ایران ترامپ را در تنگه هرمز گرفتار کرده است

پولیتیکو نوشت: ایران به‌صراحت اعلام کرده است که بهای پایان دادن به خصومت‌ها، در اختیار گرفتن کنترل تنگه هرمز است؛ گزینه‌ای که برای کاخ سفید از نظر سیاسی غیرقابل‌پذیرش است. با این حال، ادامه حملات متقابل که خطر تبدیل شدن به یک جنگ منطقه‌ای گسترده‌تر را در پی دارد نیز به همان اندازه غیرقابل‌تحمل است.

به گفته پنج مقام سابق دولت ترامپ که با «پولیتیکو» گفت‌و‌گو کردند، این وضعیت کاخ سفید را کلافه کرده و گزینه‌های مناسب اندکی برای آن باقی گذاشته است.

یکی از مقامات سابق دولت که به شرط ناشناس ماندن سخن می‌گفت، اظهار داشت: «ایران به دنبال کسب امتیازی سیاسی بر مبنای این اصل است که در قبال عبور و مرور از تنگه، پول دریافت کند. این امر کنترل آنها بر تنگه را در رویه‌های دیپلماتیک و حقوق عرفی تثبیت خواهد کرد.»

ترامپ طی هفته‌های گذشته، تهدید به نابودی را با وعده حل‌وفصل مناقشه درآمیخته است؛ الگویی که در تعطیلات آخر هفته نیز ادامه یافت. شامگاه شنبه، ترامپ در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» (Truth Social) نوشت که حمله به ایران را لغو کرده است، مشروط بر اینکه بتوان به‌سرعت به «توافقی» برای بازگشایی تنگه دست یافت.

او مدعی شد: «ایران و سایر کشور‌های خاورمیانه از ما خواسته‌اند که از هرگونه حمله خودداری کنیم، چرا که بر سر کلیات یک توافق توافق شده است. این توافق شامل بازگشایی فوری، کامل و بی‌قید و شرط تنگه هرمز و پایان دادن به تهدید هسته‌ای ایران خواهد بود.»

این اظهارات پس از انتشار گزارش‌های رسانه‌ای بیان شد که حاکی از آمادگی ترامپ برای انجام حملات جدید و شدید علیه ایران — احتمالاً با هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی این کشور — بود؛ اقداماتی که قطعاً می‌توانست به تشدید درگیری‌ها منجر شود. با این حال، ایران هنوز واکنشی به اظهارات ترامپ نشان نداده و دستیابی به توافق با واشنگتن را تأیید نکرده است.

همچنین هیچ نشانه‌ای مبنی بر تمایل ایران به واگذاری کنترل تنگه وجود ندارد.

در داخل کاخ سفید، مقامات ارشد دولت، از جمله مارکو روبیو (وزیر امور خارجه)، نسبت به هرگونه راه‌حلی که به ایران اجازه دهد کنترل تنگه را در دست داشته باشد، هشدار داده‌اند.

به اعتقاد آنها، چنین اقدامی توانایی آتی ایالات متحده برای اعمال تحریم علیه ایران را به خطر می‌اندازد، زیرا کشور‌های متعددی برای پرداخت این هزینه‌ها به معافیت‌های تحریمی نیاز خواهند داشت. این کار همچنین توانایی جامعه جهانی برای اعمال فشار بر ایران را کاهش می‌دهد. علاوه بر این، روبیو هفته گذشته هشدار داد که این امر رویه خطرناکی ایجاد خواهد کرد که قطعاً در موارد دیگر نیز تکرار خواهد شد.

با این اوصاف، راه‌های اندکی برای دستیابی به راه‌حلی کوتاه‌مدت باقی می‌ماند، چرا که ارتباطات ضعیف میان جناح‌های مختلف درون دولت ایران، پیچیدگی مذاکرات را دوچندان کرده است.

الکس گری، رئیس پیشین دفتر شورای امنیت ملی در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ، ادعا کرد: «از منظر مذاکره، مهم‌ترین نکته این است که [ایرانی‌ها]قطعاً احساس می‌کنند اهرم فشاری در اختیار دارند و جسورتر شده‌اند؛ همین امر باعث می‌شود از دادن امتیازاتی که احتمالاً به نفع کوتاه‌مدتشان است، خودداری کنند. اما آنها چنین احساسی دارند و این مسئله، قطعاً حفظ و اجرای آتش‌بس را دشوارتر می‌سازد.»

