تامین پایدار کالا‌های اساسی در جنگ ۴۰ روزه/ بدون استفاده از ذخایر، بازار را مدیریت کردیم

غلامرضا نوری، با حضور در یک برنامه تلوزیونی ضمن ارائه گزارشی به مردم از روند تامین کالا‌های اساسی بیان کرد: در جنگ چهل روزه توفیقاتی که در زمینه تامین کالا‌های اساسی حاصل شد، محصول یک کار جمعی بود و خیلی از جامعه در این کار دخیل بودند که من لازم می‌دانم تقدیری از این تریبون داشته باشم از همه کسانی که در این عرصه فعال بودند. از مجموعه همکاران‌مان در وزارت جهاد کشاورزی از سطح دهستان گرفته تا استان و وزارتخانه همه پای کار بودند.

وی افزود: روسای سازمان‌های جهاد کشاورزی استان‌ها ما با نظارت استانداران تلاش کردند و از همه مهم‌تر تولیدکنندگان و کشاورزان و مرغداران و روستاییان و عشایر و همه فعالان زنجیره از تامین‌کننده تا توزیع کننده و اصناف که نهایتا کالا را به مردم می‌رسانند؛ همه دست به دست هم دادند و اتفاق خوبی را در کشور رقم زدند و جا دارد اینجا از همه فعالان این زنجیره بزرگ تامین امنیت غذایی کشور قدردانی کنم.

وزیر جهاد کشاورزی همچنین اظهار کرد: دولت چه در حوزه کالا‌های اساسی و چه در باقی حوزه‌ها مثل بهداشت و درمان و حمل و نقل و انرژی پای کار بود و خدمات خوبی را ارائه کرد و در کشور هیچ مشکلی در خدمات‌رسانی در آن ایام سخت نداشتیم. در کالا‌های اساسی هم همین طور، چون بحث کالا‌های اساسی با چند مولفه هم‌زمان شده بود. ماه مبارک رمضان و عید نوروز را داشتیم و اصلاحات ساختاری اساسی در این حوزه برای بحث تامین ارز در کالا‌های اساسی انجام داده بودیم. اینها خیلی مهم بودند و مولفه دیگر یعنی جنگ هم با این وسعت و شدت اضافه شد.

نوری تصریح کرد:، اما براساس برنامه‌ریزی‌هایی که از قبل صورت گرفته بود و تمهیداتی که دولت داشت؛ چه در جلسات کارشناسی و مدیریتی و چه جلسات متعدد و مکرر خود هیئت دولت برای چنین روز‌هایی آماده بودیم و پیش‌بینی‌های لازم انجام گرفت. برای ما رهنمود اساسی که رهبر شهیدمان داشتند و آن هم کار مضاعف بود؛ سرمشقی بود و باعث شد که در حوزه کالا‌های اساسی و کمک زیادی به ما شود و تمهیدات را از قبل داشتیم.

وزیر جهاد کشاورزی همچنین گفت: در ایام جنگ رئیس جمهور سه بار در وزارتخانه جهاد کشاورزی حضور پیدا کردند و همینطور معاون اول رئیس جمهور نیز در وزارتخانه حضور پیدا کردند. رئیس جمهور اختیارات خوبی را به ما دادند و ما هم از آن اختیارات استفاده کردیم.

وی ادامه داد: در ماه‌های گذشته نیز اختیاراتی از طریق شورای عالی امنیت ملی به وزارت جهاد کشاورزی واگذار شد و با مسئولیت مرحوم دکتر لاریجانی، پیش‌بینی‌ها و مجوز‌های لازم در این حوزه انجام گرفت. مجموعه این اقدامات و تمهیدات باعث شد تا کشور بتواند شرایط سخت را بدون بروز مشکل جدی پشت سر بگذارد.

