اقتصاد دیجیتال به سیستم‌عامل اقتصاد ایران تبدیل شده است

احسان چیت‌ساز در یک گفت و گوی تلویزیونی با تشریح آخرین وضعیت اقتصاد دیجیتال کشور، روند توسعه این حوزه، برنامه‌های وزارت ارتباطات در دولت چهاردهم و الزامات تحقق اهداف برنامه هفتم پیشرفت را بیان کرد.

وی با اشاره به آخرین آمار رسمی سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی کشور گفت: «آخرین اندازه‌گیری که توسط مرکز آمار ایران با همکاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات انجام شده، نشان می‌دهد سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی کشور به ۷.۱۴ درصد رسیده است. این شاخص طی سه سال گذشته روندی افزایشی داشته و بیانگر حرکت رو به جلوی اقتصاد دیجیتال در کشور است.»

وی افزود: «اقتصاد دیجیتال از منظر ساختاری در سه لایه تعریف می‌شود. لایه نخست، هسته اقتصاد دیجیتال است که اپراتور‌های ارتباطی، شرکت‌های زیرساختی و کسب‌وکار‌های وابسته را شامل می‌شود. لایه دوم، اقتصاد پلتفرمی است که خدماتی را دربر می‌گیرد که امروز بخش قابل توجهی از زندگی روزمره مردم بر پایه آنها شکل گرفته است و لایه سوم نیز نفوذ فناوری‌های دیجیتال در سایر بخش‌های اقتصاد و افزایش بهره‌وری صنایع، خدمات و کسب‌وکار‌ها را شامل می‌شود.»

رشد اقتصاد دیجیتال در حالی رقم خورده که سهم هسته اقتصاد دیجیتال کاهش یافته است

چیت‌ساز با اشاره به تحولات ساختاری اقتصاد دیجیتال در سال‌های اخیر اظهار کرد: «اگرچه سهم کل اقتصاد دیجیتال افزایش یافته، اما سهم هسته اقتصاد دیجیتال نسبت به گذشته کاهش یافته است. این موضوع نشان می‌دهد رشد اقتصاد دیجیتال بیش از آنکه ناشی از توسعه زیرساخت‌های ارتباطی باشد، حاصل رشد اقتصاد پلتفرمی و استقبال مردم از خدمات دیجیتال است.»

وی ادامه داد: «در سال ۱۴۰۰ سهم هسته اقتصاد دیجیتال حدود ۷.۹ درصد بود که اکنون به حدود ۷.۴ درصد رسیده است. این کاهش به معنای کوچک شدن این بخش نیست، بلکه نشان می‌دهد سایر لایه‌های اقتصاد دیجیتال با سرعت بیشتری رشد کرده‌اند.»

معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال تأکید کرد: «رشد سریع کسب‌وکار‌های دیجیتال، شرکت‌های دانش‌بنیان و خدمات پلتفرمی باعث شده تقاضا برای خدمات دیجیتال از ظرفیت عرضه پیشی بگیرد و همین مسئله ضرورت توسعه جدی‌تر زیرساخت‌های ارتباطی کشور را دوچندان کرده است.»

اقتصاد دیجیتال دیگر یک بخش اقتصادی نیست؛ سیستم‌عامل اقتصاد کشورهاست

چیت‌ساز در پاسخ به این پرسش که آیا توسعه اقتصاد دیجیتال یک انتخاب است یا ضرورتی اجتناب‌ناپذیر، گفت: «اقتصاد دیجیتال دیگر یک بخش اقتصادی محسوب نمی‌شود، بلکه سیستم‌عامل اقتصاد کشورهاست. هر صنعتی که دیجیتالی نشود، بهره‌وری آن کاهش پیدا می‌کند، توان رقابت خود را از دست می‌دهد و به تدریج سهم کمتری از تولید ناخالص داخلی خواهد داشت.»

وی افزود: «در آینده، مزیت رقابتی کشور‌ها بیش از آنکه به منابع طبیعی و زیرزمینی وابسته باشد، به میزان دسترسی آنها به داده، ظرفیت پردازشی، توان هوش مصنوعی و میزان نفوذ اقتصاد دیجیتال در بخش‌های مختلف اقتصاد بستگی خواهد داشت.»

