتیجه برسد. بنابراین، این عامل را نیز باید همواره در نظر داشت و نسبت به آن هوشیار بود.