آمریکایی‌ها حسن نیت لازم را برای رسیدن به یک توافق پایدار ندارند

همزمان با تشدید تحرکات دیپلماتیک برای مهار تنش میان تهران و واشنگتن، نشانه‌هایی از افزایش حضور و آرایش نظامی ایالات متحده در منطقه نیز به چشم می‌خورد؛ وضعیتی که پیام‌هایی دوگانه به فضای پرالتهاب خاورمیانه مخابره می‌کند.

در حالی که برخی بازیگران منطقه‌ای تلاش دارند مسیر گفت‌و‌گو را زنده نگه دارند، مواضع اعلامی مقام‌های آمریکایی درباره تداوم سیاست فشار و حفظ همه گزینه‌ها، همچنان سایه بی‌اعتمادی را بر هرگونه چشم‌انداز توافق گسترده حفظ کرده است.

در این میان، نقش‌آفرینی دونالد ترامپ و الگوی رفتاری غیرقابل پیش‌بینی او، بر پیچیدگی معادلات افزوده است. اگرچه زمزمه‌هایی از تلاش برای دستیابی به تفاهم‌های محدود به گوش می‌رسد، اما همزمانی این تحرکات با افزایش هماهنگی‌های امنیتی واشنگتن و تل‌آویو و تداوم ادبیات تهدید، تردید‌های جدی نسبت به امکان شکل‌گیری یک مسیر باثبات دیپلماتیک ایجاد کرده است.

در چنین شرایطی، ارزیابی سناریو‌های پیش‌رو و میزان آمادگی ایران در برابر تحولات احتمالی، اهمیتی دوچندان یافته است.

در همین چارچوب، حسن هانی‌زاده، با اشاره به رفتار‌های متغیر رئیس‌جمهور آمریکا، بر افزایش ریسک عبور از مسیر دیپلماسی و حرکت به سمت سناریو‌های تنش‌آلود تاکید دارد؛ مسیری که به گفته او، ضرورت رصد دقیق تحولات و حفظ آمادگی در سطوح مختلف را بیش از پیش برجسته می‌کند.

مهم‌ترین مانع توافق تهران و واشنگتن

حسن هانی‌زاده با اشاره به وضعیت موجود میان ایران و ایالات متحده به فرارو گفت: «شرایط بسیار پیچیده است. رفتار‌های دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، منطقی و قابل پیش‌بینی نیست و او در مقاطع مختلف، ناگهانی تغییر موضع می‌دهد. با توجه به شرایط موجود و این‌که دونالد ترامپ ثابت کرده به هیچ یک از توافق‌نامه‌های بین‌المللی پایبند نیست، نمی‌توان با قاطعیت گفت ورود به هر پیمانی با آمریکای تحت رهبری او نتیجه‌بخش خواهد بود.»

وی افزود: «ترامپ در سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷) از برجام خارج شد و از آن زمان تاکنون، هزاران تحریم در دوره‌های مختلف علیه ایران اعمال شده است. همه این اقدامات باعث شده فضای تعامل میان ایران و آمریکا تیره شود و شرایط همچنان ناپایدار باقی بماند.»

او ادامه داد: «طبیعی است که در چنین فضایی، اعتمادسازی بسیار دشوار باشد و هرگونه مذاکره نیز با تردید‌های جدی همراه شود. انتظار می‌رفت پس از امضای یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا انتظار می‌رفت ترامپ رفتار خود را تغییر دهد و نشانه‌ای از پایبندی عملی دیده شود، اما اقداماتی که اخیراً ایالات متحده انجام داده و بار دیگر امنیت تنگه هرمز را تحت تأثیر قرار داده، عملاً با روح هرگونه توافق در تضاد است.»

هانی‌زاده افزود: «به نظر می‌رسد دونالد ترامپ به دنبال عبور از وضعیت موجود و ایجاد شرایط جدیدی برای افزایش فشار بر ایران است. تجربه سال‌های گذشته نشان داده هر زمان فضای دیپلماسی به سمت آرامش حرکت کرده، همزمان اقداماتی در عرصه نظامی یا سیاسی رخ داده که روند مذاکرات را با اختلال مواجه کرده است.»

احتمال افزایش تنش‌های نظامی

این تحلیلگر حوزه سیاست خارجی با اشاره به تنش‌های پراکنده میان ایران و آمریکا طی روز‌های گذشته گفت: «بخشی از این وضعیت به دلیل تلاش دونالد ترامپ برای وقت‌کشی و خرید زمان است. این احتمال وجود دارد که وی بار دیگر دست به ماجراجویی علیه ایران زده و اقداماتی را با همکاری اسرائیل انجام دهد. وضعیت موجود نشان می‌دهد شرایط می‌تواند به سمت رویارویی نظامی حرکت کند و نیرو‌های مسلح باید تمامی تحرکات آمریکا را با دقت رصد کنند.»

وی افزود: «افزایش تنش‌ها به سود هیچ یک از کشور‌های منطقه نیست. به همین دلیل، کشور‌هایی مانند عمان و قطر تلاش می‌کنند با ایفای نقش میانجی، زمینه کاهش تنش و ادامه مذاکرات را فراهم کنند. با این حال، به نظر نمی‌رسد آمریکایی‌ها حسن نیت لازم را برای رسیدن به یک توافق پایدار داشته باشند. مجموعه تحولات اخیر نشان می‌دهد برخی جریان‌ها در آمریکا همچنان بر گزینه فشار حداکثری و افزایش تهدید‌ها علیه ایران تأکید دارند؛ موضوعی که می‌تواند روند هرگونه گفت‌وگوی سیاسی را با دشواری بیشتری مواجه کند.»

ایران برای هر سناریویی آماده است

این کارشناس حوزه سیاست خارجی با اشاره به سناریو‌های پیش‌رو گفت: «به نظر می‌رسد سناریو‌های خطرناکی علیه ایران در راه باشد. حتی ممکن است ترامپ به دنبال اجرای طرح‌هایی با استفاده از نیرو‌های تجزیه‌طلب و ضدانقلاب در مرز‌های شمال‌غربی و جنوب‌شرقی ایران باشد.»

او افزود: «البته هرگونه تحرک آمریکا با سناریوی متقابل ایران پاسخ داده خواهد شد و جمهوری اسلامی برای مقابله با هرگونه تهدید، آمادگی لازم را دارد. با توجه به این‌که شخص ترامپ تحت تأثیر لابی صهیونیستی قرار دارد، این احتمال وجود دارد که در آینده تهدید‌ها وارد مرحله عملیاتی شود و زیرساخت‌های ایران هدف قرار گیرد. ایران برای مقابله با هر نوع تهدید ایالات متحده سناریو‌های متقابلی در اختیار دارد، اما با توجه به برتری هوایی آمریکا، احتمال حمله به برخی زیرساخت‌های شهری و تأسیسات خدماتی کشور دور از ذهن نیست.»

وی تأکید کرد: «در شرایط کنونی، حفظ آمادگی دفاعی، رصد دقیق تحولات منطقه و پرهیز از هرگونه غافلگیری، مهم‌ترین ضرورت برای مدیریت شرایط پیش رو است. همزمان، اگرچه مسیر دیپلماسی نباید بسته شود، اما تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که نمی‌توان صرفاً بر وعده‌های واشنگتن تکیه کرد و هرگونه توافق، نیازمند تضمین‌های عملی و قابل اتکا خواهد بود.»