این بن‌بست در حالی رخ می‌دهد که تنها سه ماه تا انتخابات میان‌دوره‌ای باقی مانده و میانگین قیمت بنزین به ۴.۱۰ دلار در هر گالن رسیده است؛ رقمی که نسبت به قیمت ۳.۸۵ دلاریِ یک ماه پیش، افزایش نشان می‌دهد. بسیاری از جمهوری‌خواهان مشتاق‌اند که موضوع جنگ را پشت سر بگذارند و بر مزایای اقتصادیِ گنجانده‌شده در بسته داخلی حزب جمهوری‌خواه — که ترامپ تابستان گذشته آن را به قانون تبدیل کرد — تمرکز کنند.

با این حال، با توجه به نگرانی‌های مداوم درباره تلفات نیرو‌های آمریکایی، حملات به پایگاه‌های ایالات متحده و مواجهه کشور‌های حوزه خلیج فارس با رگباری از موشک‌های ایرانی که تهدیدی برای افزایش بیشتر قیمت انرژی محسوب می‌شوند، سایه این جنگ بر سر چرخه انتخاباتی که بر دغدغه‌های مربوط به هزینه‌های زندگی متمرکز است، سنگینی می‌کند؛ و اگرچه ترامپ اصرار دارد که اجازه نمی‌دهد ملاحظات سیاسی در تصمیم‌گیری‌هایش دخیل باشند، اما هیچ نشانه‌ای دال بر اینکه در ماه‌های پس از انتخابات راهکاری آسان برای خروج از این وضعیت پدیدار شود، وجود ندارد.

دنی سیت‌رینوویچ، کارشناس مسائل خاورمیانه و عضو غیرمقیم «شورای آتلانتیک»، می‌گوید: «رئیس‌جمهور ترامپ با مجموعه‌ای از گزینه‌های بسیار نامطلوب روبروست. هرگونه توافق دیپلماتیک احتمالاً مستلزم پذیرش نوعی کنترل ایران بر تنگه هرمز خواهد بود؛ پیامدی که پذیرش آن برای بسیاری در واشنگتن دشوار است. از سوی دیگر، تشدید تنش‌های نظامی تقریباً به‌طور قطع قیمت نفت را بالا نگه می‌دارد، بی‌آنکه تضمینی وجود داشته باشد که ایران عقب‌نشینی کند یا محاسبات راهبردی خود را به‌طور بنیادین تغییر دهد. ریشه سرخوردگی و استیصال کنونی همین مسئله است.»

افزون بر این، موضوع تنها به مسئله تنگه محدود نمی‌شود؛ چرا که اجازه دادن به ایران برای دریافت عوارض عبور از تنگه یا ایجاد مانع در مسیر کشتیرانی، می‌تواند برای سایر کشور‌ها — نظیر چین در آب‌های پیرامون تایوان — بدعتی ایجاد کند.

گری ادعا کرد: «برای ایالات متحده بسیار دشوار خواهد بود که در این مورد امتیاز بدهد. اگر بپذیریم که هر طرفی بتواند به‌طور یک‌جانبه عوارض و هزینه‌هایی وضع کند و گذرگاه‌های آبی مهم بین‌المللی را در آب‌های آزاد ببندد، این امر برای تردد تجاری، توان عملیاتی نیروی دریایی آمریکا و هنجار‌های آزادی کشتیرانی که واقعاً ۸۰ سال است اجرا می‌شوند، عمیقاً مخرب خواهد بود؛ پذیرش چنین چیزی برای ما بسیار دشوار است.»

به گفته او، ایران باید به این واقعیت بسنده کند که هر زمان بخواهد می‌تواند دوباره تنگه را ببندد؛ یک پیروزی تاکتیکی که تهران تاکنون تمایلی به پذیرش آن نشان نداده است.

ترامپ روز جمعه نسبت به تهران ابراز ناخشنودی کرد و مقامات ایرانی را به مذاکره با سوءنیت و وارونه‌نمایی واقعیتِ مذاکرات هسته‌ای جاری متهم ساخت.

ترامپ در جریان جلسه کابینه در «کمپ دیوید» گفت: «من دارم اعتمادم را به آنها از دست می‌دهم، ما فقط می‌خواهیم پیروز شویم.»

ترامپ بار‌ها ادعا کرده است که ایالات متحده توانمندی‌های تهاجمی ایران را درهم‌کوبیده است، هرچند روز جمعه اذعان کرد که هنوز تعدادی موشک و پهپاد در زرادخانه تهران باقی مانده است.