به گفته وی، شاخص سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی، در واقع شاخص آمادگی کشور‌ها برای ورود به اقتصاد آینده است و هرچه این سهم بیشتر باشد، آن کشور آمادگی بیشتری برای بهره‌گیری از فناوری‌های نوظهور خواهد داشت.

جزئیات روش محاسبه سهم اقتصاد دیجیتال

چیت‌ساز درباره روش محاسبه این شاخص نیز توضیح داد: «در دنیا روش‌های مختلفی برای اندازه‌گیری اقتصاد دیجیتال وجود دارد؛ برخی کشور‌ها از حساب‌های ملی استفاده می‌کنند و برخی دیگر صورت‌های مالی شرکت‌های فعال در این حوزه را مبنای محاسبات قرار می‌دهند.»

وی ادامه داد: «در وزارت ارتباطات با همکاری مرکز آمار ایران، برای اندازه‌گیری هسته اقتصاد دیجیتال، اطلاعات مالی اپراتور‌های ارتباطی و شرکت‌های فعال این بخش به صورت مستقیم بررسی می‌شود. در حوزه اقتصاد پلتفرمی نیز صورت‌های مالی کسب‌وکار‌های دیجیتال مورد تحلیل قرار می‌گیرد و برای لایه سوم، برآورد‌های آماری و مدل‌های اقتصادی مورد استفاده قرار می‌گیرد.»

استقبال مردم، موتور محرک توسعه اقتصاد دیجیتال

معاون وزیر ارتباطات با اشاره به نقش مردم در توسعه اقتصاد دیجیتال اظهار کرد: «یکی از مهم‌ترین عوامل رشد اقتصاد دیجیتال، آمادگی جامعه برای پذیرش فناوری است. ایران از جمله کشور‌های منطقه بوده که به واسطه توسعه اینترنت پهن‌باند و استقبال مردم، اکوسیستم اقتصاد دیجیتال در آن با سرعت قابل توجهی شکل گرفته است.»

وی افزود: «در سال‌های گذشته، ایران در منطقه غرب آسیا از کشور‌های پیشرو در توسعه اقتصاد دیجیتال بود و همین موضوع باعث شد بسیاری از کسب‌وکار‌های دیجیتال داخلی شکل بگیرند و رشد کنند.»

چیت‌ساز در عین حال تصریح کرد: «امروز به دلیل سرمایه‌بر بودن توسعه هسته اقتصاد دیجیتال و نیاز به سرمایه‌گذاری‌های کلان در زیرساخت‌ها، فاصله‌ای میان ایران و کشور‌های پیشرو ایجاد شده که جبران آن نیازمند برنامه‌ریزی جدی است.»

فیبرنوری و ۵G ستون فقرات اقتصاد دیجیتال هستند

وی توسعه زیرساخت‌های ارتباطی را مهم‌ترین مأموریت دولت در حوزه اقتصاد دیجیتال دانست و گفت: «وظیفه دولت، ایجاد بستر‌های لازم برای توسعه اقتصاد دیجیتال است. توسعه شبکه فیبرنوری منازل و کسب‌وکار‌ها یکی از مهم‌ترین پروژه‌هایی است که با سرعت در حال اجراست.»

چیت‌ساز افزود: «اجرای این پروژه از اهداف تعیین شده در برنامه هفتم پیشرفت جلوتر است و امیدواریم تا پایان برنامه، پوشش ۲۰ میلیون خانوار با شبکه فیبرنوری محقق شود.»

وی با بیان اینکه ایجاد پوشش با اتصال تفاوت دارد، گفت: «اینکه چه میزان از پوشش ایجاد شده به اتصال واقعی تبدیل شود، به عوامل مختلفی از جمله تقاضای مردم، اقتصادی بودن خدمات و استقبال کاربران بستگی دارد.»

معاون وزیر ارتباطات ادامه داد: «در گذشته سرعت دانلود مهم‌ترین مطالبه کاربران بود، اما امروز سرعت بارگذاری اطلاعات، تأخیر پایین شبکه و کیفیت ارتباطات اهمیت بیشتری پیدا کرده و فناوری فیبرنوری دقیقاً پاسخگوی این نیازهاست.»

