اتحاد آمریکا و اسرائیل به این راحتی گسسته نمی‌شود

نخستین دور مذاکرات سطح عالی میان ایران و آمریکا با میانجی‌گری قطر و پاکستان در «بورگن‌اشتوک» سوئیس پایان یافت و گفت‌و‌گو‌های فنی میان طرفین رسماً آغاز شد. خروجی این نشست، دستیابی تهران و واشنگتن به یک «نقشه راه ۶۰ روزه» برای رسیدن به توافق نهایی بود.

بر اساس جزئیات منتشرشده، توافق شده است تا یک «کمیته عالی» به همراه سه کارگروه اصلی با موضوعات «هسته‌ای»، «تحریم‌ها» و «نظارت و حل‌وفصل اختلافات» تشکیل شود. همچنین برای تضمین توقف جنگ در لبنان، یک «واحد کنترل منازعه» با تسهیل‌گری میانجی‌ها تأسیس شده است.

در همین راستا، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، اعلام کرده است که پیش‌نویس معافیت‌های تحریمی نفت (بند ۱۰) و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده (بند ۱۱) نهایی شده و به‌زودی صادر می‌شود.

این تفاهم‌نامه اولیه برخلاف تصور برخی، نه یک توافق نهایی، بلکه صرفاً چارچوبی برای آغاز مذاکرات بر سر موضوعاتی، چون رفع تحریم‌ها، امنیت منطقه و کاهش تنش‌هاست و هنوز هیچ‌یک از طرفین را به اجرای تعهدات دائمی ملزم نمی‌کند. با این وجود، تحرکات اسرائیل و تلاش تل‌آویو برای اثرگذاری منفی بر روند مذاکرات همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی این مسیر است.

در چنین فضایی، علی بیگدلی، تحلیلگر سیاست خارجی و استاد دانشگاه، در گفت‌و‌گو با فرارو با ابراز خوش‌بینی نسبت به روند مذاکرات، معتقد است نشانه‌های سیاسی و میدانی حاکی از آن است که نه ایران و نه آمریکا دیگر تمایلی به ادامه جنگ ندارند.

ایران و آمریکا دیگر تمایلی به جنگ ندارند

علی بیگدلی در خصوص بیانیه کشور‌های میانجی (قطر و پاکستان) که با مشورت ایران و آمریکا از جلسه اولیه در ژنو تنظیم شده، گفت: «من دید مثبتی به تحولات اخیر دارم. علائم و شواهد نشان می‌دهد که کشور‌های ایران و آمریکا چه به لحاظ داخلی و چه به لحاظ خارجی دیگر آمادگی و تمایلی به جنگ ندارند. ترامپ با فشار‌های گسترده داخلی مواجه است و ادامه تنش جنگی برای او نمی‌تواند چندان مطلوب باشد.»

وی با اشاره به اهمیت مسئله لبنان افزود: «مسئله حزب‌الله، برای طرفین بسیار مهم است و اسرائیل نیز عامدانه روی این مسئله پافشاری می‌کند که بهانه‌ای داشته باشد تا آمریکا را از امضای قرارداد، پشیمان کند. اقدامات اسرائیل بسیار تحریک‌آمیز است و تمام تلاش خود را می‌کند که ایران را درگیر کند. نتانیاهو مایل است جنگ ادامه پیدا کند، چرا که در غیر این صورت قطعاً کابینه وی ادامه پیدا نخواهد کرد و دادگاهی نیز علیه وی تشکیل می‌شود؛ بنابراین فضای داخلی اسرائیل نیز به شکلی است که ادامه جنگ به نفع اسرائیل خواهد بود.»

جامعه به آرامش و امنیت نیاز دارد، نه تنش سیاسی

این تحلیلگر ارشد سیاست خارجی با تأکید بر لزوم مذاکره خاطرنشان کرد: «همه طرفین می‌دانند که به هیچ وجه با جنگ به جایگاه و دستاورد خاصی نمی‌رسند؛ بلکه اکنون لازم است نقاط گفت‌و‌گو به یکدیگر نزدیک شود. در خصوص ایران و شرایط اقتصاد و جامعه نیز باید بپذیریم که جامعه نمی‌تواند به این شکل ادامه مسیر دهد. شادی و خوشحالی نیاز اصلی جامعه ما است و باید سعی شود هرچه سریع‌تر، جامعه را از افسردگی و احساسات منفی دور کرد.»

بیگدلی خطاب به مخالفان داخلی دیپلماسی گفت: «دلواپسان و آنها که با مذاکره مخالفت می‌کنند باید درک کنند که اکنون جامعه نیاز به آرامش و امنیت دارد، نه تنش سیاسی. حتی ترامپ هم متوجه شده که ادامه جنگ به جای خاصی نمی‌رسد.»

تفاهم‌نامه سوئیس تعهدآور نیست

وی در خصوص ماهیت تفاهم‌نامه و چارچوب آن تأکید کرد: «خوب است بدانیم که تفاهم‌نامه، برای هیچ طرفی تعهد به وجود نمی‌آورد. تفاهم‌نامه به این معناست که ما انتظارات شما را فهمیدیم، شما هم انتظارات ما را فهمیدید، حال باید بنشینیم و در این باره صحبت کنیم. تفاهم‌نامه تعهدآور نیست. حتی آن اصل اول تفاهم‌نامه که گفته جنگ باید در همه جبهه‌ها خاتمه پیدا کند، برای آمریکایی‌ها تعهدی ایجاد نمی‌کند. شرایط بسیار پیچیده است، اما امید است این تفاهم‌نامه فرو نپاشد.»

این استاد دانشگاه در خصوص تبعات آغاز جنگ مجدد یا عدم موفقیت تفاهم‌نامه گفت: «فرض کنیم باز هم تنگه هرمز را ببندیم یا طرف مقابل به زیرساخت‌های ما حمله کند، این موضوع در نهایت دستاوردی برای هیچ طرفی ندارد. بالاخره بعد از هر فراز و نشیبی وقت گفت‌و‌گو است و اتفاقاً بعد از تهدید‌های ترامپ هم، اقدامی منطقی بود که هیئت مذاکره‌کننده واکنش نشان داد.»

اتحاد آمریکا و اسرائیل به این راحتی گسسته نمی‌شود

بیگدلی در پایان در خصوص تشدید اختلاف‌نظر‌های ترامپ و نتانیاهو طی روز‌های اخیر توضیح داد: «ترامپ صراحتاً گفت ما به خاطر منافع ملی آمریکا می‌جنگیم، نه اسرائیل. اما همچنان نمی‌توان گفت اتحاد اسرائیل و آمریکا به راحتی گسسته می‌شود. لابی‌های یهودی کمک زیادی به رئیس‌جمهور شدن ترامپ کرده‌اند و در نتیجه تصور این که اکنون کاملاً عقب‌نشینی می‌کنند، دشوار است.»