یک‌سوم جمعیت کشور تا ۳۰ سال آینده سالمند می‌شود

سیدعباس صالحی در همایش روز ملی جمعیت اظهار کرد: رهبر حکیم و فرزانه انقلاب اسلامی از نخستین کسانی بودند که در اواخر دهه ۸۰ و پس از سیاست‌های تنظیم جمعیت در دهه‌های ۶۰ و ۷۰، مسئله جمعیت را مطرح کردند و پیش‌قراول توجه به این موضوع در ایران بودند.

وی افزود: در آن زمان شاید این موضوع کمتر موردتوجه قرار می‌گرفت و اگر در همان ایام، مسئولان کشور جدی‌تر به مسئله جمعیت می‌پرداختند، امروز نیمی از فرصت‌ها را از دست نداده بودیم.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تأکید بر اهمیت مسئله جمعیت از منظر «ایران مقتدر و توسعه‌گرا» گفت: توان جمعیتی باید متناسب با ظرفیت جغرافیایی کشور باشد و اگر ایران این سرمایه را از دست بدهد، بخش مهمی از اقتدار خود را از دست خواهد داد.

صالحی با اشاره به گزارش ارائه‌شده در این همایش اظهار کرد: گزارش خانم وحید دستجردی کاملاً نگرانی‌ها درباره آینده جمعیتی کشور را تأیید می‌کند و اگر به جمعیت موجود دل‌خوش باشیم، ممکن است تا سال ۱۴۸۰ به جمعیتی حدود ۳۰ میلیون نفر برسیم.

وی ادامه داد: چنین وضعیتی پیامد‌های گسترده اقتصادی، امنیتی، دفاعی و ژئوپلیتیکی خواهد داشت و بسیاری از معادلات را تغییر می‌دهد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: یکی از عوامل بازدارنده و اقتدار آفرین ایران در جنگ‌های اخیر، جمعیت کشور بوده است و ایرانِ ۳۰ میلیونی نه توان اقتصادی لازم و نه توان امنیتی و دفاعی کافی را خواهد داشت.

صالحی همچنین با اشاره به پیش‌بینی جمعیتی برخی کشور‌های همسایه گفت: درحالی‌که بر اساس برآوردها، پاکستان در سال ۱۴۸۰ جمعیتی حدود یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون نفر خواهد داشت، ایران ممکن است با جمعیتی ۳۰ میلیونی مواجه شود؛ البته پاکستان کشور دوست و برادر ما است و این مقایسه صرفاً ناظر به شرایط جمعیتی است.

وی در ادامه سخنان خود با اشاره به دغدغه‌های رهبر معظم انقلاب درباره مسئله جمعیت اظهار کرد: رهبر فرزانه و حکیم انقلاب اسلامی با تمام وجود احساس می‌کردند که روند جمعیتی کشور به تضعیف توان اقتصادی، امنیتی و دفاعی ایران منتهی خواهد شد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: همان‌گونه که در گزارش‌های ارائه‌شده نیز مشاهده شد، روند فعلی جمعیت، کشور را با افزایش چشمگیر سالمندی مواجه می‌کند؛ به‌گونه‌ای که بسیاری از معادلات اقتصادی، بهداشتی، درمانی، اجتماعی و فرهنگی دستخوش تغییر خواهد شد.

صالحی با اشاره به وضعیت فعلی سالمندی در کشور گفت: اکنون جمعیت سالمند بالای ۶۰ سال کشور حدود ۱۱ تا ۱۲ میلیون نفر است، درحالی‌که وضعیت مطلوب آن است که ۷۰ درصد جمعیت در بازه سنی ۱۵ تا ۶۰ سال و ۳۰ درصد در دو گروه زیر ۱۵ سال و بالای ۶۰ سال قرار داشته باشند.

وی ادامه داد: مطابق روند فعلی که نرخ باروری کشور کمتر از ۱.۵ فرزند است، طی سه دهه آینده یک‌سوم جمعیت کشور را سالمندان تشکیل خواهند داد و این مسئله پیامد‌های گسترده اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، بهداشتی و درمانی به همراه خواهد داشت.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به هشدار‌های رهبر معظم انقلاب درباره سالمندی جمعیت اظهار کرد: ایشان بار‌ها تأکید کرده‌اند که وقتی کشوری وارد چرخه پیری جمعیت شود، خروج از آن بسیار دشوار خواهد بود و حتی ممکن است ۱۵۰ سال زمان ببرد.

