هزینه سیاسی جنگ، ترامپ را به سمت مذاکره با ایران سوق می‌دهد

هادی برهانی، در ارزیابی افزایش تحرکات دیپلماتیک برای ازسرگیری مذاکرات ایران و آمریکا، با اشاره به درخواست آمریکا از چین برای گفت‌و‌گو با ایران و سفر نماینده ویژه چین به تهران و دیدار با علی باقری، اظهار کرد: این انتخابات از اهمیت زیادی در ارزیابی تحولات مربوط به جنگ برخوردار است. تقریباً بسیاری از تحلیلگران و حتی مقام‌های آمریکایی بر این موضوع تأکید دارند که جنگ با ایران یکی از عوامل اصلی شکست جمهوری‌خواهان بوده است. خود ترامپ و معاون او هم به تأثیر این جنگ در رقم خوردن این نتیجه فاجعه بار برای حزب جمهوری‌خواه اذعان کرده‌اند.

این استاد دانشگاه ادامه داد: در واقع، جنگ ایران اکنون برای حزب جمهوری‌خواه و دولت ترامپ هزینه سیاسی قابل توجهی ایجاد کرده است و ادامه آن، به‌ویژه پس از نتایج انتخابات، برای دولت آمریکا دشوارتر خواهد بود. به همین دلیل، به نظر می‌رسد تصمیم‌گیران آمریکایی بیش از گذشته به این سمت حرکت کنند که مسئله را از طریق مذاکره حل‌وفصل کنند.

برهانی با بیان اینکه توجیه ادامه جنگ یا انجام حمله نظامی جدید در برابر افکار عمومی آمریکا کار دشواری است، تصریح کرد: اکنون تردید چندانی درباره نامحبوب بودن این جنگ در افکار عمومی آمریکا وجود ندارد. این جنگ طرفداران چندانی ندارد و به‌عنوان جنگی که در راستای منافع ملی آمریکا باشد، تلقی نمی‌شود. حتی این تصور در جامعه آمریکا وجود دارد که اسرائیل این جنگ را به آمریکا تحمیل کرده است.

وی خاطرنشان کرد: بر این اساس، تصمیم‌گیران آمریکایی باید به این سمت حرکت کنند که جنگ را به پایان برسانند؛ چراکه بهانه چندانی برای ادامه آن ندارند. من تصور می‌کنم ایران هم باید از این فرصت استفاده کند و تحت تأثیر تحولات جدید، به‌یکباره سطح مطالبات و خواسته‌های خود را افزایش ندهد. اگر دو طرف با رویکردی واقع‌بینانه حرکت کنند، تحولات می‌تواند به سمت حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات و پایان جنگ پیش برود.

این استاد دانشگاه در پاسخ به این پرسش که با وجود افزایش تحرکات دیپلماتیک، ادعای مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، درباره غیرمنطقی بودن خواسته‌های ایران و همچنین افزایش تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه را چگونه می‌توان ارزیابی کرد، گفت: من این اقدامات را عمدتاً در چارچوب چانه‌زنی‌ها و تلاش دولت آمریکا برای دستیابی به توافقی می‌بینم که از نظر واشنگتن آبرومندانه و قابل قبول باشد.

برهانی توضیح داد: آمریکایی‌ها معتقدند شرایط پس از انتخابات تغییر کرده و تحولات داخلی آمریکا و همچنین شرایط بین‌المللی، موقعیت ایران را در مذاکرات تحت تأثیر قرار داده است. طبیعتاً این شرایط جدید می‌تواند ایران را به افزایش انتظارات و مطالبات خود در ارتباط با توافق تشویق کند. به همین دلیل، آمریکایی‌ها ضروری می‌بینند که با اعمال فشار بر ایران، مانع از افزایش بیش از حد سقف مطالبات تهران شوند.

وی با اشاره به مواضع مقام‌های آمریکایی و تحرکات نظامی این کشور در منطقه اظهار کرد: آمریکایی‌ها از جمله در حوزه نظامی تلاش می‌کنند این پیام را منتقل کنند که گزینه نظامی همچنان روی میز است و این‌گونه نیست که آنها به‌طور کامل از این گزینه صرف‌نظر کرده باشند. اعزام ناو و افزایش تجهیزات نظامی هم در همین چارچوب قابل ارزیابی است.

این استاد دانشگاه افزود: من اظهارات روبیو درباره غیرمنطقی بودن خواسته‌های ایران را هم عمدتاً با همین رویکرد ارزیابی می‌کنم. به اعتقاد من، هدف اصلی این مواضع لزوماً آماده‌سازی برای جنگ نیست، بلکه آمریکا می‌خواهد از طریق فشار بر ایران و ایجاد فضای چانه‌زنی، زمینه دستیابی به توافقی را فراهم کند که برای دولت این کشور قابل قبول و قابل دفاع باشد.

