نوعی دیپلماسی محرمانه در حال شکل‌گیری است

علی بیگدلی گفت: «این ملاقات دریچه جدیدی را باز کرده و به نظر می‌رسد تحرکاتی برای سامان دادن به مسئله ایران در جریان باشد. البته هنوز فرصت کافی برای روشن شدن جزئیات این تحولات فراهم نشده و نمی‌توان با قطعیت درباره ماهیت و نتیجه آنها اظهارنظر کرد.»

او تصریح کرد: «به اعتقاد من، دونالد ترامپ نیز به‌طور قطع با پوتین درباره پرونده ایران گفت‌و‌گو کرده است، اما هنوز نمی‌دانیم محتوای این رایزنی‌ها چه بوده و روسیه با چه رویکردی وارد این موضوع شده است.»

این کارشناس سیاست خارجی بیان کرد: «آنچه در شرایط فعلی اهمیت دارد، بررسی مجموعه تحرکات دیپلماتیک و ارزیابی این مسئله است که آیا این تماس‌ها می‌توانند به تغییر شرایط و ایجاد گشایش در پرونده ایران منجر شوند یا خیر.»

وی افزود: «مسئله ایران به موضوعی پیچیده تبدیل شده و عوامل متعددی بر آن اثر می‌گذارند. از یک طرف، فشار تحریم‌ها و اختلافات تهران با آمریکا و اروپا همچنان پابرجاست و از طرف دیگر، تحولات منطقه‌ای نیز بر محاسبات بازیگران مختلف تأثیر می‌گذارد. در چنین شرایطی، هرگونه تحرک دیپلماتیک که بتواند به کاهش تنش‌ها کمک کند، اهمیت پیدا می‌کند.»

آیا روسیه می‌تواند مسیر تازه‌ای در روابط ایران و آمریکا باز کند؟

بیگدلی گفت: «هنوز مشخص نیست مسکو دقیقا چه برنامه‌ای در این زمینه دارد و چه توافق یا تفاهمی ممکن است میان طرف‌های مختلف در حال بررسی باشد. بنابراین، در حال حاضر باید با احتیاط درباره نقش روسیه صحبت کرد.»

این تحلیلگر یادآور شد: «با این حال، دیدار پزشکیان و پوتین و احتمال گفت‌و‌گو‌های میان مسکو و واشنگتن، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا روسیه می‌تواند در مسیر مدیریت اختلافات مربوط به ایران نقش مؤثری ایفا کند.»

او خاطرنشان کرد: «روسیه در روابط خود با آمریکا، اروپا و کشور‌های منطقه، منافع و ملاحظات خاصی دارد. به همین دلیل، نمی‌توان نقش این کشور را بدون در نظر گرفتن محاسبات خودش ارزیابی کرد.»

این استاد دانشگاه اشاره کرد: «اگر مسکو بخواهد در پرونده ایران نقش‌آفرینی کند، باید دید این اقدام تا چه اندازه با منافع روسیه هم‌خوانی دارد و آیا می‌تواند به نزدیک شدن دیدگاه‌های طرف‌های مختلف منجر شود.»

وی ادامه داد: «در شرایط کنونی، نمی‌توان صرف انجام دیدار‌های سیاسی را به معنای توافق قطعی دانست. آنچه اهمیت دارد، این است که آیا تماس‌ها و رایزنی‌ها به تبادل پیام‌های مؤثر، کاهش اختلافات و در نهایت شکل‌گیری یک مسیر عملی برای ادامه مذاکرات منجر می‌شوند یا خیر. هنوز برای قضاوت نهایی زود است، اما تحولات اخیر ارزش پیگیری دارند.»

مسئله حوثی‌ها و فشار‌های منطقه‌ای بر عربستان

این کارشناس مسائل بین‌الملل اظهار داشت: «مسئله حوثی‌ها نیز برای عربستان سعودی فشار‌هایی ایجاد کرده است. تحولات منطقه تنها به روابط ایران و آمریکا محدود نمی‌شود و کشور‌های مختلف با مجموعه‌ای از نگرانی‌های امنیتی و سیاسی روبه‌رو هستند. همین مسئله می‌تواند آنها را به سمت رایزنی با قدرت‌های مؤثر بین‌المللی سوق دهد.»

