مرگ روزانه ۱۲ بیمار در انتظار اهدای عضو/۲۷ هزار بیمار در انتظار پیوند عضو

دکتر کتایون نجفی‌زاده با اشاره به تاریخچه اهدای عضو در کشور و اقدامات انجام‌شده در این زمینه از سال ۱۳۷۹، به برگزاری ۲۲ دوره جشن نفس نیز اشاره کرد و درباره تفاوت مرگ مغزی و کما توضیح داد: مرکز تنفس در ساقه مغز قرار دارد. در مرگ مغزی، مغز متلاشی می‌شود و خون‌رسانی به آن اتفاق نمی‌افتد و هیچ‌گونه بازگشتی برای فرد وجود ندارد؛ اما در کما امکان بازگشت فرد وجود دارد.

وی ادامه داد: بنابراین، در بیماران دچار مرگ مغزی لازم است خانواده فرد برای اهدای اعضا سریع تصمیم بگیرند و در این زمینه باید فرهنگ‌سازی لازم صورت گیرد.

مدیرعامل انجمن اهدای عضو ایرانیان با اشاره به آمار تصادفات و موارد مرگ مغزی در کشور، اظهار کرد: متأسفانه سالانه حدود ۲۰ هزار نفر در کشور به دلیل تصادفات جان خود را از دست می‌دهند و حدود پنج تا هشت هزار نفر نیز در سال دچار مرگ مغزی می‌شوند. بر این اساس، حدود ۲۵۰۰ تا چهار هزار عضو قابل اهدا وجود خواهد داشت؛ این در حالی است که تعداد اهدای عضو در کشور سالانه حدود هزار مورد است.

نجفی‌زاده با اشاره به وجود ۲۷ هزار بیمار نیازمند عضو پیوندی در کشور، گفت: متأسفانه روزانه حدود ۱۰ تا ۱۲ بیمار نیازمند عضو، به دلیل نرسیدن عضو پیوندی جان خود را از دست می‌دهند.

او با اشاره به وضعیت اهدای عضو و بیماران در فهرست انتظار پیوند، افزود: به جز کلیه که امکان اهدای آن از سوی فرد زنده به بیمار نیازمند وجود دارد، درباره اکثر اعضای بدن از جمله قلب، کبد، ریه، لوزالمعده و روده، امکان اهدای عضو از فرد زنده وجود ندارد و باید اهداکننده‌ای وجود داشته باشد که دچار مرگ مغزی شده باشد؛ یعنی فردی که فوت کرده، اما با دستگاه‌ها و داروها، قلب او برای چند روز همچنان می‌تپد.

وی با بیان اینکه کاهش آمار مرگ مغزی می‌تواند بر وضعیت بیماران نیازمند پیوند تأثیر بگذارد، گفت: با توجه به افزایش جمعیت، معمولا آمار پیوند نیز رو به افزایش است، اما اگر آمار اهدای عضو کاهش پیدا کند، نتیجه آن این خواهد بود که تعداد بیشتری از بیماران حاضر در فهرست انتظار پیوند، جان خود را از دست می‌دهند. معنای این صحبت‌ها این نیست که ما دوست داریم کسی دچار مرگ مغزی شود؛ بلکه مسئله این است که از حدود چهار هزار مورد مرگ مغزی مناسب برای اهدای عضو در سال، تنها حدود هزار نفر به اهدای عضو می‌رسند و حدود دو تا سه هزار نفر دیگر، اعضای سالم خود را با خود به زیر خاک می‌برند.

مدیرعامل انجمن اهدای عضو ایرانیان با اشاره به تعداد اعضای قابل اهدا در بدن هر انسان، توضیح داد: هر انسان هشت عضو قابل اهدا دارد. حتی اگر فرض کنیم خانواده فرد دیرتر رضایت داده و در نتیجه تنها سه عضو او قابلیت اهدا داشته باشد، باز هم با حداقل شش هزار عضو سالم انسانی مواجه هستیم که خاکسپاری می‌شوند؛ این در حالی است که از سوی دیگر، روزانه ۱۰ تا ۱۲ نفر از بیماران نیازمند پیوند، به دلیل نرسیدن عضو پیوندی در فهرست انتظار جان خود را از دست می‌دهند.

