نسل سوم آموزش، از حل مسئله تا خلق ارزش برای جامعه

حسین افشین امروز در حاشیه مراسم معرفی مدل آموزشی نسل چهارم (طرح میناب) در جمع خبرنگاران با اشاره به نقش معلمان در تربیت نسل آینده، با تاکید بر اینکه آینده هر کشوری از مدارس آن کشور ساخته می‌شود، یکی از مهمترین افرادی را که در این مسیر نقش دارد، معلم دانست؛ چراکه معلم علاوه بر نقش آموزشی، نقش تربیتی و فرهنگی نیز دارد.

وی با تاکید بر ضرورت نگاه بلندمدت به نظام آموزشی، اظهار کرد: وقتی درباره مدرسه صحبت می‌کنیم، باید با نگاه ۱۰ ساله به موضوع نگاه کنیم؛ یعنی ببینیم در یک دهه آینده در چه نقطه‌ای قرار خواهیم داشت و برای رسیدن به آن نقطه، امروز باید چه دانش‌آموزی را تربیت کنیم و آموزش دهیم.

افشین ادامه داد: در معماری جدید علم و فناوری، یکی از مهمترین عوامل، نیروی انسانی است و نمی‌توانیم در آینده تصمیم بگیریم که نیروی انسانی مورد نیاز کشور چگونه باید باشد؛ بلکه باید از امروز برای تربیت این نسل برنامه‌ریزی کنیم.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با اشاره به تجربه کشور‌های مختلف در حوزه آموزش، اظهار کرد: تحول در نظام‌های آموزشی کشور‌های مختلف آغاز شده است؛ البته نوع تحول و گام‌هایی که کشور‌ها برمی‌دارند متفاوت است، اما یک نقطه مشترک میان آنها وجود دارد و آن، ایجاد خلاقیت و نوآوری در نسل جدید برای کمک به توسعه اقتصاد دانش‌بنیان در آینده است.

افشین، مهمترین نیاز نظام آموزشی را تغییر نگاه عنوان کرد و یادآور شد: شاید بیش از آنکه به ابزار نیاز داشته باشیم، به تغییر دیدگاه نیاز داریم؛ چراکه این نگرش و نوع نگاه به آموزش است که دانش‌آموز را می‌سازد. در دوره‌ای، هدف اصلی آموزش عمومی و افزایش سواد عمومی بود و به همین دلیل حافظه محوری در آموزش اهمیت پیدا کرد. در مرحله بعد مشخص شد که صرف دانستن کافی نیست و باید دانش به مهارت تبدیل شود؛ از این رو نسل دوم آموزش شکل گرفت.

معاون علمی رئیس‌جمهور اضافه کرد: پس از آن مشخص شد که داشتن مهارت نیز به تنهایی کافی نیست و دانش‌آموز باید بتواند آموخته‌های خود را در عمل به کار بگیرد و از آنها برای حل مسائل استفاده کند؛ این نگاه به شکل‌گیری نسل سوم آموزش منجر شد. در شیوه جدید آموزش، حل مساله نیز به تنهایی کافی نیست؛ بلکه دانش‌آموز باید بتواند ترکیبی از آموزش‌های مختلف را در کنار هم قرار دهد و با استفاده از آنها، مسئله‌ای را حل کند که برای جامعه ارزش ایجاد کند.

افشین با اشاره به تفاوت میان آموزش نسل سوم و چهارم، با بیان اینکه فاصله میان این دو نسل بسیار نزدیک است، خاطر نشان کرد:، اما تفاوت اصلی این است که در نسل چهارم، دانش‌آموز باید بتواند از تلفیق دانش‌ها و مهارت‌های مختلف برای خلق ارزش استفاده کند. امیدواریم با اتفاقاتی که در حال شکل گیری است، بتوانیم از یک نظام هماهنگ در آموزش و پرورش حمایت کنیم؛ چراکه با توجه ویژه رئیس جمهور و وزیر آموزش و پرورش، این موضوع در حال پیگیری است.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با اشاره به ضرورت اجرای زنجیره‌ای از تغییرات در نظام آموزشی، یادآور شد: تحول آموزش یک اقدام تک بعدی نیست و باید مجموعه‌ای از تغییرات در کنار هم اتفاق بیفتد؛ از جمله تغییر در محتوای آموزشی، شیوه‌های ارزیابی دانش‌آموزان، آموزش و توانمندسازی معلمان و تغییر نگرش آنان نسبت به فرآیند یادگیری. یکی دیگر از الزامات این تحول، ایجاد فضا‌های جانبی و مراکز نوآوری در کنار مدارس است؛ این فضا‌ها می‌توانند داخل مدرسه یا در نزدیکی آن ایجاد شوند تا دانش‌آموزان بتوانند آموخته‌های خود را تجربه کنند، ایده‌های خود را بسازند، اشتباه کنند، شکست بخورند و فرصت اصلاح و تمرین داشته باشند.

