مذاکره، ادامه جنگ از مسیر دیپلماسی است

محمدرضا باهنر، به تشریح دیدگاه‌هایش درباره تحولات درون جریان اصولگرایی، ضرورت شکل‌گیری احزاب قدرتمند، حفظ انسجام ملی در شرایط جنگی، نقش نیرو‌های مسلح و مذاکره‌کنندگان و عملکرد دولت مسعود پزشکیان پرداخت.

متن کامل این گفت‌و‌گو را در ادامه می‌خوانید.

بسیاری از اصولگرایانی که امروز در برابر شما قرار گرفته‌اند، در دوره‌ای که جوان‌تر بودید و فعالیت سیاسی خود را آغاز کرده بودید، احتمالاً از حامیان شما بودند و به شما رأی می‌دادند. چه اتفاقی افتاده که امروز شرایط تغییر کرده و جریان‌های جدیدی در دل اصولگرایی شکل گرفته‌اند؟ برای مثال، جریان‌هایی مانند جبهه پایداری نیز در اردوگاه اصولگرایی شکل گرفته‌اند که بعضاً مواضعی متفاوت با شما دارند. نگاهتان به این تحولات و نسل جدید فعالان اصولگرا چیست؟

ما اکنون در موقعیتی استثنایی و متفاوت در کشور قرار داریم. این شرایط از یک سو به دلیل جنگی است که آمریکا و رژیم صهیونیستی به کشور تحمیل کردند و از سوی دیگر، به دلیل شهادت تعدادی از بزرگان کشور، هدف قرار گرفتن زیرساخت‌ها و حملات گسترده‌ای است که صورت گرفت.

محاسبات طرف مقابل نیز به اعتقاد من، مشابه محاسبات صدام بود. تصور می‌کردند با چند حمله و بمباران و به شهادت رساندن تعدادی از مسئولان و شخصیت‌های برجسته کشور، می‌توانند به‌سرعت به اهداف خود برسند و حتی برای پیروزی جشن بگیرند. برخی افراد، از جمله ولیعهد و دیگران، نیز خود را برای حضور در ایران و در دست گرفتن قدرت آماده کرده بودند.

در چنین شرایطی، ما با یک مثلث مواجه هستیم که سه ضلع اصلی دارد. ضلع نخست، نیرو‌های مسلح کشور هستند. بر اساس اقتضائات و ملاحظات نظامی، نیرو‌های مسلح در چنین شرایطی همواره باید آماده باشند. آنها احتمال می‌دهند که هر لحظه حمله‌ای گسترده صورت بگیرد و به همین دلیل، آمادگی لازم برای پاسخ‌گویی را حفظ می‌کنند.

ضلع دوم، نیرو‌های دیپلماتیک کشور هستند که مسئولیت پیگیری مذاکرات و اقدامات دیپلماتیک را بر عهده دارند. ضلع سوم نیز مردم هستند که در خیابان‌ها و میدان‌ها حضور پیدا می‌کنند.

همراهی، همدلی و انسجام این سه ضلع، اتفاقاتی را رقم زده که بسیاری از کشور‌ها و قدرت‌های بزرگ را شگفت‌زده کرده است. بنابراین، ضروری است این مثلث همچنان متحد و منسجم باقی بماند و اجازه ندهیم اختلافات داخلی به انسجام آن آسیب بزند.

یعنی این در گرایشات سیاسی اثر گذاشته؟

درباره تحولات جریان‌های سیاسی باید بگویم که نمی‌توان گرایش‌های سیاسی را ثابت و تغییرناپذیر دانست. در سال ۱۴۰۱، زمانی که فضای خیابانی کشور ملتهب شده بود، شعاری مطرح می‌شد با این مضمون که «اصلاح‌طلب، اصولگرا، دیگه تمومه ماجرا». واقعیت این است که جریان‌های سیاسی در هیچ جامعه‌ای ایستا نیستند. نمی‌توان تصور کرد که از ابتدای انقلاب دو جریان چپ و راست شکل گرفته‌اند و تا ابد نیز باید با همین تقسیم‌بندی به فعالیت خود ادامه دهند.

