زمان تقویت همکاری‌های علمی در اکو فرا رسیده است

حسین سیمایی صراف در ابتدای سخنان خود با قدردانی از دولت و ملت پاکستان و بنیاد علمی اکو به‌دلیل میزبانی این نشست اظهار کرد: منطقه اکو با حدود ۵۷۰ میلیون نفر جمعیت، نزدیک به ۷ درصد جمعیت جهان، ۲۰ میلیون دانشجوی آموزش عالی و صد‌ها هزار پژوهشگر، یکی از بزرگ‌ترین بازار‌های آموزش عالی جهان به شمار می‌رود و ظرفیت کم‌نظیری برای گسترش همکاری‌های علمی و فناورانه در اختیار دارد.

وی با اشاره به تحولات گسترده جهان از زمان برگزاری آخرین نشست هیات امنای بنیاد علمی اکو در اصفهان، گفت: شتاب بی‌سابقه پیشرفت‌های هوش مصنوعی، رقابت‌های ژئوپلیتیکی، محدودیت‌های فناورانه، اختلال در زنجیره‌های تأمین فناوری و جنگ‌ها و بحران‌های منطقه‌ای نشان داده است که علم، فناوری و نوآوری دیگر صرفاً موتور توسعه اقتصادی نیستند، بلکه به یکی از ارکان امنیت، تاب‌آوری و پایداری کشور‌ها تبدیل شده‌اند.

وزیر علوم با اشاره به جنگ تحمیلی ۴۰ روزه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران، تصریح کرد: این تحولات نشان داد بی‌ثباتی در یک نقطه از منطقه، تنها یک مسئله امنیتی نیست، بلکه می‌تواند زنجیره‌های تأمین، زیرساخت‌های دیجیتال، همکاری‌های پژوهشی و آموزشی، جریان سرمایه‌گذاری فناورانه و حتی دسترسی کشور‌ها به دانش و فناوری را در سطح جهانی تحت تأثیر قرار دهد؛ ازاین‌رو ضرورت بازاندیشی در همکاری‌های علمی و فناورانه منطقه‌ای بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود.

سیمایی در ادامه نخستین پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران را حرکت به سوی «علم و فناوری تاب‌آور» عنوان کرد و گفت: اگر تا چند سال قبل همکاری‌های علمی عمدتاً با هدف توسعه اقتصادی و افزایش تولید علم دنبال می‌شد، امروز مفهوم «تاب‌آوری علم و فناوری» به یکی از ضرورت‌های اساسی جهان تبدیل شده است؛ به این معنا که دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، زیرساخت‌های دیجیتال، شبکه‌های علمی و اکوسیستم‌های نوآوری باید حتی در شرایط بحران نیز بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند.

وی با اشاره به تجربه همه‌گیری کرونا و همچنین جنگ اخیر علیه ایران افزود: همان‌گونه که کرونا اهمیت تاب‌آوری نظام‌های آموزش عالی را آشکار کرد، تجربه جنگ اخیر نیز نشان داد که در شرایط بحران تنها زیرساخت‌های فیزیکی آسیب نمی‌بینند بلکه زیرساخت‌های دیجیتال، ارتباطات علمی، همکاری‌های بین‌المللی و فعالیت‌های پژوهشی نیز در معرض اختلال قرار می‌گیرند.

وزیر علوم با اشاره به تجربیات سازمان‌های بین‌المللی از جمله سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) پیشنهاد کرد بنیاد علمی اکو «ابتکار علم و فناوری تاب‌آور اکو» را طراحی کند تا زمینه حفظ تداوم همکاری‌های علمی، تقویت زیرساخت‌های دیجیتال پژوهش، افزایش تاب‌آوری دانشگاه‌ها و توسعه همکاری‌های منطقه‌ای در شرایط بحران فراهم شود.

وی همچنین پیشنهاد داد بررسی امکان تدوین سند منطقه‌ای حفاظت از مراکز دانشگاهی، پژوهشی و علمی در شرایط منازعه در دستور کار بنیاد علمی اکو قرار گیرد و تأکید کرد: علم، میراث مشترک بشریت است و دانشگاه‌ها نباید قربانی منازعات شوند.

سیمایی در دومین محور سخنان خود با اشاره به بازآرایی فناوری در جهان اظهار داشت: اگرچه جهانی‌شدن همچنان ادامه دارد، اما اکوسیستم علم، فناوری و اقتصاد دیجیتال بیش از هر زمان دیگری در حال پیکربندی مجدد است و محدودیت‌های فناورانه، کنترل صادرات فناوری‌های پیشرفته و شکل‌گیری بلوک‌های جدید علمی و دیجیتال، جهان را به سمت آینده‌ای تکه‌تکه‌شده سوق می‌دهد.

وی افزود: در چنین شرایطی کشور‌های دارای هویت مشترک راهی جز حرکت به سوی اکوسیستم‌های منطقه‌ای ندارند و سازمان همکاری اقتصادی اکو می‌تواند فراتر از یک سازمان اقتصادی صرف، زمینه شکل‌گیری یک اکوسیستم منطقه‌ای علم و فناوری را فراهم کند.

