یک‌سوم جمعیت ایران تا سال ۱۴۳۰ سالمند می‌شوند/هشدار درباره آینده نیروی کار کشور

علیرضا رحیمی روز سه‌شنبه ۱۹ آبان در سومین کنگره بین‌المللی سالمندی فعال اظهار کرد: خوشحالیم که در دولت چهاردهم رویکرد استفاده از افراد شایسته در جایگاه‌هایی که می‌توانند بیشترین تأثیرگذاری را داشته باشند، دنبال می‌شود و حضور دکتر حسینی در رأس یکی از مهم‌ترین سازمان‌های کشور، نمونه‌ای از این رویکرد است. اهمیت این انتخاب در سال‌های آینده و در تأثیری که بر تصمیم‌سازی‌ها و اجرای سیاست‌های کشور خواهد داشت، بیشتر نمایان می‌شود.

وی با اشاره به روند تغییرات جمعیتی کشور افزود: نرخ باروری در ایران، بر اساس پیش‌بینی‌های خوش‌بینانه، حدود ۱.۶ و در پیش‌بینی‌های بدبینانه و شاید واقع‌بینانه‌تر، حدود ۱.۳ است. با ادامه این روند، در آینده نه‌چندان دور بخش قابل توجهی از نیروی کار مولد و تأثیرگذار کشور و منابع انسانی مورد نیاز برای توسعه پایدار را از دست خواهیم داد.

وی با بیان اینکه پیش‌بینی می‌شود تا سال ۱۴۳۰ از هر سه نفر جمعیت کشور، یک نفر سالمند باشد، گفت: اگر از منظر جوانی جمعیت به موضوع نگاه کنیم، تنها تا سال ۱۴۲۰ برای استفاده از فرصت جمعیتی و حفظ ظرفیت‌های جمعیت جوان کشور زمان داریم. هر فردی که به تاریخ، فرهنگ و تمدن ایران علاقه‌مند است، باید نسبت به این موضوع حساس باشد، چراکه فرصت زیادی برای اصلاح روند‌های جمعیتی باقی نمانده است.

معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان ادامه داد: رشد جمعیت کشور به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند و در مقابل، دو کشور همسایه ایران، پاکستان و افغانستان، در سال ۱۴۳۰ در بالاترین دوره رشد جمعیت جوان خود قرار خواهند گرفت. این موضوع یک هشدار جدی است، چراکه بدون نیروی کار مولد و منابع انسانی کافی، دستیابی به توسعه دشوار خواهد بود.

وی با بیان اینکه موضوع کاهش جمعیت، محدود به یک دولت یا دوره مدیریتی نیست، اظهار کرد: چه در کنگره سالمندی درباره آینده جمعیت صحبت کنیم و چه در کنگره جوانی جمعیت، باید این مسئله را به‌عنوان دغدغه‌ای ملی در نظر بگیریم. آمار‌ها نشان می‌دهد میزان ازدواج در کشور طی سال‌های متوالی کاهش یافته و نرخ رشد جمعیت و میزان باروری نیز روند نزولی دارد. این مسائل به دولت چهاردهم یا دولت‌های بعدی مربوط نیست، موضوع، آینده ایران است و همه باید نسبت به آن احساس مسئولیت کنیم.

وی با اشاره به مشکلات اقتصادی و اجتماعی جامعه گفت: با وجود مشکلات متعدد اقتصادی و اجتماعی و اینکه بنا بر آماری که در این نشست به آن اشاره می‌کنم، حدود ۴۰ تا ۴۵ درصد جمعیت ایران زیر خط فقر قرار دارند، نمی‌توان صرفاً از مردم خواست فرزندآوری را افزایش دهند، بی‌آنکه شرایط و دشواری‌های زندگی آنان را در نظر گرفت. بیان دغدغه جمعیت به معنای نادیده گرفتن این مشکلات نیست، بلکه نشان‌دهنده حساسیت نسبت به آینده کشور است.

رحیمی با اشاره به جایگاه سالمندان در جامعه افزود: سالمندان سرمایه‌های ارزشمند اجتماعی و فرهنگی کشور هستند و تجربه و اثرگذاری آنان می‌تواند در کنار ظرفیت جوانان، به حل مسائل جامعه کمک کند. باید از جوانان نیز خواست که نسبت به سالمندان و نقش آنان در جامعه توجه بیشتری داشته باشند و زمینه حضور و مشارکت این گروه را فراهم کنند.