تحولات سیاسی در همه کشور‌های دنیا اتفاق می‌افتد و ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست. جریان‌های سیاسی پویا و متحرک هستند و ممکن است در طول زمان در دیدگاه‌ها و مواضع خود تجدیدنظر کنند.

یکی از مشکلات اساسی کشور ما این است که با وجود برخورداری از سازوکار‌های مردم‌سالارانه و فعالیت تعداد زیادی حزب سیاسی، هنوز چهار یا پنج حزب فراگیر، قدرتمند و پاسخ‌گو نداریم. در کشور حدود ۱۲۰ تا ۱۵۰ حزب وجود دارد، اما بسیاری از آنها، از جمله جامعه اسلامی مهندسین، مجموعه‌هایی کوچک و جزیره‌ای هستند که هرکدام فعالیت‌های خود را در محدوده‌ای مشخص دنبال می‌کنند. این وضعیت با مفهوم واقعی فعالیت حزبی فاصله دارد.

من نسبت به آینده مردم‌سالاری دینی در غیاب احزاب قدرتمند و پاسخ‌گو نگرانی دارم. معتقدم باید چهار یا پنج حزب فراگیر و قدرتمند در کشور شکل بگیرد؛ حتی می‌توان تعداد آنها را پنج یا شش حزب در نظر گرفت.

حدود هفت یا هشت ماه پیش از شهادت امام شهیدمان نیز در نامه‌ای خطاب به ایشان درخواست کردم که برای شکل‌گیری چهار یا پنج حزب قدرتمند در کشور کمک کنند.

بنابراین، وقتی از اصولگرایی، اصلاح‌طلبی یا میانه‌روی صحبت می‌کنیم، باید توجه داشته باشیم که این گرایش‌ها ثابت نیستند و نمی‌توان انتظار داشت افراد در تمام دوران فعالیت سیاسی خود در یک چارچوب فکری باقی بمانند. برای مثال، در میان اصلاح‌طلبان افرادی بودند که در گذشته دیدگاه اقتصادی متفاوتی داشتند، اما بعد‌ها مواضع خود را تغییر دادند. در کشور‌های دیگر نیز چنین تحولاتی وجود دارد. برای نمونه، فرانسه از زمان انقلاب کبیر خود تاکنون شش بار شکل جمهوری را تغییر داده است.

من نیز پس از صدور بیانیه گام دوم انقلاب از سوی امام شهیدمان، تأکید کردم که باید در برخی رویه‌های چهل سال گذشته تجدیدنظر کنیم و آنها را اصلاح کرده و به شکل مناسب‌تری پیش ببریم.

با این حال، امروز اولویت اصلی ما حفظ انسجام همان مثلث سه‌ضلعی است. نیرو‌های مسلح کشور واقعاً جان‌فشانی می‌کنند و ایستادگی آنها را در جریان حملات اخیر مشاهده کردیم. متأسفانه برخی افراد در همین روز‌های اخیر از بخشی از سخنان من برداشت نادرستی کردند و آن را دستاویز انتقاد قرار دادند.

پس شما دیپلماسی و جنگ را هم راستا می‌دانید...

اگر امروز از مردم درباره اولویت‌های کشور سؤال کنیم، به اعتقاد من، حفظ و تقویت توانمندی نظامی یکی از مهم‌ترین اولویت‌ها خواهد بود؛ زیرا حمله نظامی به کشور، در واقع تعرض به حیثیت، استقلال و تمامیت ارضی ماست؛ بنابراین باید نیرو‌های مسلح را با تمام توان مقتدر نگه داریم.

دیپلمات‌های کشور نیز وظیفه خود را دارند. اساساً مذاکره را باید ادامه جنگ از مسیر دیپلماسی دانست. هیچ جنگی در دنیا تا ابد ادامه پیدا نمی‌کند. طرفی که مورد حمله قرار گرفته، یا تسلیم می‌شود یا طرفین در نهایت پای میز مذاکره می‌نشینند و درباره مصالحه، آتش‌بس و سایر راهکار‌ها تصمیم می‌گیرند.

