سناریوهای تل‌آویو برای بازگرداندن منطقه به جنگ

دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان شب گذشته تفاهم نامه را امضا کردند؛ اما سایه مخالفت‌های اسرائیل بر این توافق سنگینی می‌کند. بخش‌هایی از این یادداشت تفاهم، به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم با عملکرد نظامی و امنیتی اسرائیل ارتباط دارد و همین موضوع، روند جاری را شکننده نشان می‌دهد.

در این گزارش به بررسی ۵ سناریوی احتمالی می‌پردازیم که تل‌آویو می‌تواند برای توقف مذاکرات یا دشوار کردن اجرای توافق از آنها استفاده کند:

۱. فعال کردن لابی‌ها؛ افزایش فشار سیاسی و رسانه‌ای در آمریکا

اسرائیل حامیان سیاسی و مالی قدرتمندی در آمریکا دارد که سازمان «آیپک» (AIPAC) تنها یکی از شناخته‌شده‌ترین آنهاست. نفوذ عمیق اسرائیل در عرصه سیاسی و رسانه‌ای ایالات متحده، ابزاری است که همواره در زمان‌های حساس برای تل‌آویو کارساز بوده است. این فشار می‌تواند طیف گسترده‌ای از اقدامات را شامل شود؛ از فعال کردن نمایندگان در کنگره و جریان‌سازی در رسانه‌های اصلی گرفته تا برگزاری تجمع‌های اعتراضی و رایزنی‌های سیاسی در بالاترین سطوح قدرت واشنگتن تا مانع از تصویب یا اجرای توافق شوند.

۲. حمله به پاشنه آشیل توافق؛ گسترش جنگ در لبنان

توقف جنگ و پایان اشغالگری در جنوب لبنان، یکی از شروط اصلی ایران برای مذاکره با آمریکا و از بند‌های کلیدی تفاهم‌نامه است. در مقابل، اسرائیل از لحاظ نظامی قابلیت گسترش تنش در لبنان را دارد. تل‌آویو اگرچه بمباران پیوسته بیروت را متوقف کرده، اما از زمان آغاز آتش‌بس در فروردین‌ماه، دست‌کم چهار حمله تروریستی هدفمند در پایتخت لبنان انجام داده و بخش‌هایی از جنوب این کشور (تا عمق ۱۰ کیلومتری) را در اشغال خود نگه داشته است.

خبرگزاری رویترز اخیراً به نقل از مقامات اسرائیلی گزارش داد که تل‌آویو به‌شدت نگران بازسازی توان مالی و نظامی حزب‌الله پس از توافق واشنگتن-تهران است. در نتیجه، اسرائیل ممکن است با گسترش عامدانه حملات در لبنان، ایران را در موقعیت «پاسخ به نقض تعهدات» قرار دهد و کل میز مذاکره را بر هم بزند.

۳. بازی با آتش؛ حمله مستقیم به تأسیسات ایران

سناریوی سوم، رادیکال‌ترین گزینه روی میز است. اندیشکده آمریکایی CSIS (مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی) در تحلیل اخیر خود اشاره کرده است که افزایش ناگهانی تنش میان ایران و اسرائیل پس از حمله سوم به ضاحیه نشان داد که چگونه یک جرقه می‌تواند مذاکرات را متوقف کند.

به باور کارشناسان، کافی است اسرائیل بار دیگر به تأسیسات هسته‌ای یا نظامی ایران حمله کند تا همه‌چیز نابود شود. این قابلیت، به تل‌آویو اهرمی می‌دهد تا در صورت اعطای امتیازات هسته‌ای واشنگتن به تهران (نظیر حفظ سطح غنی‌سازی یا ذخایر اورانیوم)، بازی را به هم بزند.

در داخل ایران نیز جریان‌هایی معتقدند اسرائیل با چراغ سبز آمریکا (یا حتی بدون آن) به ایران حمله خواهد کرد. برخی تحلیل‌گران رادیکال حتی تئوری «زمان خریدن آمریکا تا پایان جام جهانی» (۲۸ تیرماه) را مطرح می‌کنند و می‌گویند واشنگتن پس از این مسابقات با قدرت بیشتری به ایران حمله خواهد کرد.

۴. استراتژی کم‌هزینه؛ افزایش ترور‌های هدفمند

ممکن است اسرائیل به دلیل هزینه‌های سنگین سیاسی و مادی، از حمله نظامی گسترده خودداری کند؛ اما سناریوی چهارم بر «تداوم حمله به زیرساخت‌ها و ترور‌های هدفمند در لبنان و منطقه» تأکید دارد. این اقدامات از نظر تل‌آویو هزینه پایین‌تری دارند و تبعات آنها قابل کنترل‌تر است. با این حال، تداوم این ترور‌ها می‌تواند فشار‌های سیاسی داخلی در ایران را برای خروج از مذاکرات به‌شدت افزایش دهد و عملاً توافق را از درون خنثی کند.

۵. بازگشت به سایه‌ها؛ تشدید عملیات خرابکاری پنهان

نگرانی از برنامه هسته‌ای ایران، ادعایی است که اسرائیل همواره به‌عنوان یک «تهدید وجودی» مطرح کرده است. تل‌آویو سابقه‌ای ۲۰ ساله در ترور دانشمندان، خرابکاری سایبری و پرونده‌سازی علیه برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی دارد.

تحلیل‌ها نشان می‌دهد اگر اسرائیل تحت فشار‌های واشنگتن نتواند روند دیپلماسی را متوقف کند، احتمالاً به استراتژی «درگیری‌های امنیتیِ پیش از جنگ» بازخواهد گشت و دور جدیدی از عملیات اطلاعاتی و خرابکاری پنهان علیه برنامه‌های راهبردی، نظامی و هسته‌ای ایران را آغاز خواهد کرد تا اجرای توافق را برای تهران به پرهزینه‌ترین شکل ممکن تبدیل کند.