صالحی افزود: رهبر شهید انقلاب کمتر موضوعی را به‌اندازه مسئله جمعیت مورد تذکر و توجه قرار داده‌اند و در آغاز به کار دولت چهاردهم نیز در نخستین دیدار با اعضای کابینه، بار دیگر مسئله جمعیت را به‌عنوان موضوعی مهم مطرح کردند.

وی با بیان اینکه کشور فرصت‌های مهمی را در این حوزه از دست داده است، گفت: حدود ۱۵ تا ۲۰ سال فرصت در حوزه جمعیت از دست رفته و روند فعلی، آینده‌ای هولناک را رقم خواهد زد؛ آینده‌ای که خطر آن کمتر از ناترازی آب و برق نیست.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: ناترازی جمعیت با این روند شتابان و سریع، بسیار خطرناک است، هرچند ممکن است؛ مانند بحران آب و برق در زندگی روزمره کمتر دیده شود.

صالحی در بخش دیگری از سخنان خود درباره عوامل مؤثر بر کاهش جمعیت اظهار کرد: جمعیت‌شناسان عوامل مختلفی را در تغییرات جمعیتی مؤثر می‌دانند که اقتصاد و فرهنگ از مهم‌ترین آنهاست.

وی تصریح کرد: برخی تصور می‌کنند اگر مشکلات اقتصادی حل شود، مسئله جمعیت نیز حل خواهد شد، اما واقعیت این نیست؛ زیرا اکنون حدود ۶۰ کشور جهان با بحران جمعیت مواجه‌اند که بسیاری از آنها کشور‌های توسعه‌یافته با درآمد سرانه بالا هستند.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به کشور‌هایی مانند ژاپن، آلمان، آمریکا، کانادا، فرانسه، سوئد، بریتانیا، کره جنوبی، هلند، ایتالیا و روسیه گفت: این کشور‌ها با وجود وضعیت اقتصادی مناسب، با بحران جمعیتی روبه‌رو هستند؛ بنابراین مسئله جمعیت فقط اقتصادی نیست.

صالحی افزود: در ایران نیز در مناطق مرفه‌تر، نرخ باروری پایین‌تر است؛ البته مشکلات اقتصادی و نوسانات اقتصادی در کشور قطعاً بر مسئله جمعیت اثرگذار است و این موضوع قابل‌انکار نیست.

وی با تأکید بر نقش فرهنگ و سبک زندگی در مسئله جمعیت گفت: حوزه فرهنگ و سبک زندگی در تعامل عمیق و پیوسته با مسئله جمعیت قرار دارد و باید این تعامل جدی گرفته شود.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه با اشاره به‌ضرورت طراحی یک «مدل فرهنگی» برای حل مسئله جمعیت اظهار کرد: نخستین گام، اقناع نخبگان و مدیران کشور است تا مسئله جمعیت را به‌عنوان یک بحران جدی بپذیرند.

صالحی افزود: همان‌گونه که ناترازی آب و برق به مسئله‌ای جدی تبدیل شده، نخبگان، مدیران، اساتید دانشگاه، روحانیون، هنرمندان، فرهنگیان و گروه‌های مرجع اجتماعی نیز باید نسبت به بحران جمعیت احساس مسئولیت کنند.

وی ادامه داد: در حوزه فرهنگ باید داشته‌های کشور شناخته و تقویت شود. یکی از این ظرفیت‌ها، تمایل بالای مردم به فرزندآوری است که در پیمایش‌های ملی نیز دیده می‌شود.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به نتایج پیمایش‌های فرهنگی کشور گفت: بر اساس این پیمایش‌ها، حدود ۷۵ درصد پاسخگویان تمایل به فرزندآوری دارند و تنها ۲۴ درصد گفته‌اند تمایلی به فرزندآوری ندارند.

صالحی افزود: حدود ۵۱ درصد مردم تمایل به داشتن دو فرزند، حدود ۲۰ درصد تمایل به سه فرزند و حدود ۱۴ درصد تمایل به چهار فرزند دارند و تنها ۱۰.۵ درصد به داشتن یک فرزند تمایل نشان داده‌اند.

