پاکستان و قطر روی یادداشت تفاهم دوم کار می‌کنند/ تکلیف تنگه هرمز مشخص می‌شود

منابع دولتی پاکستان ادعا کردند که میانجی‌گران پاکستانی و قطری در بحبوحه تماس‌های غیرمستقیم میان ایران و ایالات متحده، در حال نهایی کردن سندی برای بازگشایی تنگه هرمز هستند؛ سندی که به گفته این منابع، تنها بر موضوع عبور و مرور در این آبراه راهبردی متمرکز است و می‌تواند زمینه‌ساز ازسرگیری مذاکرات مستقیم میان تهران و واشنگتن باشد.

منابع دولتی پاکستان روز سه‌شنبه به خبرگزاری آناتولی گفتند که میانجی‌گران پاکستانی و قطری، علاوه بر رایزنی با «شرکای منطقه‌ای»، تماس‌های خود را با ایالات متحده و ایران برای تدوین این سند افزایش داده‌اند.

این منابع مدعی شدند که تماس‌های غیرمستقیم میان آمریکا و ایران از طریق میانجی‌گران پاکستانی و قطری برای نهایی کردن این سند، در «مرحله پایانی» قرار دارد.

یک منبع آگاه از روند این مذاکرات ادعا کرد: «انتظار می‌رود در هفته جاری و در چارچوب «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد»، تحول مهمی در خصوص بازگشایی تنگه هرمز رخ دهد؛ چرا که پاکستان و قطر تماس‌های دیپلماتیک خود را با واشنگتن، تهران و چندین شریک منطقه‌ای دیگر تشدید کرده‌اند.»

به گفته این منابع، عمان نیز که پیش‌تر درباره مدیریت آتی تنگه هرمز با ایران گفت‌و‌گو‌هایی داشته، اکنون به‌طور «فعال» در تلاش‌های دیپلماتیک اخیر برای پایان دادن به تنش‌ها و بازگشایی این تنگه مشارکت دارد.

منابع پاکستانی همچنین ادعا کردند که سند مورد بحث، متنی تک‌صفحه‌ای است و صرفاً به موضوعات مرتبط با تنگه هرمز می‌پردازد. به گفته آنها، اجرای این سند می‌تواند به ازسرگیری مذاکرات مستقیم میان آمریکا و ایران – که مدت‌هاست متوقف شده – منجر شود.

این منابع همچنین مدعی شدند که بر اساس مفاد این سند، ایران تنگه هرمز را بازگشایی خواهد کرد و در مقابل، ایالات متحده محاصره بنادر ایران را لغو می‌کند. آنها همچنین تأکید کردند که در این سند هیچ اشاره‌ای به برنامه هسته‌ای ایران نشده است.

به گفته این منابع، پس از اجرایی شدن سند، میانجی‌گران با هماهنگی واشنگتن و تهران، زمان و مکان ازسرگیری مذاکرات مستقیم را نهایی خواهند کرد.

منابع آگاه اعلام کردند که با وجود پیشرفت مذاکرات، دو طرف همچنان بر سر چند موضوع، به‌ویژه مسئله دریافت عوارض، اختلاف نظر جدی دارند.

این منابع گفتند: «طرف آمریکایی اصرار دارد که عبور کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز، همانند دوران پیش از آغاز جنگ، باید کاملاً بدون عوارض باشد؛ در حالی که تهران خواهان دریافت «هزینه خدمات» برای پوشش مخارج زیست‌محیطی و امنیتی است.»

به گفته این منابع، میانجی‌گران در تلاشند تا راه‌حلی بیابند که به عنوان «راهکاری میانه» برای حل این اختلاف عمل کند.

همچنین یک منبع آگاه اظهار داشت که تهران با ایده ایجاد کریدور‌های کشتیرانی متفاوت در تنگه هرمز مخالف است.

پیش‌تر روزنامه نیویورک‌تایمز گزارش داده بود که ایران و عمان به دستیابی به توافقی برای ازسرگیری تردد تجاری دریایی از طریق تنگه هرمز نزدیک شده‌اند.

بر اساس این گزارش، در چارچوب توافق احتمالی، کشتی‌های ورودی به خلیج فارس از کانال کشتیرانی تحت کنترل ایران و نزدیک به سواحل این کشور عبور خواهند کرد، در حالی که کشتی‌های خروجی از کانالی نزدیک به عمان استفاده می‌کنند.

مقامات ایرانی به نیویورک‌تایمز گفتند که هیچ‌گونه عوارضی دریافت نخواهد شد، اما این توافق شامل «هزینه خدمات» برای پوشش اثرات زیست‌محیطی، تأمین امنیت کشتی‌های باری و نفت‌کش‌ها و همچنین هزینه‌های نیروی انسانی خواهد بود. به گفته آنها، درآمد حاصل از این هزینه‌ها به‌طور مساوی میان ایران و عمان تقسیم می‌شود.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز سه‌شنبه ادعا کرد که واشنگتن و تهران هنوز مذاکرات مربوط به عبور و مرور در آبراه‌های حیاتی بین‌المللی را نهایی نکرده‌اند، اما ابراز امیدواری کرد که توافق «به‌زودی» حاصل شود.

روبیو در پی انتشار گزارش‌ها درباره نزدیک بودن دو طرف به توافق، به خبرنگاران مدعی شد: «در آن مذاکرات پیشرفت‌هایی حاصل شده، اما هنوز به نتیجه نهایی نرسیده‌ایم.»

او افزود: «امیدواریم که این اتفاق به‌زودی رخ دهد.»

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، نیز روز سه‌شنبه اظهار داشت که آمریکا و ایران ممکن است تا روز سه‌شنبه یا چهارشنبه برای بازگشایی تنگه هرمز و احیای آزادی تردد کشتی‌های تجاری به توافق برسند.

واشنگتن و تهران در ۱۷ ژوئن تفاهم‌نامه‌ای را امضا کردند و متعهد شدند مذاکرات برای دستیابی به راه‌حلی دائمی درباره چندین موضوع مورد اختلاف، از جمله برنامه هسته‌ای ایران، را ظرف ۶۰ روز پیش ببرند.

با این حال، خصومت‌هایی که ماه گذشته آغاز شد، سایه‌ای از ابهام بر آینده این تفاهم‌نامه و روند مذاکرات میان دو کشور افکنده است.