ترکیه به‌دنبال گسترش نفوذ خود در سوریه و منطقه است

حسن هانی‌زاده، در تشریح اهداف سفر احتمالی رئیس‌جمهور ترکیه به سوریه عنوان کرد: قبل از هر چیز باید توجه داشت که دولت رجب طیب اردوغان نقش بسیار مهمی در سرنگونی دولت پیشین سوریه و روی کار آمدن دولت احمد الشرع، رئیس‌جمهور خودخوانده سوریه، داشته است. اهداف ترکیه در سوریه از چند دهه پیش کاملاً مشخص بوده و آن، تسلط بر بخش‌هایی از شمال‌شرق و غرب سوریه است.

وی ادامه داد: ترکیه این هدف را با انگیزه‌های مختلفی دنبال می‌کند که یکی از آنها ایجاد ارتباط زمینی از طریق سوریه با اردن و سپس مصر و همچنین گسترش مسیر‌های ارتباطی خود به سمت شمال آفریقا است. ترکیه در مقاطع پیش و پس از استقلال سوریه در سال ۱۹۴۶، بخش‌هایی از خاک این کشور را از آن جدا کرده است و اکنون نیز به دنبال تسلط بر استان ادلب است.

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: همچنان بخشی از ارتش ترکیه در این استان، در نزدیکی مرز مشترک ترکیه و سوریه، مستقر است و این وضعیت را می‌توان نوعی تجزیه‌طلبی از سوی ترکیه در قبال سوریه دانست. همچنین استان اسکندرون در سال ۱۹۳۹، در دوران استعمار فرانسه و با تصمیم دولت وقت این کشور، به ترکیه واگذار شد. بااین‌حال، در طول چند دهه گذشته، به‌ویژه در دوران حاکمیت حافظ اسد و بشار اسد، رؤسای‌جمهور پیشین سوریه، دولت سوریه همچنان استان اسکندرون را بخشی جدایی‌ناپذیر از حاکمیت خود می‌دانست.

وی افزود: این مسئله همواره یکی از موضوعات اختلاف میان سوریه و ترکیه بوده است، اما در شرایط کنونی، حاکمیت ترکیه بر استان اسکندرون عملاً تثبیت شده است؛ زیرا دولت احمد الشرع رویکردی چالش‌برانگیز در قبال ترکیه ندارد و خود را مدیون این کشور می‌داند. از سوی دیگر، دولت رجب طیب اردوغان به دلیل نزدیکی ایدئولوژیک با احمد الشرع و حاکمیت جدید سوریه، به‌نوعی در پی انتقام‌گیری از دولتمردان پیشین سوریه است که عمدتاً به طایفه علوی تعلق دارند.

هانی‌زاده گفت: در طول چند سال گذشته، به‌ویژه از زمان سقوط بشار اسد، بیش از پنج هزار نفر از علوی‌های سوریه به دست نیرو‌های وابسته به دولت احمد الشرع کشته شده‌اند. همچنین، ده‌ها نفر از نیرو‌های نظامی وابسته به نظام پیشین سوریه که به طایفه علوی تعلق داشتند، به بهانه‌های مختلف اعدام شده‌اند که در میان این افراد، ژنرال‌های باسابقه ارتش سوریه نیز حضور داشته‌اند که اعدام شده یا از قدرت کنار گذاشته شده‌اند.

وی اضافه کرد: این تحولات، بنا بر این ارزیابی، با اشاره و حمایت دولت رجب طیب اردوغان صورت گرفته است؛ چراکه دولت ترکیه قصد دارد از علوی‌های سوریه انتقام بگیرد. بنابراین، نقش ترکیه در تحولات داخلی سوریه را می‌توان نقشی مخرب ارزیابی کرد و از منظر راهبردی، به نظر می‌رسد ترکیه دولت سوریه را بخشی از حوزه نفوذ خود می‌داند.

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل عنوان کرد: در همین چارچوب، رئیس سرویس اطلاعاتی ترکیه اولین نفری بود که پس از سقوط دولت بشار اسد به دمشق سفر کرد و وارد مسجد اموی شد و این اقدام نشان می‌دهد که دولت ترکیه در پی آن است که ابتدا کرد‌های سوریه را به حاشیه براند و سپس علوی‌ها را به‌طور کامل از چرخه قدرت خارج کند. همچنین، ترکیه در پی آن است که از شخصیت‌های تأثیرگذار نظام پیشین سوریه که به طایفه علوی وابسته بودند، انتقام بگیرد.

وی گفت: در خصوص احتمال دیدار اردوغان با جولانی و اینکه آیا چنین دیداری می‌تواند حامل پیامی برای اسرائیل باشد، باید گفت که در حال حاضر برای نتیجه‌گیری قطعی در این زمینه زود است. بااین‌حال، به نظر می‌رسد هدف اصلی اردوغان، تشکیل نوعی کمربند اعتقادی مبتنی بر اسلام سنتی در منطقه باشد که از عربستان سعودی آغاز شود و سوریه و حتی مصر و اردن را نیز دربر بگیرد. ترکیه تلاش می‌کند با ایجاد چنین کمربندی، نفوذ جریان‌های اسلام‌گرای نزدیک به حزب عدالت و توسعه را در منطقه گسترش دهد و از ظرفیت اسلام‌گرایان منطقه برای پیشبرد اهداف خود استفاده کند.

هانی‌زاده افزود: از سوی دیگر، اختلاف میان ترکیه و اسرائیل را باید بیشتر اختلافی تاکتیکی و گذرا دانست تا یک اختلاف راهبردی و بنیادین. بر اساس این ارزیابی، دولت اردوغان اختلافات راهبردی و استراتژیک عمیقی با رژیم صهیونیستی ندارد و از مسئله فلسطین نیز به‌عنوان ابزاری برای ایجاد پایگاه مردمی در میان جریان‌های اسلام‌گرای سنتی استفاده می‌کند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: ترکیه تاکنون گام مهم و عملی مؤثری برای حمایت از ملت فلسطین برنداشته است. از این منظر، سیاست دولت رجب طیب اردوغان در قبال مسئله فلسطین ماهیتی عمدتاً تاکتیکی دارد و ترکیه قصد ندارد به‌طور جدی و عملی در حمایت از ملت فلسطین و در تقابل با اسرائیل وارد عمل شود.