برهانی با اشاره به نقش چین در تحولات اخیر منطقه، گفت: چین به دلیل وزن و جایگاه بین‌المللی خود، در صورت ورود جدی به روند میانجی‌گری می‌تواند نقش مؤثر‌تری در کاهش تنش‌ها ایفا کند. به گفته او، با توجه به شرایط سیاسی آمریکا و دشوارتر شدن ادامه جنگ برای این کشور، زمینه برای حل‌وفصل مسالمت‌آمیز بحران بیش از گذشته فراهم شده است.

این کارشناس حوزه سیاست خارجی در پاسخ به پرسشی درباره نقش احتمالی چین در میانجی‌گری میان ایران و آمریکا، اظهار کرد: چین تاکنون مانند قطر، ترکیه و پاکستان فعالیت مؤثری برای کاهش تنش‌ها نداشته است. احتمالاً یکی از دلایل این موضوع آن است که چین قدرتی محافظه‌کار است و درباره منافع خود محاسبات دقیقی انجام می‌دهد؛ بنابراین تمایلی نداشته است خود را درگیر بحرانی کند که نتیجه آن مشخص نیست و یک طرف آن قدرت بزرگی مانند آمریکا و طرف دیگر آن ایران است.

وی افزود: به نظر می‌رسد منافع ویژه چین و این واقعیت که این کشور به اندازه کشور‌های منطقه از بحران موجود آسیب نمی‌بیند، از دلایل اصلی نقش محدود پکن در تحولات اخیر بوده است. در مقابل، کشور‌هایی مانند قطر، ترکیه و پاکستان به‌شدت از ادامه بحران منطقه‌ای آسیب می‌بینند و نسبت به نتیجه آن حساسیت بیشتری دارند.

این استاد دانشگاه ادامه داد: با این حال، چین از قدرت و ظرفیت‌هایی برخوردار است که هیچ‌یک از این کشور‌ها در اختیار ندارند. بنابراین، اگر وارد میدان شود، می‌تواند نقش بزرگ‌تر و مؤثرتری ایفا کند و به نظر می‌رسد اکنون در حال حرکت به همین سمت است.

برهانی با اشاره به تحولات سیاسی آمریکا و نتایج انتخابات این کشور گفت: سیاستمداران چینی نیز احتمالاً به این جمع‌بندی رسیده‌اند که بحران به انتهای خود نزدیک می‌شود و فرصت مناسبی برای حل‌وفصل مسالمت‌آمیز آن به وجود آمده است. آمریکا دیگر نمی‌تواند به‌آسانی جنگ را ادامه دهد و همین شرایط می‌تواند فضای مناسب‌تری برای نقش‌آفرینی چین فراهم کند.

وی تصریح کرد: چنین نقشی لزوماً به معنای رویارویی چین با آمریکا نیست و آثار منفی خاصی نیز برای منافع پکن در منطقه نخواهد داشت. از این رو، تصور می‌کنم چینی‌ها اکنون با قدرت بیشتری وارد این موضوع شده‌اند و با توجه به وزن بالای خود در صحنه بین‌المللی، می‌توانند تأثیرگذارتر باشند.

برهانی در ادامه و در پاسخ به پرسشی درباره احتمال ازسرگیری جنگ و نقش اسرائیل در حمله احتمالی مجدد به ایران، گفت: فضای سیاسی آمریکا برای ادامه جنگ بسیار منفی است و در شرایط فعلی نمی‌توان به‌راحتی حمله نظامی علیه ایران را در این کشور توجیه کرد. همچنین فضای موجود درباره تأثیرگذاری اسرائیل و اقدامات این رژیم برای گسترش جنگ نیز منفی است.

وی افزود: اگر ایران از تنش‌آفرینی خودداری کند و تصمیمی نگیرد که زمینه و توجیهی برای آغاز جنگ فراهم کند، به نظر من احتمال حمله نظامی از سوی طرف مقابل در شرایط فعلی بسیار پایین است.

این استاد دانشگاه درباره تحولات سیاسی اسرائیل نیز اظهار کرد: در حال حاضر نتانیاهو همچنان نخست‌وزیر است و آیزنکوت هنوز این مسئولیت را بر عهده ندارد؛ بنابراین تصمیم‌گیری همچنان در اختیار نتانیاهو است. ممکن است نتانیاهو علاقه‌مند به ازسرگیری جنگ و حمله مجدد به ایران باشد، اما با توجه به دشواری همراه کردن آمریکا با چنین جنگی، احتمالاً واشنگتن حتی با حمله یک‌جانبه اسرائیل نیز موافق نباشد.

برهانی تأکید کرد: در مجموع، احتمال وقوع چنین حمله‌ای چندان بالا نیست، مگر اینکه اتفاقی در ایران رخ دهد و توجیه تازه‌ای برای حمله ایجاد کند؛ برای مثال، خروج ایران از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT)، آغاز سطح جدیدی از غنی‌سازی یا طرح موضوع ساخت بمب اتمی. چنین اقداماتی ممکن است بهانه‌ای در اختیار اسرائیل قرار دهد تا حمله مجدد به ایران را توجیه کند.