وی در یک کارگاه آموزشی اهدای عضو که از سوی یک شرکت دارویی برگزار شد، صحبت می‌کرد، با تأکید بر اینکه این وضعیت منطقی نیست، افزود: چنین شرایطی در هیچ جای دنیا منطقی نیست؛ به‌ویژه در کشوری که فرهنگ آن، فرهنگ ایثار است. با توجه به کادر درمانی قوی و فرهنگ ایثارگری مردم کشورمان که همواره در مشکلات دست به دست یکدیگر می‌دهند، باید برای اصلاح این وضعیت اقدام کنیم.

نجفی‌زاده با اشاره به ارائه طرحی به وزارت بهداشت و سازمان برنامه و بودجه برای افزایش آمار اهدای عضو کشور، گفت: طرحی را به این دو مجموعه پیشنهاد داده‌ایم که بر اساس آن، همه تیم‌ها و گروه‌ها با همکاری یکدیگر و با برنامه‌ریزی بسیار دقیق، برای افزایش آمار اهدای عضو کشور تلاش کنند.

وی تأکید کرد: همان‌طور که گفتم، خواسته ما این نیست که کسی دچار مرگ مغزی شود و امیدواریم چنین اتفاقی رخ ندهد. در همین راستا، انتظار داریم مسوولان تمام تلاش خود را برای بهبود وضعیت جاده‌ها، ارتقای کیفیت خودرو‌ها و فراهم شدن شرایط بهتر انجام دهند تا اساساً مرگ مغزی اتفاق نیفتد؛ اما اگر چنین اتفاقی رخ داد، باید شرایط به‌گونه‌ای باشد که فرد به اهدای عضو برسد و بیماران نیازمند پیوند بتوانند از این فرصت بهره‌مند شوند.

لزوم تأمین پایدار و باکیفیت دارو‌های بیماران پیوندی

مدیرعامل انجمن اهدای عضو ایرانیان در ادامه با اشاره به اهمیت تأمین دارو‌های بیماران پیوندی پس از انجام عمل پیوند، اظهار کرد: همان‌طور که می‌دانید، عضو پیوندی برای بدن، عضوی بیگانه محسوب می‌شود و در نهایت ممکن است از سوی سیستم ایمنی بدن دفع شود. سیستم ایمنی بدن بسیار قوی و هوشمند است و اگر متوجه وجود یک عضو بیگانه در بدن شود، حتماً برای دفع آن اقدام می‌کند؛ بنابراین باید از دارو‌هایی استفاده کنیم که مانع دفع عضو پیوندی شوند.

وی با تأکید بر اهمیت کیفیت و ثبات دارو‌های پیوندی، توضیح داد: دارو‌های پیوند مانند آنتی‌بیوتیک نیستند که بگوییم اگر یک نوع از آن پاسخ نداد یا در دسترس نبود، می‌توانیم از آنتی‌بیوتیک دیگری استفاده کنیم. این دارو‌ها مشخص و خاص هستند و کیفیت آنها باید بالا و ثابت باشد.

نجفی‌زاده ادامه داد: این‌طور نیست که بیمار امروز از یک برند دارویی استفاده کند و فردا به دلیل نبود آن، سراغ برند دیگری برود. اگر سطح دارو در بدن بیمار کاهش پیدا کند، عضو پیوندی که برای بدن ناشناخته است، شناسایی و دفع می‌شود. به همین دلیل باید تمام تلاش خود را به کار بگیریم تا وضعیت بیماران پس از پیوند، پایدار و باثبات باشد و آنها همواره نگران این نباشند که ممکن است داروی مورد نیازشان به دستشان نرسد.

مدیرعامل انجمن اهدای عضو ایرانیان با اشاره به مسئولیت اجتماعی شرکت‌های دارویی در کشور‌های مختلف، اظهار کرد: شرکت‌های دارویی در کشور‌های مختلف همواره مسئولیت اجتماعی دارند و معمولاً تلاش می‌کنند از راه‌های مختلف به بیماران کمک کنند. البته در ایران شرایط تا حدودی متفاوت است؛ چراکه بر اساس آنچه ما مشاهده کرده‌ایم، شرکت‌ها صرفاً به انجام یک کار اداری و رسمی بسنده نمی‌کنند، بلکه خودشان درگیر تهیه داروی بیماران می‌شوند و تلاش می‌کنند به هر شکل ممکن، روند دسترسی بیماران به دارو را تسهیل کنند. این شرکت‌ها تلاش می‌کنند بیماران بتوانند به ساده‌ترین روش ممکن، با پایدارترین وضعیت و با بهترین کیفیت به دارو‌های مورد نیاز خود دسترسی داشته باشند. افتخار می‌کنیم که شرکت مربوطه در ایران نیز همواره در کنار بیماران پیوندی بوده و به بهترین شکل به آنها کمک کرده و تلاش داشته است روند دسترسی این بیماران به دارو را تسهیل کند.