بنابراین، مذاکره‌کنندگان ما نیز در واقع در حال پیگیری منافع کشور و ادامه مسیر دفاع از کشور از طریق دیپلماسی هستند. مردم هم در میدان حضور دارند و از میهن خود دفاع می‌کنند.

یعنی معتقدید در مصاحبه قبل، بخشی از سخنان شما، مورد سوءاستفاده قرار گرفته؟

موضوع این بود که برای مثال، من در مقطعی درباره نیاز مالی نیرو‌های مسلح و هزینه‌های موردنیاز آنها صحبت کرده بودم. بخشی از سخنانم را در نقل‌قولی که منتشر شد، جدا کردند و قسمت‌های قبل و بعد آن را حذف کردند. در نتیجه، جمله‌ای به این مضمون منتشر شد که نیرو‌های مسلح زیاده‌خواه هستند؛ در حالی که منظور من دقیقاً خلاف این برداشت بود.

واقعیت این است که ما امروز تمام حیات، زندگی و استقلال خود را مدیون نیرو‌های مسلح هستیم. طبیعی است که اگر منابع مالی و امکاناتی در اختیار داشته باشیم و حتی یک همه‌پرسی درباره اولویت تخصیص این منابع برگزار کنیم، مردم نیز بر ضرورت توجه ویژه به توان دفاعی کشور تأکید خواهند کرد.

البته منظور صرفاً افزایش حقوق و درآمد نیرو‌های مسلح نیست. آنها در حال تولید موشک، توسعه توان دفاعی، تولید تجهیزات و استفاده از فناوری‌های جدید هستند. همه این اقدامات به منابع مالی، تجهیزات و امکانات نیاز دارد.

بنابراین، بله، از آن سخنان سوءاستفاده شد و این‌گونه القا کردند که نیرو‌های مسلح منابع مالی زیادی دریافت می‌کنند. در حالی که چنین برداشتی با منظور اصلی من فاصله دارد.

پس اکنون باید به حفظ انسجام کشور توجه کنیم. اگر بخواهیم در شرایط فعلی وارد بحث‌های اختلاف‌برانگیز درباره مواضع جبهه پایداری، اصلاح‌طلبان یا سایر جریان‌های سیاسی شویم، عملاً از اولویت اصلی فاصله گرفته‌ایم.

اتفاقاً دشمن در شرایط کنونی به دنبال ایجاد اختلاف و تفرقه در کشور است. به همین دلیل، معتقدم اکنون زمان مناسبی برای طرح این اختلافات نیست.

شما احتمالا ملاحظات شرایط فعلی را رعایت کنید، اما ممکن است برخی جریان‌ها و افراد این ملاحظات را رعایت نکنند و همچنان مواضع اختلاف‌برانگیزی مطرح کنند. در چنین شرایطی چه باید کرد؟

اگر آنها این ملاحظات را رعایت نکردند، من نباید با پاسخ دادن به آنها به اختلافات دامن بزنم. در نهایت، وظیفه ما این است که به حفظ انسجام کشور کمک کنیم.

حتی امروز افرادی را می‌بینیم که در شرایط عادی نسبت به برخی سیاست‌های نظام معترض هستند، اما در شرایط فعلی به میدان می‌آیند و پرچم ایران را در دست می‌گیرند. خودم شاهد چنین صحنه‌هایی بوده‌ام. برای مثال، خانمی که حجاب نداشت، از من پرچم ایران خواست و گفت: «آقا، پرچم... این پرچم جان من است؛ این پرچم همه امید من است.»

در چنین شرایطی، آیا باید درباره این افراد برچسب‌های سیاسی بزنیم و بگوییم یکی چپ‌گراست، دیگری راست‌گراست، یکی اصلاح‌طلب است و دیگری به جریان سیاسی دیگری تعلق دارد؟ اتفاقاً این همان بحث انحرافی است که دشمن تلاش می‌کند از آن بهره‌برداری کند؛ به این شکل که گروهی با مواضع تند در حمایت از جنگ و گروهی دیگر با مواضع تند در حمایت از صلح، در مقابل یکدیگر قرار بگیرند.

در حالی که آنچه امروز بیش از هر چیز به آن نیاز داریم، انسجام و وحدت ملی است. امام بزرگوارمان، حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، نیز بر همین موضوع تأکید کردند و امسال را با عنوان «اقتصاد مقاومتی در سایه انسجام و اتحاد ملی» نام‌گذاری کردند.

