دولت به‌دنبال تحقق عدالت در نظام سلامت با اجرای پزشک خانواده است

محمدجعفر قائم‌پناه، شامگاه ۲۰ آبان ماه، در جلسه بررسی پیشرفت برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع در استان هرمزگان، با تأکید بر ضرورت اولویت‌بخشی به سلامت مردم و آموزش اظهار کرد: در کنار بخش‌هایی مانند کشاورزی، سلامت مردم و آموزش باید در اولویت قرار گیرد. امنیت نیز از موضوعاتی است که مردم آن را با تمام وجود لمس می‌کنند و تلاش رزمندگان برای تأمین امنیت کشور در همین راستاست.

وی با تشریح اهداف اجرای برنامه پزشک خانواده افزود: هدف این است که هر ایرانی یک پزشک عمومی داشته باشد که مسئولیت مراقبت از سلامت او را بر عهده بگیرد و برای وی پرونده سلامت تشکیل دهد.

تشکیل پرونده سلامت برای همه افراد

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به ضرورت ثبت اطلاعات سلامت افراد تصریح کرد: در نخستین گام باید برای هر فرد پرونده سلامت تشکیل شود و اطلاعاتی مانند سن، وضعیت فشار خون، تعداد فرزندان، شرح حال و سایر جزئیات مرتبط با وضعیت سلامت در آن ثبت شود تا پزشک بتواند متناسب با شرایط هر فرد، وضعیت سلامت او را به‌صورت مستمر پیگیری کند.

قائم‌پناه با تأکید بر اینکه مراقبت‌های بهداشتی نباید صرفاً به زمان مراجعه بیماران محدود شود، گفت: پزشک و مراقبان سلامت باید به سراغ افراد بروند. برای مثال، بهورزان در روستا‌ها وضعیت سلامت زنان باردار را بررسی می‌کنند، فشار خون و قند خون آنها را می‌سنجند و خدمات مراقبتی مورد نیاز، از جمله تجویز قرص آهن، را ارائه می‌دهند.

وی با اشاره به دستاورد‌های نظام شبکه بهداشت و درمان کشور اظهار کرد: به اعتقاد من، نظام شبکه یکی از اقدامات درخشان جمهوری اسلامی است. زمانی که ما دانشجو بودیم، از هر هزار تولد، ۱۴۰ نوزاد جان خود را از دست می‌دادند، اما امروز این میزان به هفت تا هشت نفر رسیده است که نشان‌دهنده کاهش چشمگیر مرگ‌ومیر نوزادان است.

ضرورت تغییر رویکرد از درمان به پیشگیری

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به تغییر الگوی بیماری‌ها در کشور ادامه داد: در گذشته بیماری‌های عفونی مانند سل و تب مالت شیوع بیشتری داشتند، اما امروز بیماری‌های غیرواگیر، از جمله بیماری‌های قلبی و عروقی، دیابت و انواع سرطان‌ها، بیشتر مشاهده می‌شوند. در حال حاضر نیز بیماری‌های قلبی و عروقی شایع‌ترین علت مرگ در ایران هستند.

قائم‌پناه با تأکید بر ضرورت تشخیص زودهنگام بیماری‌ها بیان کرد: درمان بیماری‌های قلبی و عروقی در مراحل پیشرفته و در شرایطی که بیمار به اقداماتی مانند جراحی قلب یا گذاشتن استنت نیاز پیدا می‌کند، هزینه‌های سنگینی به همراه دارد؛ بنابراین باید با پیشگیری و تشخیص به‌موقع، مانع پیشرفت بیماری و تحمیل هزینه‌های سنگین درمان شویم.

وی با اشاره به تجربه کشور‌های پیشرفته در اجرای نظام ارجاع گفت: تقریباً همه کشور‌های اروپایی و کشور‌های پیشرفته از نظام ارجاع برخوردارند و این موضوع ابتکار ما نیست. ما در اجرای این برنامه مقداری عقب افتاده‌ایم. در دوره‌ای که دکتر پزشکیان وزیر بودند، اقدامات مربوط به این طرح انجام شد و روند کار پیش رفت، اما با تغییر دولت و نبود باور کافی نسبت به این موضوع، اجرای آن متوقف شد.