وزیر علوم تأکید کرد: کشور‌های عضو اکو باید در کنار کریدور‌های حمل‌ونقل و انرژی، به ایجاد کریدور‌های دانش، فناوری و نوآوری نیز بیندیشند کریدور‌هایی که دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، پارک‌های علم و فناوری، شرکت‌های دانش‌بنیان و زیرساخت‌های دیجیتال کشور‌های عضو را به یکدیگر متصل کند. وی تصریح کرد هدف از این همکاری منطقه‌ای، انزوا از جهان نیست، بلکه افزایش خوداتکایی هوشمندانه همراه با حفظ تعامل سازنده با نظام جهانی علم است.

سیمایی در سومین پیشنهاد خود با اشاره به نقش تحول‌آفرین هوش مصنوعی در آینده اقتصاد، آموزش، سلامت، پژوهش و حکمرانی، اظهار کرد: هوش مصنوعی پرسش‌های مهمی در حوزه اخلاق، امنیت، مالکیت داده، آموزش و شکاف دیجیتال ایجاد کرده است و بر همین اساس جمهوری اسلامی ایران پیشنهاد می‌کند بنیاد علمی اکو گفت‌و‌گو‌های کارشناسی برای تدوین چارچوب همکاری کشور‌های اکو در حوزه هوش مصنوعی را آغاز کند تا زمینه تدوین یک سند مشترک منطقه‌ای در حوزه پژوهش، آموزش، نوآوری و حکمرانی مسئولانه هوش مصنوعی فراهم شود.

وزیر علوم در چهارمین محور سخنان خود بر تعمیق ادغام علمی منطقه تأکید کرد و گفت: اکوسیستم علمی کشور‌های عضو از ظرفیت‌های فراوانی برای همگرایی برخوردار است، اما اکنون زمان آن رسیده که همکاری‌ها از برگزاری کنفرانس‌ها، کارگاه‌ها و نشست‌های علمی فراتر رود و وارد مرحله‌ای عمیق‌تر شود.

وی توسعه تحرک استادان، پژوهشگران و دانشجویان، اجرای پژوهش‌های مشترک، ایجاد آزمایشگاه‌های مشترک، راه‌اندازی دوره‌های مشترک تحصیلات تکمیلی و گسترش همکاری‌های مجازی پژوهشی را از مهم‌ترین اقدامات برای شکل‌گیری یک اکوسیستم علمی منسجم در منطقه اکو برشمرد.

سیمایی در پنجمین پیشنهاد خود به ظرفیت عظیم دیاسپورای علمی، فناوری و نوآوری کشور‌های عضو اکو اشاره کرد و گفت: میلیون‌ها نفر از شهروندان کشور‌های عضو در دانشگاه‌های معتبر، صنایع پیشرفته، شرکت‌های فناور و مراکز سرمایه‌گذاری جهان فعالیت می‌کنند و برآورد‌های غیررسمی نشان می‌دهد مجموع دیاسپورای کشور‌های عضو اکو حدود ۴۰ میلیون نفر است.

وی افزود: این جمعیت صرفاً یک جامعه مهاجر نیست بلکه بخشی از زیرساخت راهبردی علم و فناوری کشور‌های عضو محسوب می‌شود و می‌تواند نقش مهمی در انتقال دانش، توسعه فناوری و سرمایه‌گذاری ایفا کند.

وزیر علوم بر همین اساس پیشنهاد کرد بنیاد علمی اکو «شبکه دیاسپورای علم، فناوری و نوآوری اکو» را به‌طور جدی ایجاد کند؛ شبکه‌ای که بتواند ظرفیت دانشمندان، کارآفرینان، متخصصان و سرمایه‌گذاران کشور‌های عضو را برای توسعه منطقه، انتقال دانش، اجرای پروژه‌های مشترک و تقویت اکوسیستم نوآوری بسیج کند.

سیمایی در پایان با تأکید بر اینکه منطقه اکو از جمعیتی جوان، منابع انسانی ارزشمند، دانشگاه‌های توانمند و ظرفیت‌های گسترده علمی و فناورانه برخوردار است، اظهار کرد: اگر این ظرفیت‌ها در قالب شبکه‌ای منسجم، تاب‌آور و آینده‌نگر سازماندهی شوند، منطقه اکو می‌تواند سهمی شایسته‌تر در تولید علم، توسعه فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان جهان ایفا کند.

وی همچنین بر حمایت کامل جمهوری اسلامی ایران از بنیاد علمی اکو تأکید کرد و آمادگی ایران را برای مشارکت فعال در تدوین اسناد راهبردی، اجرای پروژه‌های مشترک، توسعه همکاری‌های دانشگاهی، گسترش شبکه‌های پژوهشی و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای در حوزه علم، فناوری و نوآوری اعلام کرد.