وی در ادامه با اشاره به مفهوم سالمندی فعال و ارتباط آن با حوزه توانبخشی گفت: در حوزه توانبخشی، یکی از پرسش‌های اصلی از مراجعه‌کننده این است که می‌خواهد چه کاری انجام دهد و چه توانایی را به دست آورد. برای مثال، ممکن است هدف یک فرد این باشد که بتواند به‌تنهایی به پارک برود و تحرک و توانایی راه رفتن داشته باشد. پاسخ افراد به چنین پرسش‌هایی می‌تواند نقشه راه برنامه‌ریزی برای توانبخشی و بهبود کیفیت زندگی آنان باشد.

وی با بیان اینکه سالمندی فعال از سال‌های پیش از ورود افراد به دوره سالمندی آغاز می‌شود، اظهار کرد: پیشگیری، مناسب‌سازی محیط و شرایط زندگی و فراهم کردن زمینه مشارکت فعال سالمندان، اقداماتی است که باید از امروز مورد توجه قرار گیرد. سالمندی فعال نباید صرفاً به زمانی موکول شود که فرد وارد دوره سالمندی شده است، بلکه باید از دوران اشتغال و فعالیت افراد برای این مرحله از زندگی برنامه‌ریزی کرد.

معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان با انتقاد از ضعف آینده‌پژوهی در تصمیم‌سازی‌ها گفت: یکی از مشکلات همیشگی کشور این بوده که معمولاً به آینده به‌موقع فکر نکرده‌ایم و زمانی به دنبال حل مسائل رفته‌ایم که فرصت‌های زیادی از دست رفته است. مطالعات آینده‌پژوهی در تصمیم‌سازی‌های ما جایگاه مناسبی نداشته و گاهی بدون توجه کافی به پیامد‌های بلندمدت، تصمیم‌هایی اتخاذ شده است.

وی افزود: اکنون که پیش‌بینی می‌کنیم در سال ۱۴۳۰ چه شرایط جمعیتی خواهیم داشت، باید از همین امروز زمینه‌های لازم را فراهم کنیم، در غیر این صورت، ممکن است ۲۰ سال دیگر امکان انجام بسیاری از اقدامات را نداشته باشیم. سالمندی فعال باید از امروز و با برنامه‌ریزی برای همه گروه‌های جمعیتی آغاز شود، حتی افرادی که هنوز به مرحله سالمندی نرسیده‌اند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مفهوم اقتصاد نقره‌ای گفت: در ادبیات جمعیت‌شناختی و اجتماعی، دوره فعالیت و اشتغال افراد را می‌توان دوره طلایی و دوره سالمندی را دوره نقره‌ای نامید. اقتصاد نقره‌ای نیز به ظرفیت‌ها و فرصت‌های اقتصادی و اجتماعی مرتبط با سالمندان اشاره دارد. از نگاه من، این عنوان می‌تواند یادآور ارزش و تجربه‌ای باشد که گذر زندگی به سالمندان بخشیده است.

رحیمی ادامه داد: اقتصاد نقره‌ای به این معنا نیست که فرد پس از بازنشستگی مجبور باشد برای تأمین زندگی خود همچنان کار کند، بلکه هدف این است که سالمند از امکان مشارکت فعال در جامعه محروم نشود و بتواند متناسب با توانایی‌ها، علاقه‌مندی‌ها و شرایط خود در فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی حضور داشته باشد.

وی با اشاره به رویکرد محله‌محوری دولت چهاردهم اظهار کرد: محله‌محوری صرفاً به معنای انتقال خدمات و وظایف دستگاه‌های اجرایی به محلات نیست، بلکه مفهوم کامل آن، مشارکت دادن افرادی است که در یک محله زندگی می‌کنند، در تصمیم‌گیری‌ها، اجرای برنامه‌ها و بهبود شرایط محیط زندگی خود است. در این رویکرد، سالمندان نیز می‌توانند نقش مهمی داشته باشند و از تجربه و ظرفیت آنان در اداره امور محلی استفاده شود.