پزشک خانواده؛ مسئول پیگیری مستمر سلامت افراد

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با تشریح الگوی مطلوب پزشک خانواده اظهار کرد: هدف این است که هر پزشک مسئولیت مراقبت از جمعیت مشخصی، برای مثال حدود سه هزار نفر، را بر عهده داشته باشد و وضعیت سلامت آنها را به‌صورت مستمر دنبال کند.

وی افزود: پزشک باید در زمان مناسب برای افراد، به‌ویژه در سنین ۴۰ تا ۵۰ سالگی، آزمایش‌های مورد نیاز مانند شمارش کامل سلول‌های خونی، قند خون، اوره، کراتینین و سایر آزمایش‌های تشخیصی را درخواست و نتایج آنها را بررسی کند.

قائم‌پناه تصریح کرد: اگر فردی سالم باشد، پزشک می‌تواند به او اعلام کند که تا یک یا دو سال آینده نیازی به تکرار آزمایش ندارد و ضرورتی ندارد هر سه یا شش ماه آزمایش انجام دهد. اما اگر فردی به کلسترول یا فشار خون بالا مبتلا باشد، پزشک باید وضعیت او را به‌طور مستمر پیگیری کند.

وی با اشاره به اهمیت کنترل فشار خون پیش از بروز عوارض گفت: برای مثال، اگر فشار خون فرد به‌جای ۱۲ روی ۱۴ باشد، ابتدا باید درباره اصلاح تغذیه، ورزش و افزایش فعالیت بدنی به او توصیه شود و سه ماه بعد وضعیتش دوباره مورد بررسی قرار گیرد.

در صورت تداوم فشار خون بالا، درمان دارویی آغاز می‌شود و پس از تثبیت وضعیت بیمار، می‌توان فاصله مراجعات را به شش ماه یا یک سال افزایش داد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور تأکید کرد: هدف نظام پزشک خانواده این است که پیش از بروز عوارض ناشی از بیماری‌هایی مانند فشار خون بالا و دیابت، اقدامات لازم برای کنترل آنها انجام شود.

کنترل دیابت و پیشگیری از عوارض پرهزینه

قائم‌پناه با اشاره به عوارض ناشی از کنترل‌نشدن دیابت اظهار کرد: دیابت در صورت درمان‌نشدن می‌تواند به آسیب کلیه‌ها، اختلالات بینایی، قطع انگشتان و سیاه‌شدن پا منجر شود، در حالی که با کنترل صحیح بیماری می‌توان از بسیاری از این عوارض جلوگیری کرد.

وی با اشاره به تجربه یکی از استادان خود که نزدیک به ۴۰ سال به دیابت مبتلا بوده و با وجود وابستگی به انسولین تا روز‌های پایانی به فعالیت جراحی ادامه داده است، افزود: این تجربه نشان می‌دهد که با کنترل مناسب قند خون می‌توان از بروز بسیاری از عوارض دیابت، از جمله آسیب‌های چشمی و خونریزی شبکیه، جلوگیری کرد و مانع نیاز بیمار به جراحی‌های پرهزینه شد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور همچنین با اشاره به تأثیر دیابت کنترل‌نشده مادر بر سلامت نوزاد بیان کرد: کنترل‌نشدن دیابت مادر می‌تواند برای نوزاد نیز مشکلاتی ایجاد کند و سلامت او را تحت تأثیر قرار دهد. ازاین‌رو تشخیص زودهنگام و مراقبت مستمر از بیماران مبتلا به دیابت اهمیت زیادی دارد.