جایگاه برجسته ایران در پیوند عضو

همچنین دکتر امید قبادی، نایب‌رئیس انجمن اهدای عضو، در این مراسم با تأکید بر ضرورت هم‌افزایی میان فعالان حوزه اهدای عضو و پیوند گفت: چرخه اهدای عضو و نجات جان بیماران، حاصل همکاری چند گروه مختلف است و اگر نقش هر یک از این گروه‌ها کمرنگ شود، این چرخه به‌درستی انجام نخواهد شد.

او با اشاره به چهار گروه اصلی دخیل در این فرایند عنوان کرد: نخست، تیم‌های اهدای عضو هستند که از زمان شناسایی فرد دچار مرگ مغزی تا گفت‌و‌گو با خانواده و جلب رضایت آنها و در نهایت برداشت اعضا فعالیت می‌کنند. گروه دوم، تیم‌های پیوند هستند که مسئولیت پیوند اعضا، مراقبت و پیگیری وضعیت بیماران را بر عهده دارند. گروه سوم نیز مجموعه‌هایی هستند که دارو‌های موردنیاز بیماران پیوندی را تولید یا تأمین می‌کنند؛ گروهی که با وجود نقش حیاتی، کمتر درباره اهمیت فعالیت آنها صحبت می‌شود.

قبادی، گروه چهارم را مسئولان و سیاست‌گذاران حوزه سلامت دانست و تأکید کرد: حمایت مسئولان ذی‌ربط در وزارت بهداشت، معاونت درمان و سازمان غذا و دارو برای پیشبرد این چرخه ضروری است. همه این مجموعه‌ها باید دست به دست هم بدهند تا تعداد کمتری از بیماران در فهرست انتظار پیوند جان خود را از دست بدهند.

نایب‌رئیس انجمن اهدای عضو ایرانیان با اشاره به جایگاه ایران در حوزه پیوند اعضا بیان کرد: ایران سال‌هاست رتبه نخست آسیا را در زمینه اهدای عضو دارد. همچنین مرکز پیوند کبد شیراز با انجام حدود ۷۰۰ پیوند کبد، اولین مرکز شاخص جهان در این حوزه است و پس از آن، یک مرکز آمریکایی قرار دارد. ایران از معدود کشور‌های منطقه است که توانایی انجام انواع پیوند اعضا را با نتایج مطلوب دارد.

او با وجود این دستاوردها، به آمار نگران‌کننده مرگ بیماران در فهرست انتظار اشاره کرد و افزود: با وجود ظرفیت‌های علمی و درمانی کشور، همچنان هر دو تا سه ساعت یک بیمار در صف انتظار پیوند جان خود را از دست می‌دهد؛ یعنی روزانه حدود ۱۰ تا ۱۲ نفر و سالانه سه تا چهار هزار نفر. مهم‌ترین راه نجات این بیماران، استفاده از اعضای افراد دچار مرگ مغزی است.

قبادی با اشاره به حضور یک شرکت دارویی در جمعیت اهداکنندگان عضو و نقش این مجموعه در تامین دارو‌های موردنیاز بیماران پیوندی گفت: برنامه‌ای که امروز شاهد آن هستیم، نمونه‌ای از هم‌افزایی میان شرکت‌های دارویی و مجموعه‌های فعال در حوزه پیوند اعضاست. این نخستین‌بار است که چنین همکاری در این سطح میان مجموعه‌ای از شرکت‌های تأمین‌کننده دارو‌های پیوند شکل می‌گیرد.

نایب‌رئیس انجمن اهدای عضو ایرانیان همچنین دریافت کارت اهدای عضو نیز بسیار ساده شده است و افراد می‌توانند با ارسال کد ملی خود به سامانه پیامکی ۳۴۳۲، در کمتر از یک دقیقه تصویر کارت را روی تلفن همراهشان دریافت کنند.