نظام سلامت باید پیش از بروز بیماری وارد عمل شود

محمدجعفر قائم‌پناه امروز ۲۶ شهریور در روز دوم سفر به استان زنجان، در نشست بررسی روند پیشرفت طرح نظام ارجاع خدمات پزشکی در شهرستان خدابنده، بر ضرورت تقویت نقش حوزه بهداشت و حرکت به سمت مراقبت‌های پیشگیرانه تأکید کرد.

وی با اشاره به تلاش‌های کارکنان حوزه بهداشت اظهار کرد: بخش قابل توجهی از فعالیت‌های کارکنان بهداشت، اگرچه تأثیر مستقیمی بر سلامت مردم دارد، اما معمولاً کمتر دیده می‌شود. این افراد برخلاف مواردی مانند احیای بیمار یا نجات جان یک فرد که ممکن است از آنها چهره‌ای قهرمانانه بسازد، به‌صورت مستمر و بی‌سروصدا برای حفظ سلامت جامعه فعالیت می‌کنند.

قائم‌پناه با اشاره به سابقه فعالیت خود در حوزه بهداشت افزود: سال‌ها در این حوزه فعالیت داشته‌ام و از نظر ما، هدف مطلوب در نظام سلامت این است که در بلندمدت هر شهرستان از سرانه و منابع مربوط به جمعیت خود برخوردار باشد و مسئولان همان شهرستان نیز به‌طور مشخص در قبال سلامت جمعیت تحت پوشش خود مسئولیت داشته باشند.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور ادامه داد: زمانی که منابع در اختیار نظام سلامت قرار می‌گیرد، نباید اجازه داد بیماری به مرحله‌ای برسد که عوارض جدی ایجاد کند. برای مثال، در مورد بیمار دیابتی باید پیش از آنکه افزایش قند خون موجب آسیب به شبکه چشم شود، اقدامات مراقبتی و درمانی لازم انجام گیرد. در مورد افزایش کلسترول نیز باید همین رویکرد پیشگیرانه دنبال شود.

وی با اشاره به تغییر الگوی بیماری‌ها در کشور گفت: الگوی بیماری‌ها نسبت به گذشته تغییر کرده و همان‌طور که در این نشست نیز مطرح شد، بیماری‌های عفونی جای خود را تا حد زیادی به بیماری‌های غیرواگیر داده‌اند. امروز بیماری‌هایی مانند دیابت و سکته قلبی بخش مهمی از مشکلات سلامت را تشکیل می‌دهند، در حالی که در سال‌هایی که من در حوزه بهداشت فعالیت می‌کردم، بیماری‌هایی مانند سل و سرخک بیشتر مورد توجه بودند و امروز دیگر شیوع آنها مانند گذشته نیست.

قائم‌پناه با بیان اینکه بیماری‌های غیرواگیر هزینه‌های سنگینی را به فرد و نظام سلامت تحمیل می‌کنند، افزود: در گذشته ممکن بود یک بیماری با تزریق یک واکسن کنترل شود و موضوع خاتمه پیدا کند، اما اکنون بیماری‌هایی مانند نیاز به جراحی قلب باز یا دیالیز، هزینه‌های بسیار زیادی به بیمار و نظام سلامت تحمیل می‌کنند و در عین حال کیفیت زندگی فرد را نیز به شکل قابل توجهی کاهش می‌دهند.

وی تأکید کرد: هدف اصلی باید این باشد که افراد بتوانند سلامت خود را حفظ کنند و برای رسیدن به این هدف، دسترسی به اطلاعات و داده‌های سلامت افراد ضروری است. برای نمونه، اگر فردی ۴۰ یا ۴۵ ساله است، باید از قبل مشخص باشد که میزان کلسترول او افزایش پیدا کرده و در چنین شرایطی باید به او آموزش داده شود که با ورزش و اصلاح تغذیه از پیشرفت وضعیت خود جلوگیری کند تا در نهایت کار به آنژیوگرافی نرسد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور ادامه داد: آموزش‌های لازم باید به فرد ارائه شود تا میزان مشخصی پیاده‌روی و فعالیت ورزشی روزانه داشته باشد و از بروز مشکلات قلبی پیشگیری کند؛ نه اینکه زمانی که فرد به ۷۰ سالگی رسیده و یک یا دو مرتبه در بخش مراقبت‌های ویژه قلبی بستری شده است، تازه اقدامات درمانی و مراقبتی آغاز شود.