قائم‌پناه با تأکید بر ضرورت پیگیری منظم بیماران دیابتی گفت: از زمان تشخیص بیماری، بیمار باید تحت مراقبت و کنترل مستمر قرار گیرد و دست‌کم هر شش ماه یک‌بار وضعیت سلامت او بررسی شود. نباید اجازه داد بیماری پیشرفت کند و فرد با اتکا به روش‌های غیرعلمی یا مصرف دارو‌های گیاهی تصور کند که بیماری برطرف شده است.

وی با تأکید بر ضرورت همکاری سطوح مختلف نظام سلامت افزود: در صورت نیاز، بیمار باید به سطح دوم خدمات درمانی ارجاع شود تا متخصص داخلی وضعیت او را بررسی کند. همچنین متخصص تغذیه و سایر اعضای تیم سلامت باید در کنار پزشک خانواده حضور داشته باشند و مراقبت و درمان بیمار را به‌صورت هماهنگ دنبال کنند.

حمایت از کادر سلامت و اصلاح نظام پرداخت

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت تکمیل زیرساخت‌های اجرای برنامه پزشک خانواده اظهار کرد: سلامت مردم در بلندمدت تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله سوءتغذیه قرار دارد و برای تضمین سلامت جامعه باید اقدامات لازم انجام شود.

وی با اشاره به ضرورت حمایت از کادر سلامت افزود: در وهله نخست باید پرداخت مطالبات پزشکان و کارکنان در زمان مناسب انجام شود. همچنین تکمیل زیرساخت‌ها و فراهم‌کردن شرایط فعالیت بهورزان، مراقبان سلامت و پزشکان باید در اولویت قرار گیرد تا این مجموعه بتواند فعالیت خود را به‌طور کامل آغاز کند.

قائم‌پناه با تأکید بر ضرورت واقعی‌بودن انتساب افراد به پزشکان خانواده تصریح کرد: نباید صرفاً به تشکیل پرونده اکتفا شود، بلکه اطلاعات افراد باید بر اساس دستورالعمل‌های مربوط بررسی و وضعیت سلامت آنها به‌طور مستمر کنترل شود.

وی با اشاره به ضرورت اجرای نظام پرداخت مبتنی بر عملکرد گفت: باید مشخص باشد هر فرد چند بار مراجعه کرده، میزان بیماری او چقدر بوده و چه خدماتی دریافت کرده است. همه این موارد قابلیت ثبت و محاسبه دارند و پس از مدتی می‌توان بر اساس آنها نظام استانداردی برای ارزیابی عملکرد ایجاد کرد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور همچنین با تشریح مفهوم خرید راهبردی خدمات سلامت از سوی بیمه‌ها بیان کرد: بیمه‌ها باید مشخص کنند برای هر گروه از بیماران چه خدماتی باید ارائه شود و صرفاً تعداد مراجعات و ویزیت‌ها را ملاک پرداخت قرار ندهند.

ضرورت مدیریت مصرف دارو و تجویز منطقی آنتی‌بیوتیک

قائم‌پناه با اشاره به ضرورت مراقبت از کودکان زیر یک سال افزود: برای هر کودک باید شاخص‌هایی مانند وزن، قد و دور سر اندازه‌گیری شود و وضعیت رشد و سلامت او مورد ارزیابی قرار گیرد. این رویکرد بخشی از خرید راهبردی خدمات سلامت است؛ به این معنا که بیمه‌ها باید خدمات مورد نیاز سلامت افراد را تأمین کنند، نه اینکه صرفاً هزینه ویزیت را بپردازند.

وی یکی از مشکلات کشور را مصرف بی‌رویه دارو‌ها دانست و اظهار کرد: مصرف آنتی‌بیوتیک و سایر دارو‌ها باید در چارچوب ضوابط مشخص و از طریق نظام پزشک خانواده کنترل شود. پزشک باید بر اساس تشخیص خود دارو تجویز کند و تجویز آنتی‌بیوتیک نیز باید متناسب با نوع بیماری باشد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور تأکید کرد: برای هر فردی که دچار سرماخوردگی می‌شود، نباید به‌صورت غیرضروری آنتی‌بیوتیک تجویز کرد. ابتدا باید مشخص شود منشأ بیماری ویروسی است یا باکتریایی؛ چراکه در بیماری‌های ویروسی تجویز آنتی‌بیوتیک ضرورتی ندارد؛ بنابراین نسخه‌های پزشکی نیز باید در این نظام مورد بررسی و نظارت قرار گیرند.