افشین با بیان اینکه هدف نهایی این است که دانش‌آموز بتواند آموزش‌هایی را که دریافت می‌کند، در جامعه به کار بگیرد و از آنها برای حل مسائل واقعی استفاده کند، در نسل جدید آموزش، شاخص ارزیابی این است که دانش‌آموزانی که در این کلاس‌ها آموزش می‌بینند، تا چه اندازه می‌توانند از مهارت و خلاقیت خود برای تولید ارزش استفاده کنند. موضوع صرفا ایجاد یک مبنای اقتصادی نیست، بلکه باید زنجیره‌ای شکل بگیرد که در آن علم به مهارت، مهارت به فناوری و فناوری به اثربخشی تبدیل شود.

وی با بیان اینکه آغاز این مسیر در دولت چهاردهم با توجه ویژه رئیس‌جمهور و وزیر آموزش و پرورش شکل گرفته است، گفت: این تحول یک اتفاق ناگهانی نیست و برای تحقق آن در سطح کشور به زمان نیاز داریم؛ چراکه تغییر در نظام آموزشی یک فرآیند تدریجی و بلندمدت است.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با اشاره به روند اجرای تحول در آموزش و پرورش، گفت: فکر می‌کنم تا پایان دولت چهاردهم، به تدریج با هماهنگی میان تمام ارکان دولت، موضوع تحول در آموزش و پرورش در حال نهادینه شدن است و مقدمات آن هم از نظر امکاناتی و هم از نظر فکری در حال فراهم شدن است. معاونت علمی نیز به دلیل اینکه دانش‌آموزانی که امروز در مدارس آموزش می‌بینند، در آینده نخبگان کشور، افراد مؤثر در شرکت‌های دانش‌بنیان و مدیران حوزه‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و سیاسی خواهند بود، تمام‌قد در کنار آموزش و پرورش قرار دارد و برای تحقق این مسیر کمک خواهد کرد.

افشین با تقدیر از نقش معلمان در تربیت نسل آینده، اظهار کرد: باید تاکید کنیم که ما معلمان ارزشمندی داریم و اگر امروز از موفقیت دانش‌آموزان ایرانی در المپیاد‌های جهانی و کسب مدال‌های طلا، نقره و برنز صحبت می‌کنیم، نتیجه تلاش و زحمات همین معلمان است. زمانی که دانشگاه‌های بزرگ دنیا به دنبال جذب نخبگان ایرانی هستند، باید بدانیم که بخش مهمی از این ظرفیت در مدارس و با تلاش معلمان شکل گرفته است و امیدواریم دولت نیز بیش از گذشته از جایگاه و نقش معلمان حمایت کند.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با اشاره به نقش مدارس در شکل‌گیری نوآوری، گفت: وقتی درباره دانش، فناوری و خلاقیت صحبت می‌کنیم، باید ببینیم این مفاهیم در کجا ایجاد می‌شوند. اگر دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و پارک‌های علم و فناوری محل توسعه و تجاری‌سازی فناوری هستند، مدارس محل ساخت ذهن نوآور و خلاق هستند. شاخص اصلی آموزش نسل چهارم این است که ذهن دانش‌آموز به گونه‌ای پرورش پیدا کند که تنها حافظ اطلاعات نباشد، بلکه بتواند یک مساله را به مهارت تبدیل کند و مهمتر از آن، بتواند دانسته‌های مختلف را در کنار هم قرار دهد و نتیجه‌ای جدید و ارزش‌آفرین خلق کند.