وی خاطرنشان کرد: «وزارت ارتباطات با تنظیم‌گری مناسب، تلاش می‌کند رقابت میان اپراتور‌های ارتباطی را افزایش دهد تا کیفیت خدمات ارتقا یافته و منافع آن مستقیماً به مردم برسد.»

هوش مصنوعی؛ پیشران اصلی اقتصاد آینده

چیت‌ساز بخش مهمی از گفت‌وگوی خود را به نقش هوش مصنوعی اختصاص داد و اظهار کرد: «در کشور‌های پیشرو، سهم اقتصاد دیجیتال به ۴۰ تا ۵۰ درصد تولید ناخالص داخلی رسیده است و بخش مهمی از این رشد، حاصل سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی و زیرساخت‌های پردازشی است.»

وی با اشاره به زنجیره توسعه هوش مصنوعی گفت: «این زنجیره از تولید نیمه‌هادی‌ها آغاز می‌شود و سپس پردازنده‌ها، مراکز داده، خدمات ابری، حکمرانی داده، مدل‌های زبانی بزرگ، مدل‌های بومی و در نهایت خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی را دربر می‌گیرد.»

وی تأکید کرد: «توسعه همه این بخش‌ها نیازمند تربیت نیروی انسانی متخصص است و بر همین اساس در قانون برنامه هفتم پیشرفت، تربیت ۵۰۰ هزار نیروی متخصص حوزه اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی پیش‌بینی شده است.»

چیت‌ساز افزود: «وزارت ارتباطات همزمان چارچوب تنظیم‌گری اپراتور‌های هوش مصنوعی را تدوین کرده و متقاضیان فعالیت در این حوزه نیز ثبت‌نام کرده‌اند. به‌زودی موافقت اصولی اپراتور‌های هوش مصنوعی صادر می‌شود تا ظرفیت پردازشی کشور توسعه یافته و زمینه ایجاد مدل‌های زبانی بزرگ بومی فراهم شود.»

توسعه اقتصاد محتوا از اولویت‌های وزارت ارتباطات است

وی با اشاره به سهم بالای اقتصاد محتوا در کشور‌های پیشرفته گفت: «در برخی کشور‌ها حدود ۲۰ درصد از اقتصاد دیجیتال به حوزه محتوا اختصاص دارد و این بخش یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های رشد اقتصاد دیجیتال محسوب می‌شود.»

چیت‌ساز افزود: «وزارت ارتباطات توسعه اقتصاد محتوا را در کنار توسعه زیرساخت‌های پردازشی، حکمرانی داده، هوش مصنوعی و سرمایه انسانی به عنوان یکی از اولویت‌های خود دنبال می‌کند تا زمینه شکل‌گیری یک زیست‌بوم قدرتمند تولید محتوا در کشور فراهم شود.»

تهران همچنان قطب اقتصاد دیجیتال کشور است

معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال در بخش پایانی سخنان خود به توزیع جغرافیایی اقتصاد دیجیتال اشاره کرد و گفت: «حدود ۵۹ درصد فعالیت‌های اقتصاد دیجیتال کشور در استان تهران متمرکز است. پس از تهران، استان‌های خراسان رضوی و اصفهان بیشترین سهم را در این حوزه دارند.»

وی در عین حال خاطرنشان کرد: «استان‌های کمتر برخوردار از جمله ایلام و کهگیلویه و بویراحمد طی دو سال اخیر بالاترین نرخ رشد اقتصاد دیجیتال را تجربه کرده‌اند و وزارت ارتباطات با توسعه مراکز داده، زیرساخت‌های ارتباطی و ظرفیت‌های پردازشی، به دنبال توزیع متوازن‌تر اقتصاد دیجیتال در سراسر کشور است.»

چیت‌ساز در پایان تأکید کرد: «اقتصاد دیجیتال مهم‌ترین موتور رشد اقتصاد آینده کشور است و هرچه بتوانیم زیرساخت‌های ارتباطی، هوش مصنوعی، حکمرانی داده، اقتصاد محتوا، ظرفیت‌های پردازشی و سرمایه انسانی را سریع‌تر توسعه دهیم، سهم اقتصاد دیجیتال در تولید ناخالص داخلی افزایش یافته و زمینه رشد اقتصادی پایدار و افزایش بهره‌وری در تمامی بخش‌های کشور فراهم خواهد شد.»