قائم‌پناه حرکت به سمت مراقبت‌های پیشگیرانه و پیش‌دستانه را لازمه اصلاح این وضعیت دانست و گفت: در حوزه بهداشت، مراقبت فعال و مراقبت غیرفعال وجود دارد و پزشک خانواده باید رویکرد فعال را دنبال کند.

وی برای توضیح مفهوم مراقبت فعال به تجربه فعالیت بهورزان در گذشته اشاره کرد و افزود: بهورزان در گذشته به خانه‌های مردم مراجعه می‌کردند و درباره مسائل مختلف سلامت تذکر و آموزش می‌دادند؛ برای مثال، به خانواده یادآوری می‌کردند که چه اقدامی باید انجام شود یا چرا واکسن کودک هنوز تزریق نشده است.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور همچنین به سابقه استفاده از «زیج حیاتی» اشاره کرد و گفت: در گذشته زیج حیاتی وجود داشت و در آن مشخص می‌شد چه تعداد واکسن تزریق شده است. اطلاعات مربوط به واکسیناسیون نیز باید با وضعیت کودکان زیر یک سال، کودکان پنج‌ساله و سایر گروه‌های سنی مطابقت داشته باشد.

وی با اشاره به توسعه پرونده الکترونیک سلامت اظهار کرد: اکنون که سیستم پرونده الکترونیک در اختیار نظام سلامت قرار دارد، باید از این ظرفیت برای جمعیت تحت پوشش پزشک خانواده استفاده شود و سیستم به‌صورت منظم هشدار‌های لازم را ارائه دهد؛ برای نمونه، مشخص کند که ۱۰ نفر از افراد تحت پوشش برای دریافت خدمات یا پیگیری وضعیت خود مراجعه نکرده‌اند.

قائم‌پناه ادامه داد: در مورد بیماری مانند دیابت نیز لازم است وضعیت بیمار به‌طور دقیق پیگیری شود. باید مشخص شود آیا فرد به جای مراجعه برای کنترل قند خون، به روش‌هایی مانند مصرف گل گاوزبان یا راهکار دیگری روی آورده و تصور می‌کند از این طریق می‌تواند قند خون خود را کنترل کند یا اینکه نیاز است دوباره قند خون او اندازه‌گیری شود.

وی افزود: علاوه بر این، لازم است وضعیت مصرف انسولین و سایر دارو‌های بیمار بررسی شود و مشخص شود که آیا میزان دارو باید افزایش پیدا کند یا خیر، آیا بیمار باید قرص مصرف کند یا نیازی به آن ندارد و همچنین آیا توصیه‌های مربوط به اصلاح سبک زندگی را رعایت کرده است یا نه. میزان فعالیت ورزشی، وضعیت تغذیه و کاهش یا افزایش وزن بیمار نیز باید در روند مراقبت مورد توجه قرار گیرد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به ظرفیت‌های موجود در شبکه بهداشت خاطرنشان کرد: پزشک خانواده تنها نیست و از ظرفیت‌های مختلفی می‌تواند استفاده کند. بهداشت محیط، بهداشت خانواده و کارشناسان حوزه بهداشت از جمله بازو‌های مهمی هستند که می‌توانند در اجرای برنامه پزشک خانواده و ارتقای سلامت مردم نقش داشته باشند.

قائم‌پناه در ادامه بر ضرورت توجه به ابعاد اجتماعی و روانی سلامت تأکید کرد و گفت: یکی دیگر از موضوعاتی که باید جدی گرفته شود، سلامت اجتماعی و سلامت روحی و روانی است که در کشور ما کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

وی تصریح کرد: سلامت تنها به سالم بودن جسم محدود نمی‌شود و وضعیت روحی افراد نیز اهمیت دارد. از این رو، باید مسائل اجتماعی مرتبط با سلامت نیز مورد توجه قرار گیرد؛ از جمله وضعیت کودکان کار، کودکانی که در معرض آسیب قرار دارند، کودکانی که قربانی خشونت می‌شوند و همچنین زنان مورد خشونت.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور در ادامه برنامه خود در شهرستان خدابنده، از روند اجرای طرح نظام ارجاع خدمات پزشکی در درمانگاه شماره ۲ قیدار بازدید کرد.

قائم‌پناه در جریان این بازدید با پزشکان، پرستاران، بهورزان و مدیران این مرکز درمانی گفت‌و‌گو کرد و از نزدیک در جریان نحوه ارائه خدمات و روند اجرای طرح نظام ارجاع خدمات پزشکی در این مرکز قرار گرفت.