وی همچنین با اشاره به موضوع سن ازدواج اظهار کرد: در پیمایش‌ها، سن مطلوب ازدواج برای جوانان پایین‌تر از سن واقعی ازدواج است و این فاصله نشان می‌دهد که موانعی در مسیر تحقق ازدواج وجود دارد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به ظرفیت‌های فرهنگی و اجتماعی کشور در حوزه خانواده و فرزندآوری اظهار کرد: در ایران ۸۸ درصد مردم مخالف ازدواج سفید هستند و ۹۷ درصد نیز مادری را یک فضیلت می‌دانند؛ بنابراین کشور از داشته‌های فرهنگی و اجتماعی قابل‌توجهی در حوزه جمعیت برخوردار است.

وی افزود: باید این ظرفیت‌ها و داشته‌های فرهنگی و اجتماعی شناسایی، فهرست‌برداری و تقویت شوند تا در خدمت حل مسئله جمعیت قرار گیرند.

صالحی با اشاره به‌ضرورت طراحی پیشرفت فرهنگی در حوزه جمعیت گفت: باید مشخص شود که در چه حوزه‌هایی می‌توان حرکت کرد و پیشران‌های فرهنگی و اجتماعی در این زمینه چیست.

وی «لذت از خانواده» را یکی از مهم‌ترین محور‌های فرهنگی در حوزه جمعیت دانست و اظهار کرد: خانواده می‌تواند منشأ سلامت روحی و روانی، معنابخشی به زندگی، آرامش و رضایت عاطفی باشد و باید این جنبه‌های لذت‌بخش خانواده در جامعه تقویت شود.

وی افزود: «لذت از فرزندآوری و فرزند» نیز باید در سیاست‌های فرهنگی موردتوجه قرار گیرد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به نگاه رهبر معظم انقلاب به مسئله جمعیت از منظر «ایران مقتدر و توسعه‌یافته» گفت: در جنگ اخیر، عشق مردم به ایران به‌خوبی نمایان شد و پیمایش‌های مختلف نیز نشان می‌دهد که مردم ایران، با وجود گلایه‌ها و انتقاد‌هایی که ممکن است داشته باشند، نسبت به ایران احساس متفاوتی دارند و همین مسئله از خطا‌های محاسباتی دشمنان بوده است.

صالحی در ادامه با اشاره به موانع فرهنگی و اجتماعی فرزندآوری اظهار کرد: فردگرایی یکی از مهم‌ترین مشکلات جوامع مدرن و توسعه‌یافته است؛ مسئله‌ای که باعث می‌شود افراد بیش از هر چیز به خود و منافع فردی خود توجه کنند و این امر بر خانواده و جمعیت اثرگذار است.

وی افزود: کمال‌گرایی نیز از دیگر موانع مهم فرهنگی است؛ اینکه افراد در انتخاب همسر، فرزندآوری و سبک زندگی فقط به دنبال بهترین و ایده‌آل‌ترین شرایط باشند، نه شرایط متعارف و معمول.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی «رقابت» را نیز از دیگر عوامل فرهنگی و اجتماعی مؤثر بر کاهش جمعیت عنوان کرد.

صالحی با تأکید بر ضرورت استفاده از روش‌های مؤثر فرهنگی و اجتماعی برای حل مسئله جمعیت گفت: باید از تجربه‌های جهانی در این حوزه بهره گرفت؛ همان‌گونه که در حوزه اقتصادی از تجربه کشور‌ها استفاده می‌شود، در حوزه فرهنگی و اجتماعی نیز می‌توان از تجربه‌های موفق بهره برد.

وی با اشاره به برخی تجربه‌های جهانی افزود: برای نمونه، در کره جنوبی چهارشنبه سوم هر ماه به‌عنوان «روز خانواده» نام‌گذاری شده تا توجه بیشتری به نهاد خانواده صورت گیرد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین بر ضرورت تمرکز بر اولویت‌های اصلی در حوزه فرهنگ و رسانه تأکید کرد و گفت: در شرایط کنونی باید تمرکز اصلی بر ازدواج و فرزندان اول و دوم باشد.

صالحی در پایان با قدردانی از فعالان حوزه جمعیت، ابراز امیدواری کرد با اقدامات فرهنگی و اجتماعی مؤثر، نگرانی‌های رهبر معظم انقلاب در حوزه جمعیت کاهش یابد.