در همین حال، کشتی‌ها همچنان از تنگه عبور می‌کنند و قیمت نفت را زیر ۱۰۰ دلار در هر بشکه نگه داشته‌اند؛ اما ایران طی چند روز گذشته به پایگاهی آمریکایی در کویت و زیرساخت‌های انرژی عربستان سعودی حمله کرده است.

الیوت آبرامز، نماینده ویژه آمریکا در امور ایران در دوره اول ریاست‌جمهوری ترامپ، استدلال کرد که بعید است ترامپ هیچ‌یک از گزینه‌های پیش‌روی خود را جذاب بداند. آبرامز این گزینه‌ها را چنین برشمرد: «عقب‌نشینی و پذیرش اینکه ایران کنترل تنگه هرمز را در دست بگیرد و از آن کسب درآمد کند؛ وارد کردن ضربات سنگین‌تر و شدیدتر تا زمانی که ایران به یک توافق سازش واقعی تن دهد؛ یا خریدن زمان از طریق ادامه محاصره بنادر ایران و اقدامات تلافی‌جویانه متقابل.»

او مدعی شد: «ممکن است ایران تداوم جنگی با شدت پایین و محاصره را نپذیرد» و تصور کند که با وارد کردن ضرباتی «سنگین‌تر و گسترده‌تر» می‌تواند ترامپ را وادار به عقب‌نشینی کند.

آبرامز گفت: «در آن صورت، ترامپ تنها دو گزینه پیش‌رو خواهد داشت: پذیرش پیروزی ایران، یا تشدید تنش و مقابله شدیدتر. او تمایلی به هیچ‌یک از این دو کار ندارد و از این رو، دچار استیصال شده است.»

رئیس‌جمهور در هفته جاری، در قبال بن‌بستی که در آن درگیری نه تشدید می‌شود و نه فروکش می‌کند، تقریباً تسلیم و منفعل به نظر می‌رسید.

ترامپ روز چهارشنبه گفت: «نوبت ماست که به آنها ضربه بزنیم.» با این حال، او تاکنون تهدید‌های هولناک خود مبنی بر نابودی زیرساخت‌های غیرنظامی - از جمله پل‌ها و تأسیسات آب‌شیرین‌کن - را عملی نکرده است.

جیمز جفری، سفیر پیشینی که در دوران سه دولت مختلف - از جمله دوره اول ریاست‌جمهوری ترامپ - در خاورمیانه خدمت کرده است، گفت خطر عملی کردن تهدید‌های ترامپ این است که ایران با تمام توان تلافی کند؛ اقدامی که متحدان را بیش از پیش به خطر می‌اندازد، ذخایر موشک‌های دفاعی آمریکا را تخلیه می‌کند و موجب جهش قیمت بنزین می‌شود.

او گفت: «مشکل اینجاست که ایران در وضعیتی نزدیک به جنگ تمام‌عیار می‌جنگد و دست از کار نخواهد کشید.»

در همین حال، تمام شواهد حاکی از آن است که آمریکا همچنان خواهان راه‌حلی مبتنی بر مذاکره است؛ چرا که قطر و پاکستان، پس از شکست توافق پیشین برای توقف خصومت‌ها در اوایل ماه جاری، همچنان برای بازگشت به مذاکرات صلح تلاش می‌کنند.

فرد فلایتز، رئیس پیشین دفتر شورای امنیت ملی ترامپ و نایب‌رئیس «مرکز امنیت آمریکایی» در «مؤسسه سیاست اول آمریکا» (America First Policy Institute)، گفت: «فکر نمی‌کنم به مرحله‌ای رسیده باشیم که بخواهیم تسلیم شویم و بگوییم این صرفاً مناقشه‌ای است که باید آن را مدیریت کنیم. به نظرم پیام اصلی این است که ترامپ روشن خواهد کرد: اگر تصور می‌کنید به خاطر انتخابات میان‌دوره‌ای پیشِ رو می‌توانید آن‌قدر مقاومت کنید تا به توافقی به ضرر آمریکا دست یابید، سخت در اشتباهید؛ چنین چیزی رخ نخواهد داد.»

فردی نزدیک به کاخ سفید که به شرط ناشناس ماندن درباره دیدگاه‌های داخلی صحبت می‌کرد، معتقد است تیم ترامپ پذیرفته است که بعید به نظر می‌رسد پیش از انتخابات ماه نوامبر، راهکار خروج مناسبی (برای پایان دادن به این وضعیت) پیدا شود.

این فرد گفت: «این موضوع در محاسبات لحاظ شده است؛ و اگرچه کمکی به وضعیت نمی‌کند، اما عامل تعیین‌کننده‌ای در نتیجه انتخابات هم نخواهد بود.»