عربستان برای جبران ضعف نیروی زمینی به دنبال استفاده از نیروهای سوری در یمن است

علی‌اصغر زرگر، با اشاره به احتمال اعزام نظامیان سوری به عربستان و یمن در گفت‌و‌گو با ایلنا عنوان کرد: چند هفته پیش موضوع احتمال استفاده عربستان سعودی از نیرو‌های سوری در جنگ یمن مطرح شد که البته دمشق این موضوع را رد کرد ولی در این زمینه، چند نکته اساسی وجود دارد. نخست اینکه عربستان سعودی در شرایط دشواری قرار گرفته و برای خروج از وضعیت فعلی، به نظر می‌رسد به هر گزینه و ظرفیتی متوسل می‌شود. این کشور عملاً در گرداب گرفتار شده و برای رهایی از آن، تلاش می‌کند از امکانات و ظرفیت‌های مختلف بهره بگیرد.

وی ادامه داد: عربستاشن در ابتدا برای جلب حمایت نظامی به ایالات متحده متوسل شد، اما پاسخ مورد انتظار خود را دریافت نکرد. پس از آن، پیمان مکه را امضا کرد و در ادامه نیز تلاش‌هایی برای جلب همکاری ترکیه، پاکستان و دیگر کشور‌ها انجام داد. هرچند احتمال دارد این کشور‌ها در زمینه ارائه مشاوره‌های نظامی با عربستان همکاری کنند، اما به نظر می‌رسد هیچ‌یک از آنها، اعم از ترکیه و پاکستان، به دلایل داخلی و احتمالاً ملاحظات بین‌المللی، تمایلی به اعزام نیرو و ورود مستقیم به درگیری‌های نظامی در یمن ندارند.

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: این وضعیت در شرایطی رخ می‌دهد که عربستان سعودی با وجود خریداری تجهیزات نظامی گسترده، به‌ویژه از ایالات متحده، همچنان با محدودیت جدی در تأمین نیروی زمینی مؤثر برای مقابله با انصارالله مواجه است. این کشور از نیروی هوایی قدرتمندی برخوردار است و حملات هوایی خود را ادامه می‌دهد، اما به نظر می‌رسد نیروی زمینی آن از توانایی و آمادگی لازم برای مقابله مؤثر با انصارالله در عرصه نبرد زمینی برخوردار نیست. در واقع، مشکل اصلی عربستان صرفاً برخورداری از تجهیزات نظامی نیست، بلکه فقدان نیروی زمینی کارآمد و جنگجویانی است که بتوانند در میدان نبرد حضور مؤثر داشته باشند.

وی افزود: در چنین شرایطی، استفاده از نیرو‌های سوری، به‌ویژه گروه‌هایی که تجربه حضور در جنگ‌های مختلف را دارند، می‌تواند یکی از گزینه‌های مورد توجه عربستان باشد. این نیرو‌ها از یک‌سو دارای تجربه نظامی و سابقه حضور در میدان‌های جنگ هستند و از سوی دیگر، به منابع مالی نیاز دارند. همچنین، بخش قابل‌توجهی از این نیرو‌ها نتوانسته‌اند آن‌طور که باید و شاید در جامعه سوریه ادغام شوند و جایگاه و سهم مشخصی در ساختار اجتماعی و سیاسی این کشور به دست آورند.

زرگر گفت: از این منظر، احتمال استفاده از این نیرو‌ها در خارج از مرز‌های سوریه، به‌ویژه در جبهه یمن، قابل بررسی است. حتی این احتمال وجود دارد که رهبر سوریه نیز به دلایلی تمایل داشته باشد این گروه‌ها را از خاک سوریه خارج کند؛ زیرا حضور آنها می‌تواند به عاملی مزاحم و در آینده به منشأ مشکلات و چالش‌های امنیتی برای دولت سوریه تبدیل شود. بنابراین، هرگونه توافق احتمالی میان دمشق و ریاض می‌تواند بر محور انتقال یا اعزام بخشی از این نیرو‌ها به خارج از سوریه شکل بگیرد.

وی اضافه کرد: در واقع، می‌توان از نوعی نیاز متقابل میان عربستان سعودی و این گروه‌های مسلح سوری سخن گفت. عربستان برای تقویت توان زمینی خود در جنگ یمن به نیروی انسانی جنگ‌آزموده نیاز دارد و در مقابل، این گروه‌ها نیز برای تأمین منابع مالی و ادامه فعالیت‌های خود به پشتیبانی اقتصادی نیازمندند. از سوی دیگر، دولت سوریه نیز ممکن است خروج این نیرو‌ها را در راستای کاهش مشکلات داخلی و سامان‌دهی وضعیت امنیتی کشور ارزیابی کند.