قائم‌پناه با اشاره به امکان نظارت بر کیفیت و نوع دارو‌های تجویزی افزود: در نظام پزشک خانواده می‌توان نوع دارو‌های تجویزشده و کیفیت آنها را بررسی کرد. همچنین بیماری‌هایی مانند دیابت و اختلالات تیروئید، از جمله پرکاری و کم‌کاری تیروئید، باید بر اساس تشخیص و ضوابط درمانی پیگیری شوند.

وی با اشاره به نقش نظام شبکه در شناسایی بیماری‌های واگیردار تصریح کرد: با وجود کاهش بیماری‌های عفونی در کشور، شبکه بهداشت باید بتواند موارد شیوع بیماری را در کوتاه‌ترین زمان شناسایی کند. برای مثال، اگر در شهرستان لنگرود موارد ابتلا به اسهال و استفراغ افزایش پیدا کند، باید وضعیت آب بررسی و علت شیوع بیماری مشخص شود.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور ادامه داد: ثبت بیماری‌ها در شبکه بهداشت امکان بررسی اپیدمیولوژیک را فراهم می‌کند و متخصصان می‌توانند در سطح استان علت شیوع بیماری را شناسایی کنند. برای مثال، اگر نشت فاضلاب به آب آشامیدنی موجب بروز بیماری شده باشد، باید این مسئله شناسایی و کنترل شود.

قائم‌پناه خاطرنشان کرد: اهمیت این نظام تنها به ارائه خدمات درمانی محدود نیست، بلکه با شناسایی عوامل مؤثر بر بیماری‌ها و مداخله در مسائل اجتماعی و زیست‌محیطی می‌تواند به حفظ سلامت جامعه کمک کند.

پیگیری تأمین منابع مالی اجرای پزشک خانواده در هرمزگان

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده برای تأمین منابع مالی اجرای برنامه پزشک خانواده گفت: امیدواریم با کمک استاندار هرمزگان و همراهی نظام بیمه‌ای، این برنامه به‌خوبی پیش برود. در سطح ملی نیز قول‌های لازم گرفته شده و امیدواریم طی یکی دو هفته آینده، انتساب واقعی افراد به پزشکان خانواده انجام شود.

وی با اشاره به مسئولیت بیمه‌ها در تأمین سرانه پزشک خانواده اظهار کرد: بیمه سلامت و سازمان تأمین اجتماعی مکلف به تأمین سرانه مربوط هستند. در این زمینه جلساتی برگزار شده و با دستور رئیس‌جمهور، موضوع تأمین منابع از سوی بیمه‌ها در نهاد ریاست‌جمهوری نیز در حال پیگیری است.

قائم‌پناه افزود: مقرر شده است سرانه وزارت بهداشت برای شبکه به‌صورت مستقیم در اختیار خود شبکه قرار گیرد و ابتدا به دانشگاه علوم پزشکی پرداخت نشود. سرانه مربوط به جمعیت ۱۴۱ هزار نفری باید مستقیماً به شبکه اختصاص یابد و سهم بیمه سلامت، تأمین اجتماعی و نیرو‌های مسلح نیز به همین شکل پرداخت شود.