از رهبر معظم انقلاب خبر دارید؟ وضعیت ایشان چگونه است؟

بله، الحمدلله رب‌العالمین، ایشان حضور دارند و مدیریت امور را بر عهده دارند.

گاهی مشاهده می‌کنم برخی افراد مواضع بسیار تندی اتخاذ می‌کنند؛ برای مثال، به مذاکره‌کنندگان توهین می‌شود یا افرادی که بر ادامه جنگ تأکید دارند، مورد حمله و توهین قرار می‌گیرند.

من تأکید می‌کنم که اکنون این مثلث سه‌ضلعی تحت مدیریت مقام معظم رهبری در حال فعالیت است و هر سه ضلع آن باید مورد احترام باشند؛ هم نیرو‌های مسلحی که آماده دفاع از کشور هستند، هم مذاکره‌کنندگانی که مسیر دیپلماسی را دنبال می‌کنند و هم مردمی که در خیابان‌ها حضور پیدا می‌کنند و دفاع از میهن را از فرایض و واجبات خود می‌دانند. نباید با تخریب هرکدام از این سه ضلع، به انسجام کلی کشور آسیب وارد کنیم.

پیش‌تر درباره دولت آقای روحانی گفته بودید که ایشان بدشانس بود و از ابتدای فعالیت دولتش با مجموعه‌ای از مشکلات، از جمله تورم و تحریم‌ها، مواجه شد. آقای پزشکیان نیز از زمان آغاز به کار دولت با اتفاقات مختلفی روبه‌رو بوده است. در این شرایط در مجموع، عملکرد آقای پزشکیان و دولت او را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

اجازه بدهید ابتدا نکته‌ای را مطرح کنم. من چندین جلسه خصوصی با آقای پزشکیان داشته‌ام. به نظرم ایشان در روز‌های نخست حضور در دولت، شاید هنوز به‌طور کامل نمی‌دانست که مسئولیت پیش‌رو تا چه اندازه دشوار و سنگین خواهد بود.

در ادامه، اتفاقات بسیار مهم و سنگینی رخ داد و شرایط کشور پیچیده‌تر شد. با این حال، اگر بخواهم عملکرد دولت را تا پیش از تحولات جنگی اخیر ارزیابی کنم، باید بگویم که واقعاً به آقای پزشکیان و وزیرانش دست‌مریزاد می‌گویم و از آنها قدردانی می‌کنم.

در کشور‌های مختلف دیده‌ایم که حتی در شرایط جنگی کوتاه‌مدت، برای مثال پس از گذشت ده یا پانزده روز، ممکن است مردم به فروشگاه‌ها هجوم ببرند، اقدام به غارت کنند، از کشور فرار کنند یا به دلیل ناامنی، جرائم و تخلفات مختلفی افزایش پیدا کند.

اما در کشور ما، الحمدلله، با وجود فشار سنگین تورم و مشکلات اقتصادی که واقعاً زندگی مردم را تحت تأثیر قرار داده است، شاهد چنین وضعیتی نبوده‌ایم. برای مثال، آیا موردی شنیده‌اید که مردم به فروشگاه‌ها هجوم برده و آنها را غارت کرده باشند؟ به اعتقاد من، باید از مسئولان کشور قدردانی کرد. واقعاً دستشان درد نکند؛ در این شرایط به‌خوبی در حال کمک به اداره امور کشور هستند.

البته این به معنای نادیده گرفتن مشکلات و ضرورت اصلاحات نیست. کشور به مجموعه‌ای از جراحی‌ها و اصلاحات اساسی نیاز دارد؛ اصلاحاتی که پیش‌تر نیز بار‌ها درباره آنها صحبت کرده‌ام.

این اصلاحات باید هم در حوزه اقتصاد و هم در حوزه سیاست و سایر بخش‌ها دنبال شود. ما به تغییرات و اصلاحات جدی نیاز داریم و باید ان‌شاءالله در زمان مناسب، شرایط لازم برای اجرای آنها را فراهم کنیم.