نگرانی از امنیت انرژی و کاهش ذخایر تسلیحاتی، واشنگتن را محتاط‌تر کرده است

صباح زنگنه، می‌گوید وابستگی اقتصاد کشور‌های منطقه به صادرات انرژی، کاهش ذخایر راهبردی تسلیحاتی آمریکا و تجربه شکست‌های پرهزینه واشنگتن در جنگ‌های فرسایشی، از مهم‌ترین عوامل کاهش احتمال گسترش درگیری است.

کشور‌های عربی نگران امنیت نفت هستند

زنگنه با اشاره به تماس‌های اخیر سیدعباس عراقچی با مقام‌های عربستان و عراق و همچنین ادعای ترامپ درباره تماس محمد بن‌سلمان برای جلوگیری از حمله آمریکا به ایران گفت: «کشور‌های منطقه به‌خوبی می‌دانند ثبات اقتصادی آنان مستقیماً با امنیت انرژی گره خورده است.»

وی افزود: «اقتصاد بسیاری از این کشور‌ها بر پایه صادرات نفت و گاز شکل گرفته و هرگونه جنگ فراگیر می‌تواند مسیر تولید، پالایش، صادرات و حمل‌ونقل انرژی را با اختلال جدی مواجه کند.»

این دیپلمات پیشین گفت اگر در سایه یک درگیری گسترده، تأسیسات انرژی یا خطوط انتقال نفت آسیب ببینند، نه‌تنها درآمد اصلی کشور‌های عربی کاهش پیدا می‌کند، بلکه اعتماد بازار‌های جهانی نسبت به امنیت عرضه انرژی نیز از بین می‌رود.

وی افزود: «این مسئله برای کشور‌هایی که بخش عمده درآمدشان از صادرات نفت تأمین می‌شود، یک تهدید جدی محسوب می‌شود. به همین دلیل، کشور‌های منطقه تلاش می‌کنند فضای عمومی منطقه آرام باقی بماند.»

زنگنه تأکید کرد کشور‌های منطقه علاقه‌مندند از هر اقدامی که به واکنش نظامی ایران علیه منافع یا زیرساخت‌های کشور‌های همسایه منجر شود، جلوگیری کنند.

او گفت: «در واقع، این کشور‌ها سعی می‌کنند از مسیر‌های دیپلماتیک بر واشنگتن فشار وارد کنند تا از حملات گسترده‌ای که می‌تواند کل منطقه را وارد بحران کند، پرهیز شود.»

کشور‌های عربی حوزه خلیج فارس در مواجهه با بحران‌های منطقه‌ای، رویکرد یکسانی ندارند؛ برخی بیشتر بر همکاری امنیتی با آمریکا تکیه می‌کنند و برخی دیگر بر موازنه‌گری و میانجی‌گری برای محدود کردن دامنه درگیری متمرکزند.csrsaf

پنتاگون با احتیاط حرکت می‌کند

زنگنه با اشاره به شرایط نظامی آمریکا گفت: «فارغ از تلاش‌های کشور‌های منطقه، نباید از وضعیت داخلی پنتاگون غافل شد.»

وی افزود: «آمریکا طی سال‌های اخیر درگیر تأمین تسلیحات برای چندین بحران هم‌زمان بوده و همین مسئله موجب شده بخشی از ذخایر مهمات و تجهیزات راهبردی این کشور کاهش پیدا کند.»

به گفته این تحلیلگر مسائل منطقه، طبیعی است که فرماندهان نظامی آمریکا در چنین شرایطی با احتیاط بیشتری تصمیم‌گیری کنند.

زنگنه گفت: «اگر آمریکا وارد یک جنگ گسترده دیگر در غرب آسیا شود، بخشی از توان عملیاتی و ذخایر راهبردی خود را از دست خواهد داد؛ موضوعی که می‌تواند در سایر بحران‌های احتمالی، به‌ویژه در شرق آسیا، دست واشنگتن را ببندد.»

وی افزود: «به همین دلیل پنتاگون مایل نیست بدون محاسبه دقیق وارد یک رویارویی فرسایشی شود.»