وی با بیان اینکه تأمین مستقیم منابع می‌تواند به حل مشکلات پرداختی کارکنان کمک کند، گفت: با این روش، مشکلات مربوط به پرداخت اضافه‌کار کارکنان نیز قابل پیگیری خواهد بود. هرچه بتوانیم با پیشگیری، میزان بیماری مردم را کاهش دهیم، در بلندمدت بار بیماری کمتر می‌شود و امکان افزایش توان پرداخت به کارکنان و اختصاص پاداش به افراد دارای عملکرد بهتر نیز فراهم خواهد شد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور تأکید کرد: پرداخت مبتنی بر عملکرد باید با میزان ارتقای سلامت جامعه ارتباط داشته باشد. هرچه سلامت مردم بیشتر تأمین شود، پرداخت‌ها نیز باید متناسب با آن افزایش یابد؛ بنابراین در این الگو، به‌جای تمرکز صرف بر تعداد مراجعات و خدمات درمانی، میزان موفقیت در حفظ سلامت مردم اهمیت دارد.

پزشک خانواده؛ ابزاری برای تحقق عدالت در نظام سلامت

قائم‌پناه اجرای برنامه پزشک خانواده را از مصادیق تحقق عدالت در نظام سلامت دانست و گفت: در این الگو، نخستین منتفع مردم هستند و در کنار آن، سرمایه اجتماعی نظام جمهوری اسلامی نیز تقویت می‌شود؛ زیرا مردم احساس می‌کنند دولت خدمات سلامت را به‌صورت یکسان در اختیار همه خانواده‌ها قرار می‌دهد.

وی تصریح کرد: پزشک خانواده‌ای که در تهران فعالیت می‌کند، باید همان خدماتی را ارائه دهد که پزشک خانواده در روستایی در بندر لنگه ارائه می‌کند. نباید میان فردی که در شمال شهر تهران زندگی می‌کند و فردی که در روستا‌های بندر لنگه ساکن است، تفاوتی در برخورداری از خدمات سلامت وجود داشته باشد. این همان معنای عدالت است که رئیس‌جمهور بر آن تأکید دارد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت اجرای تدریجی این برنامه اظهار کرد: اجرای پزشک خانواده و نظام ارجاع نیازمند مراقبت، حمایت و ایجاد انگیزه در میان دست‌اندرکاران است. رئیس دانشگاه علوم پزشکی، مدیران شبکه و پزشکان باید با انگیزه و احساس مسئولیت این برنامه را دنبال کنند و در مقابل، پرداخت مناسبی برای خدمات آنها در نظر گرفته شود.

قائم‌پناه افزود: پرداخت‌ها باید متناسب با تعداد بیمارانی باشد که پزشک معاینه و مراقبت می‌کند و در موعد مقرر انجام شود. نمی‌توان از پزشک انتظار داشت شش ماه بدون دریافت مطالبات در برنامه پزشک خانواده فعالیت کند؛ بنابراین مدیریت صحیح منابع و اجرای تدریجی برنامه ضرورت دارد.

وی ابراز امیدواری کرد طی یکی دو سال آینده، بیش از ۸۰ تا ۹۰ درصد مردم تحت پوشش نظام ارجاع قرار گیرند و با استقبال عمومی از این برنامه، مردم خود خواهان پیوستن به آن باشند.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به مزایای این برنامه برای مردم گفت: چه کسی از اینکه پزشکی مسئول مراقبت از سلامت او باشد، پرونده الکترونیک داشته باشد و وضعیت سلامت وی به‌صورت کامل ثبت و پیگیری شود، استقبال نمی‌کند؟

قائم‌پناه همچنین بر ضرورت آموزش مردم درباره علائم بیماری‌ها تأکید کرد و افزود: باید به افراد آموزش داده شود که در صورت مشاهده علائم مشخص، چه اقداماتی انجام دهند. همچنین تفاوت‌های مربوط به بروز بیماری‌ها در زنان و مردان و گروه‌های سنی مختلف باید مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه با افزایش سن، به‌ویژه از ۴۰ و ۵۰ سالگی به بعد، احتمال بروز برخی بیماری‌ها افزایش می‌یابد.

تأکید بر ارائه خدمات ویژه به بازنشستگان کشوری

معاون اجرایی رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ضرورت ارائه خدمات ویژه به بازنشستگان کشوری از رئیس دانشگاه علوم پزشکی خواست با همکاری استاندار هرمزگان، زمینه ایجاد تخت‌ها و اتاق‌های ویژه برای این گروه در بیمارستان‌های دولتی را فراهم کند.