او توضیح داد: «این احتمال وجود دارد که عربستان نیز از روسیه خواسته باشد برای تغییر شرایط پیرامون پرونده ایران و مدیریت تنش‌های منطقه‌ای نقش‌آفرینی کند. البته هنوز جزئیات چنین احتمالی روشن نیست و نمی‌توان درباره محتوای رایزنی‌های احتمالی ریاض و مسکو با قطعیت صحبت کرد. با این حال، فشار‌های منطقه‌ای و نگرانی از گسترش بحران می‌توانند در محاسبات کشور‌های منطقه اثرگذار باشند.»

بیگدلی تاکید کرد: «عربستان از تجهیزات نظامی پیشرفته‌ای برخوردار است، اما برخورداری از تسلیحات مدرن به‌تنهایی به معنای آمادگی برای ورود به یک جنگ گسترده نیست. جنگ علاوه بر امکانات نظامی، به آمادگی عملیاتی، ظرفیت اقتصادی و توان تحمل پیامد‌های امنیتی و سیاسی نیاز دارد.»

وی عنوان کرد: «از این رو، باید میان قدرت تسلیحاتی یک کشور و تمایل یا آمادگی آن برای ورود به یک درگیری گسترده تفاوت قائل شد. کشور‌های منطقه باید هزینه‌های احتمالی تشدید تنش‌ها را در محاسبات خود لحاظ کنند. هرگونه گسترش درگیری می‌تواند بر امنیت، اقتصاد و روابط سیاسی آنها تأثیر بگذارد. در چنین شرایطی، رایزنی با قدرت‌های بین‌المللی و تلاش برای مدیریت بحران می‌تواند یکی از مسیر‌های پیش روی این کشور‌ها باشد.»

تحریم‌ها و موضع محتاطانه اروپا؛ موانع همچنان پابرجاست

این تحلیلگر سیاست خارجی متذکر شد: «تحریم‌ها همچنان یکی از عوامل مؤثر بر شرایط کنونی هستند و نمی‌توان تأثیر آنها را بر محاسبات سیاسی نادیده گرفت. در عین حال، موضع کشور‌های اروپایی و نحوه برخورد آنها با تحولات پرونده ایران نیز اهمیت دارد.»

او مطرح کرد: «اروپایی‌ها در مواجهه با این شرایط با احتیاط عمل می‌کنند و نمی‌توان فرض کرد که همه بازیگران غربی در قبال ایران رویکرد یکسانی دارند. در شرایطی که پرونده ایران با موانع متعددی روبه‌رو است، باید از هر فرصتی برای بررسی راه‌های کاهش تنش استفاده کرد. البته نتیجه این تلاش‌ها به اراده سیاسی طرف‌های درگیر و میزان آمادگی آنها برای پذیرش راه‌حل‌های عملی بستگی دارد.»

وی افزود: «در چنین شرایطی، پرونده ایران ممکن است بیش از گذشته تحت تأثیر رقابت‌های سیاسی داخلی آمریکا قرار بگیرد. هنگامی که مسائل سیاست خارجی به موضوع رقابت‌های انتخاباتی تبدیل می‌شوند، امکان دارد تصمیم‌گیری‌ها نیز از محاسبات صرفا دیپلماتیک فاصله بگیرند. البته نمی‌توان از هم‌اکنون درباره پیامد قطعی چنین وضعیتی حکم داد، اما این مسئله می‌تواند یکی از عوامل مؤثر بر روند تحولات باشد.»

دیپلماسی پنهان؛ آیا تا ۱۲ آبان گشایشی حاصل می‌شود؟

بیگدلی در جمع‌بندی ارزیابی خود گفت: «به نظر می‌رسد نوعی دیپلماسی پنهان یا محرمانه در حال شکل‌گیری است، اما هنوز جزئیات این روند روشن نیست. باید دید رایزنی‌های احتمالی میان بازیگران مختلف تا چه اندازه می‌تواند به نتایج عملی منجر شود و آیا روسیه قادر خواهد بود در این مسیر نقشی مؤثر ایفا کند یا خیر.»

این کارشناس سیاست خارجی در پایان یادآور شد: «در حال حاضر نمی‌توان با قطعیت درباره نتیجه این تحرکات صحبت کرد، اما شرایط به‌گونه‌ای است که پیگیری مسیر‌های دیپلماتیک اهمیت زیادی دارد. اگر این تلاش‌ها به تفاهم‌های مقدماتی منجر شوند، می‌توان امیدوار بود که زمینه برای ادامه گفت‌و‌گو‌ها فراهم شود و از شدت برخی تنش‌ها کاسته شود.»