افشین با تاکید بر اهمیت نقش معلم در تربیت ذهن نوآور، گفت: همان‌طور که پرورش هر مهارتی نیازمند آموزش است، پرورش ذهن خلاق و نوآور نیز به دست معلم انجام می‌شود و هدف ما حرکت به سمت الگویی است که دانش‌آموز بتواند با تفکر، تجربه و ترکیب دانش‌های مختلف، ایده‌های جدید ایجاد کند.

وی در پاسخ به پرسشی درباره نقش شرکت‌های دانش‌بنیان در توسعه مدارس نسل چهارم، اظهار کرد: هر جا بازار ایجاد شود، شرکت‌های دانش‌بنیان نیز برای ارائه خدمات و محصولات وارد می‌شوند. در حوزه آموزش نسل چهارم نیز شرکت‌های متعددی در حال فعالیت هستند و محصولات و پلتفرم‌های مختلفی را توسعه داده‌اند.

معاون علمی رئیس‌جمهور ادامه داد: از آنجا که تهیه تمام تجهیزات فیزیکی برای همه مدارس کشور ممکن است زمان‌بر باشد و برای تحقق عدالت آموزشی نیز باید راهکار‌های گسترده‌تری در نظر گرفته شود، می‌توان از ظرفیت پلتفرم‌های مجازی و آموزش‌های غیرحضوری نیز استفاده کرد تا دانش‌آموزان در نقاط مختلف کشور به فرصت‌های یادگیری نوین دسترسی داشته باشند.

وی افزود: تعداد زیادی از شرکت‌های دانش‌بنیان امروز علاقه‌مند هستند در این حوزه نقش‌آفرینی کنند و محصولات خود را ارائه دهند. در آینده نیز احتمالاً نمایشگاه یا رویدادی برای معرفی توانمندی‌های شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در حوزه آموزش نسل چهارم برگزار خواهد شد تا مدارس بتوانند از این ظرفیت‌ها استفاده کنند.

افشین درباره توسعه هوش مصنوعی در کشور، گفت: امروز شرکت‌های ایرانی در حوزه هوش مصنوعی و توسعه سامانه‌های مبتنی بر این فناوری با سرعت در حال فعالیت هستند و به زودی شاهد شکل‌گیری ابزار‌های هوش مصنوعی داخلی خواهیم بود که پردازش اطلاعات در داخل کشور انجام شود.

وی افزود: درباره رایگان یا پولی بودن خدمات هوش مصنوعی، باید به موضوع اقتصاد این فناوری توجه کرد؛ چراکه پردازش‌های هوش مصنوعی هزینه‌بر است، اما با افزایش تعداد کاربران و ایجاد مدل‌های درآمدی جدید، می‌توان انتظار داشت هزینه استفاده از این خدمات در کشور کاهش یابد و بخشی از خدمات نیز به صورت حمایتی یا رایگان ارائه شود.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور در پاسخ به پرسشی درباره حمایت از دانش‌آموزان فناور و نوآور، گفت: امروز در برنامه آموزش هوش مصنوعی، مراحل و فرآیند‌هایی تعریف شده است و خروجی هر مرحله توسط معاونت علمی مورد توجه و تقدیر قرار می‌گیرد.

وی ادامه داد: در فرآیند‌های استخدامی آموزش و پرورش نیز بخشی از مجوز‌ها به افراد برتر مسابقات، جشنواره‌ها و المپیاد‌ها اختصاص پیدا کرده است و از این دانش‌آموزان به صورت ویژه حمایت می‌شود.

افشین با اشاره به هم‌افزایی دستگاه‌های مختلف در دولت چهاردهم، اظهار کرد: خوشبختانه در دولت چهاردهم وفاق و همدلی ویژه‌ای در حوزه آموزش و پرورش شکل گرفته است و همان‌طور که مقام معظم رهبری نیز تأکید کرده‌اند، نظام تعلیم و تربیت یک موضوع فرا راهبردی است که مورد توجه ویژه دولت قرار گرفته است. بهترین دانش‌آموزان کشور می‌توانند از طریق بنیاد ملی نخبگان، شرکت‌های دانش‌بنیان و دیگر مجموعه‌های حمایتی مورد حمایت، پشتیبانی و جذب قرار گیرند و نمونه‌های متعددی از این مسیر موفق در کشور وجود دارد.