این دیپلمات پیشین درباره مواضع ترامپ نیز گفت: «ترامپ معمولاً نام برخی کشور‌ها را به‌عنوان واسطه مطرح می‌کند تا هم این تصور را ایجاد کند که دیگران خواهان جلوگیری از جنگ هستند و هم بخشی از محدودیت‌های آمریکا را پشت این روایت پنهان کند.»

زنگنه گفت ترامپ از چنین روایت‌هایی برای ایجاد فضای تبلیغاتی استفاده می‌کند و در نهایت تلاش خواهد کرد همین کشور‌ها را تحت فشار قرار دهد و امتیاز‌های بیشتری از آنها بگیرد.

وی تأکید کرد ایران نیز بار‌ها اعلام کرده برای پاسخ به هرگونه تجاوز آمادگی دارد، اما علاقه‌ای ندارد کشور‌های منطقه وارد این درگیری شوند.

او گفت: «سیاست تهران بر این اساس است که اگر تهدیدی متوجه ایران شود، منافع و پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه اهداف اصلی خواهند بود، نه کشور‌های همسایه.»

ادبیات جنگ جهانی و واقعیت میدان

زنگنه در پاسخ به اظهارات پیتر هگست، وزیر دفاع آمریکا، درباره آمادگی برای جنگی در ابعاد جنگ جهانی دوم گفت: «بدون تردید آمریکا از نظر توان نظامی یکی از بزرگ‌ترین قدرت‌های جهان است و ظرفیت بالایی برای تخریب و ایجاد ناامنی دارد، اما باید توجه داشت که هیچ جنگی تا ابد ادامه پیدا نمی‌کند.»

وی افزود: «در نهایت، همه طرف‌ها ناچارند به میز مذاکره بازگردند.»

به گفته زنگنه، هرچه جنگ طولانی‌تر شود، هزینه‌های آن برای همه طرف‌ها افزایش می‌یابد؛ ذخایر راهبردی کشور‌ها کاهش پیدا می‌کند، اقتصاد‌ها آسیب می‌بینند و افکار عمومی نسبت به ادامه جنگ حساس‌تر می‌شود.

وی گفت: «این مسئله درباره آمریکا نیز صادق است و دولت ترامپ نمی‌تواند نسبت به فشار‌های داخلی بی‌تفاوت باشد.»

تجربه ویتنام، عراق و افغانستان

این تحلیلگر سیاست خارجی با اشاره به تجربه تاریخی ایالات متحده گفت: «اگر به کارنامه نظامی آمریکا نگاه کنیم، می‌بینیم ورود به جنگ‌های فرسایشی معمولاً دستاورد راهبردی قابل‌توجهی برای واشنگتن نداشته است.»

وی افزود: «از ویتنام گرفته تا عراق و افغانستان، آمریکا هزینه‌های مالی و انسانی بسیار سنگینی پرداخت، اما نتوانست به اهداف اعلام‌شده خود به‌طور کامل دست پیدا کند.»

زنگنه گفت همین تجربه تاریخی باعث شده امروز نیز بخشی از ساختار تصمیم‌گیری آمریکا نسبت به ورود به یک جنگ گسترده جدید با احتیاط برخورد کند.

او افزود: «از سوی دیگر، فشار احزاب مخالف، افکار عمومی و حتی بخشی از نخبگان سیاسی آمریکا برای جلوگیری از ورود به یک جنگ پرهزینه در حال افزایش است.»

زنگنه در پایان تأکید کرد: «به نظر می‌رسد مجموعه‌ای از عوامل سیاسی، اقتصادی، نظامی و امنیتی، در کنار نقش فعال دیپلماسی منطقه‌ای، موجب شده احتمال گسترش جنگ کاهش یابد.»

وی افزود: «هرچند فضای منطقه همچنان شکننده است و هرگونه خطای محاسباتی می‌تواند بحران جدیدی ایجاد کند، اما در شرایط فعلی همه بازیگران اصلی از هزینه‌های یک جنگ فراگیر آگاه هستند و همین مسئله احتمال حرکت به سمت مدیریت تنش را افزایش داده است.»