قائم‌پناه اظهار کرد: افرادی که تحت پوشش سازمان بازنشستگی کشوری هستند، در حال حاضر از بیمه تکمیلی کوثر استفاده می‌کنند و در این زمینه قراردادی نیز منعقد شده است. درخواست من از رئیس دانشگاه این است که تمهیدات لازم برای ایجاد تعدادی تخت و اتاق ویژه برای این افراد فراهم شود.

وی افزود: این اقدام هم برای دانشگاه درآمدزایی دارد و هم به نفع بازنشستگان است. افرادی که سال‌ها برای کشور خدمت کرده‌اند، باید هنگام مراجعه به بیمارستان‌های دولتی بتوانند از اتاق و تخت ویژه، خدمات پزشک متخصص و ویزیت مناسب برخوردار شوند و هزینه این خدمات نیز از محل قرارداد با بیمه تکمیلی تأمین شود.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با تأکید بر ارائه این خدمات در بیمارستان‌های دانشگاهی گفت: با فراهم‌شدن این شرایط، بازنشستگان می‌توانند به‌جای مراجعه به بخش خصوصی و پرداخت هزینه‌های بالاتر، از خدمات بیمارستان‌های دانشگاهی استفاده کنند. این اقدام علاوه بر ایجاد درآمد برای دانشگاه، مانع تحمیل هزینه‌های القایی به بیماران می‌شود و دسترسی آنها به خدمات مورد نیاز را تسهیل می‌کند.

قائم‌پناه حفظ کرامت بازنشستگان را از دیگر اهداف این اقدام دانست و اظهار کرد: افرادی که سال‌ها برای کشور و دستگاه‌های اجرایی خدمت کرده‌اند، باید هنگام بیماری نیز مورد احترام قرار گیرند و احساس کنند خدمات شایسته‌ای دریافت می‌کنند. لازم است مسیر مشخصی برای مراجعه بازنشستگان به بیمارستان، استفاده از تخت ویژه و دریافت خدمات مناسب در نظر گرفته شود.

وی با اشاره به تفاهم‌نامه منعقدشده میان سازمان تأمین اجتماعی، وزارت بهداشت و سازمان بازنشستگی کشوری افزود: این تفاهم‌نامه می‌تواند زمینه درآمدزایی برای دانشگاه‌های علوم پزشکی را نیز فراهم کند. انتظار دارم رئیس دانشگاه با استفاده از ظرفیت و همکاری استاندار، اجرای این موضوع را پیگیری کند. ما نیز در سطح ملی تلاش می‌کنیم این اقدام هرچه زودتر عملیاتی شود.

نظارت مستمر بر اجرای برنامه پزشک خانواده

معاون اجرایی رئیس‌جمهور در پایان با تأکید بر ضرورت تحقق عدالت در نظام سلامت گفت: برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع در راستای هدف دولت برای تحقق عدالت و برخورداری یکسان همه مردم از خدمات بیت‌المال اجرا می‌شود.

قائم‌پناه با تأکید بر ضرورت نظارت مستمر بر روند اجرای این برنامه خاطرنشان کرد: رئیس دانشگاه علوم پزشکی باید بر روند اجرای طرح نظارت داشته باشد و استاندار نیز در این زمینه همکاری کند. جلسات ماهانه شورای سلامت به ریاست رئیس دانشگاه باید به‌طور مستمر به پیگیری این موضوع اختصاص یابد تا برنامه به‌تدریج در استان نهادینه شود.

وی همچنین بر ضرورت اطلاع‌رسانی و آگاه‌سازی عمومی درباره برنامه پزشک خانواده تأکید کرد و گفت: باید مردم را تشویق کنیم برای خود پرونده سلامت تشکیل دهند تا امکان ارائه خدمات مناسب‌تر و مراقبت مستمر از وضعیت سلامت آنها فراهم شود.