وی با اشاره به همکاری معاونت امور جوانان با مجموعه‌های مختلف از جمله پژوهشکده سالمندی افزود: تلاش می‌کنیم با همکاری گروه‌های تخصصی و صاحب‌نظران، دیدگاه رئیس‌جمهور مبنی بر توانمندسازی جامعه را محقق کنیم. باید میان صرفاً ارائه خدمات از سوی دستگاه‌ها و شکل‌گیری جامعه‌ای سازمان‌یافته و توانمند تفاوت قائل شد. هدف این نیست که دولت همه امور محلات را به‌تنهایی انجام دهد، بلکه باید زمینه‌ای فراهم شود تا مردم به توانایی‌های خود اعتماد کنند، در حل مسائل مشارکت داشته باشند و در عین حال، مطالبات خود را از دولت پیگیری کنند.

وی با بیان اینکه جامعه توانمند می‌تواند بخش قابل توجهی از مسائل خود را حل کند، گفت: در این مسیر، گروه‌های فعال اجتماعی و به‌ویژه سالمندان و پیشکسوتان نقش مهمی دارند. برنامه‌های مبتنی بر مشارکت اجتماعی ظرفیت آن را دارند که به الگویی در سطح کشور تبدیل شوند. لازم است از حضور، راهنمایی و مشارکت پیشکسوتان و گروه‌های اثرگذار اجتماعی برای تقویت این برنامه‌ها استفاده کنیم.

معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان در ادامه با اشاره به جایگاه تاریخی و فرهنگی تبریز اظهار کرد: باید از بزرگان تبریز در حوزه طب و حکمت یاد کنیم. تبریز به‌نوعی پایتخت تمدن و توسعه ایران و آخرین سنگر مشروطه بوده است، مشروطه‌ای که امروز بیش از هر زمان دیگری می‌تواند برای ما الهام‌بخش باشد.

تاریخ قضاوت خواهد کرد که اقدامات دولت در این دوره برای جلوگیری از بدتر شدن شرایط کشور تا چه اندازه تأثیرگذار بوده است

وی با اشاره به شرایط دشوار کشور و فشار‌های اقتصادی و سیاسی افزود: با وجود شرایط سخت کشور، جنگ و مشکلات اقتصادی، بسیاری این دوره را از دشوارترین مقاطع تاریخ معاصر ایران می‌دانند. یکی از فرزندان آذربایجان امروز مسئولیت اداره کشور را بر عهده دارد و مردم آذربایجان نیز مانند دیگر نقاط ایران، از دولت و رئیس‌جمهور حمایت می‌کنند و شرایط دشوار پیش‌روی دولت چهاردهم را درک می‌کنند.

وی ادامه داد: تاریخ قضاوت خواهد کرد که اقدامات دولت در این دوره برای جلوگیری از بدتر شدن شرایط کشور تا چه اندازه تأثیرگذار بوده است. فشار‌های موجود بر رئیس‌جمهور و شرایطی که دولت در آن فعالیت می‌کند، قابل توجه است و باید این شرایط را با نگاه واقع‌بینانه درک کرد.

رحیمی با اشاره به سابقه تاریخی مردم آذربایجان در دفاع از ایران و آزادی‌خواهی گفت: اگر روزی ستارخان با تفنگ در کوچه‌های تبریز از مشروطه و مردم‌سالاری پاسداری می‌کرد، امروز فرزند تبریز و آذربایجان - دکتر پزشکیان- با همه داشته‌های خود، از آبرو و نام گرفته تا فکر و توانش، پای ایران ایستاده است و به حمایت مردم، به‌ویژه مردم آذربایجان، پشتگرم است.

وی ابراز امیدواری کرد که کشور با انسجام، همدلی، همراهی و پرهیز از افراط و تفریط و تندروی‌ها از شرایط دشوار عبور کند و گفت: ایران روز‌های سخت‌تری را نیز پشت سر گذاشته و می‌تواند از شرایط کنونی عبور کند. به آینده و سربلندی ایران ایمان داریم، همه کسانی که دل در گرو این سرزمین دارند، از جوانانی که امکان رفتن داشتند، اما ماندند تا بزرگانی که می‌توانستند زندگی شخصی بهتری داشته باشند، اما پای وطن ایستادند، به آینده ایران امیدوارند و باید در کنار یکدیگر برای آن تلاش کنیم.