یک روزنامه اصولگرا نوشت: جنگ ایران و آمریکا پس از نزدیک به ۹ ماه، در وضعیتی گرفتار شده که نه صلح است و نه جنگ فراگیر. واشنگتن از حمله گسترده فاصله گرفته، اما محاصره اقتصادی را حفظ کرده و ایران نیز ادامه این وضعیت را نمیپذیرد.
روزنامه قدس نوشت: همزمان، میانجیگری عمان، قطر و پاکستان، افزایش حضور نظامی آمریکا و برخوردهای تازه در بحرین و هرمز نشان میدهند انجماد جنگ نه به معنای پایان آن، بلکه شکل دیگری از ادامه بحران است.
با وجود فروکش کردن نبردهای بزرگ، اما هزینه جنگ متوقف نشده است. کشتیها همچنان در هرمز با خطر مواجهاند، محاصره بنادر ایران ادامه دارد و نیروهای نظامی در حالت آمادهباش قرار دارند. پرسش امروز دیگر فقط احتمال آغاز دوباره حملات نیست؛ مسئله آن است که چگونه میتوان از وضعیتی خارج شد که هر روز هزینه اقتصادی دارد و هر لحظه ممکن است به جنگ گسترده تبدیل شود.
جنگی که شکل عوض کرده است
الجزیره سهشنبه در گزارشی تحلیلی، احتمال تبدیل جنگ ایران به «منازعه منجمد» را بررسی کرد. در چنین وضعیتی، نبرد گسترده متوقف میشود، اما اختلافات حلنشده باقی میمانند و محاصره، تحریم و برخوردهای محدود ادامه پیدا میکنند.
مهند سلوم، پژوهشگر مؤسسه تحصیلات تکمیلی دوحه، معتقد است حتی تعبیر «منجمد» برای وضعیت کنونی خوشبینانه است؛ زیرا محاصره اقتصادی و حملات متقابل همچنان جریان دارند. به ارزیابی او، جنگ از عملیات هوایی گسترده به محاصره و فرسایش تغییر شکل داده است. برای ایران، این تمایز اهمیت دارد. توقف بمباران به معنای پایان جنگ نیست؛ تا زمانی که محاصره و محدودیت تجارت برقرار باشد، هزینههای اقتصادی و امنیتی ادامه خواهند داشت.
واشنگتن؛ گرفتار میان دو انتخاب
ترامپ پس از شکست سنگین جمهوریخواهان، از ضرورت نداشتن توافق با ایران سخن گفته و پیگیری مذاکرات توسط ونس را متوقف کرده است. در مقابل، ونس هشدار داده جنگ نباید به تعهدی چندساله برای آمریکا تبدیل شود. نظرسنجی تازه رویترز/ایپسوس نیز رضایت از عملکرد ترامپ را در سطح ۳۲ درصد نشان میدهد. این وضعیت در کنار پیامدهای اقتصادی جنگ، هزینه سیاسی عملیات نظامی تازه را افزایش داده است. اما ادامه محاصره نیز راهحل سیاسی تولید نکرده است. واشنگتن ظاهراً میکوشد بدون پذیرش هزینه حمله گسترده، فشار اقتصادی بر ایران را حفظ کند. خطر این راهبرد آن است که این وضعیت موقت به ترتیبی طولانیمدت تبدیل شود؛ بدون آنکه هیچ یک از اختلافات اصلی حل شده باشند.
بازدارندگی در مرز تشدید
ورود سومین ناو هواپیمابر آمریکا به منطقه، همزمان با حملات پهپادی اعلامشده ایران به مواضع آمریکایی در بحرین رخ داده است. ارزیابی مؤسسه امنیت ملی اسرائیل نیز از تمرکز گسترده توان دریایی آمریکا حکایت دارد. در مقابل، بحث گسترش برد موشکی ایران که مؤسسه مطالعات جنگ آمریکا هم به آن اذعان کرده، نشاندهنده اهمیت بازدارندگی در محاسبات ایران است.
هرمز؛ انجمادی که جهان هزینهاش را میپردازد
گزارش رویترز از حمله به نفتکشهای متخلف در هرمز حکایت دارد. در مقابل، قیمت نفت با افزایش نسبی عرضه کاهش یافته است.
این دو تحول متناقض نیستند. بازار ممکن است خود را با اختلال عرضه سازگار کند، اما هزینه ناامنی برای کشتیها، کشورهای منطقه و اقتصاد ایران همچنان باقی میماند. در عراق نیز اختلاف دولت با برخی گروههای مسلح ادامه دارد و تحولات بحرین، از برخوردهای نظامی تا احکام قضایی بحثبرانگیز نشان میدهد بحران به مناسبات داخلی همسایگان هم سرایت کرده است.
خروج از انجماد، نه عادت به بحران
گسترش رایزنیهای چین، روسیه و آمریکا درباره مسائل امنیت جهانی نیز نشان میدهد پیامدهای جنگ ایران از روابط دوجانبه فراتر رفته است. با این حال، هیچ قدرت خارجی بهتنهایی نمیتواند جای توافق مستقیم درباره مسائل اصلی بحران را بگیرد.
برای ایران، مسئله راهبردی جلوگیری از تبدیل محاصره به واقعیتی دائمی است. حفظ بازدارندگی زمانی به دستاورد سیاسی تبدیل میشود که با دیپلماسی مؤثر، رفع محدودیتهای اقتصادی و تضمینهای معتبر همراه باشد. تداوم وضعیت «نه جنگ، نه صلح» شاید برای برخی بازیگران فرصتی برای حفظ فشار باشد، اما برای ایران و منطقه به معنای انباشت هزینه و خطر است. خروج از وضعیت نزاع منجمد، باید راهبرد اصلی ایران باشد.