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل تاکید کرد: در چنین معادله‌ای، عربستان سعودی از توان مالی لازم برای تأمین هزینه‌های احتمالی این نیرو‌ها برخوردار است و می‌تواند علاوه بر ارائه کمک‌های مالی به سوریه، هزینه اعزام و به‌کارگیری این گروه‌ها را نیز تقبل کند. بنابراین، شکل‌گیری نوعی توافق میان طرفین، هرچند در حال حاضر نمی‌توان با قطعیت درباره آن اظهارنظر کرد، اما دور از انتظار نیست.

وی گفت: نکته مهم دیگر آن است که توافقات نظامی از این دست معمولاً به‌صورت علنی و رسمی اعلام نمی‌شوند. ازاین‌رو، ممکن است در آینده و با مشاهده حضور این نیرو‌ها در میدان جنگ یمن، ابعاد احتمالی چنین توافقی روشن‌تر شود. همچنین، انکار هرگونه ارتباط یا توافق از سوی مقامات سوری و عربستانی، به‌تنهایی نمی‌تواند دلیل قطعی بر منتفی بودن چنین احتمالی تلقی شود.

زرگر اظهار کرد: البته باید توجه داشت که حتی در صورت عدم وجود توافق رسمی میان دمشق و ریاض، این امکان وجود دارد که عربستان مستقلاً و از طریق منابع مالی خود، این نیرو‌ها را برای مشارکت در جنگ یمن به خدمت گرفته باشد. در چنین وضعیتی، طرف‌های ذی‌ربط می‌توانند حضور این افراد را اقدامی مستقل و خارج از چارچوب هرگونه توافق دولتی معرفی کنند و مسئولیت آن را نپذیرند. به‌عبارت دیگر، این گروه‌ها به دلیل ماهیت فعالیت خود می‌توانند به‌عنوان نیرو‌هایی معرفی شوند که به‌صورت مستقل و با انگیزه‌های مالی در جبهه‌های مختلف حضور پیدا می‌کنند.

وی گفت: سابقه طرح استفاده از این نیرو‌ها در منازعات منطقه‌ای نیز قابل توجه است. در مقاطعی، موضوع اعزام همین گروه‌ها از طریق عراق و برخی مناطق دیگر به قفقاز مطرح شده بود؛ به‌گونه‌ای که قرار بود در منازعه میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان مشارکت کنند یا حتی در قالب برخی اقدامات و تحرکات خاص علیه ایران در منطقه قفقاز به کار گرفته شوند. این موارد نشان می‌دهد که این نیرو‌ها از جمله ظرفیت‌هایی هستند که امکان استفاده از آنها در جبهه‌ها و منازعات مختلف منطقه‌ای وجود دارد.

این کارشناس مسائل خاورمیانه افزود: بر همین اساس، عربستان سعودی و سوریه، در صورت مطرح شدن موضوع حضور این نیرو‌ها در یمن، می‌توانند هرگونه ارتباط سازمان‌یافته را انکار کرده و مدعی شوند که این افراد به‌صورت مستقل و با انگیزه‌های شخصی و مالی در جبهه‌های مختلف حضور یافته‌اند. بنابراین، نمی‌توان لزوماً فرض را بر وجود یک توافق رسمی و آشکار میان دو کشور گذاشت؛ چه‌بسا عربستان به‌تنهایی و از طریق منابع مالی خود توانسته باشد این نیرو‌ها را برای جنگیدن در جبهه یمن اجیر کند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: در مجموع، به نظر می‌رسد نیاز مبرم عربستان سعودی به نیروی زمینی، مهم‌ترین عامل در بررسی احتمال استفاده از نیرو‌های سوری در جنگ یمن باشد. ریاض با وجود برخورداری از توان هوایی و تجهیزات نظامی پیشرفته، در عرصه عملیات زمینی با محدودیت‌های جدی روبه‌رو است. تلاش برای جلب مشارکت متحدان منطقه‌ای نیز تاکنون به اعزام نیروی نظامی مورد انتظار منجر نشده است. در چنین شرایطی، نیرو‌های سوریِ جنگ‌آزموده که از انگیزه‌های مالی برای حضور در منازعات برخوردارند، می‌توانند گزینه‌ای در دسترس برای عربستان باشند.