نوری با تاکید بر نقش همراهی مردم اظهار کرد: در این مسیر، علاوه بر عنایت الهی، همکاری و همراهی مردم نقش تعیین‌کننده‌ای داشت؛ به‌ویژه اینکه از خرید‌های هیجانی پرهیز کردند و همین مسئله به ثبات بازار کمک کرد. همچنین تلاش شد واقعیت‌ها به‌صورت شفاف با مردم در میان گذاشته شود و مجموعه وزارت جهاد کشاورزی با برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، مدیریت تامین و توزیع کالا‌ها را پیش ببرد.

وی افزود: در این مدت با به‌کارگیری روش‌های مختلف، تلاش شد حجم بیشتری از کالا وارد کشور شود و تعداد بیشتری از فعالان و بازرگانان به حوزه تامین و تجارت محصولات اضافه شوند. در بخش تولید نیز با تمهیدات قبلی، سطح تولیدات در وضعیت مطلوبی قرار گرفت و زمینه پایداری تامین فراهم شد.

وزیر جهاد کشاورزی تصریح کرد: به‌عنوان نمونه، در حوزه گوشت و مرغ از ماه‌های قبل تولید و ذخایر افزایش یافته بود تا در صورت بروز مشکل از آنها استفاده شود که البته تاکنون نیازی به بهره‌گیری از این ذخایر ایجاد نشده است. در مجموع، پیش‌بینی‌های لازم برای سناریو‌های مختلف انجام شده بود و کشور از آمادگی کامل برخوردار بود.

وی با بیان اینکه در حال حاضر نیز ذخایر در وضعیت مناسبی قرار دارد، گفت: روند تولید داخلی و تامین کالا به‌گونه‌ای بوده که نه‌تنها نیازی به استفاده از ذخایر ایجاد نشده، بلکه این ذخایر در حال تقویت بوده و توزیع در سطح کشور نیز به‌صورت مناسب انجام شده است.

نوری در ادامه با اشاره به وضعیت قیمت‌ها اظهار کرد: در موضوع قیمت‌ها باید میان افزایش هزینه‌های واقعی تولید و گرانفروشی تمایز قائل شد. هرجا گرانفروشی رخ دهد، دستگاه‌های مسئول موظف به برخورد هستند، اما در عین حال باید بررسی شود که قیمت تمام‌شده محصولات چه میزان افزایش یافته است.

وی افزود: در ماه‌های گذشته عواملی مانند تغییر نرخ ارز، افزایش دستمزدها، رشد هزینه‌های حمل‌ونقل، تغییرات در مالیات بر ارزش افزوده و حقوق گمرکی، همگی بر قیمت تمام‌شده کالا‌ها تاثیرگذار بوده‌اند. دولت بخشی از این فشار‌ها را از طریق سیاست‌هایی مانند کالابرگ جبران کرده است.

وزیر جهاد کشاورزی ادامه داد: همچنین افزایش قیمت‌های جهانی، که بخشی از آن متاثر از شرایط جنگی است، بر بازار داخلی اثر گذاشته و در برخی کالا‌ها افزایش قیمتی بین یک و نیم تا حدود ۱۵ درصد مشاهده شده که در این میان، روغن به‌دلیل وابستگی بالاتر به واردات، بیشترین تاثیر را پذیرفته است.

وی با تاکید بر ضرورت حفظ صرفه اقتصادی تولید گفت: انتظار این است که تولیدکنندگان از جمله دامداران، مرغداران و کشاورزان متضرر نشوند و بتوانند فعالیت خود را ادامه دهند. در ماه‌های گذشته نیز قیمت برخی محصولات مانند مرغ و تخم‌مرغ پایین‌تر از نرخ تعادلی بود و تولیدکنندگان با دشواری‌هایی مواجه شدند که با حمایت‌های مختلف تلاش شد زنجیره تولید حفظ شود.

نوری تصریح کرد: بر این اساس، قیمت محصولات باید در سطحی باشد که تولید اقتصادی تداوم یابد، اما در عین حال هرگونه گرانفروشی نیز باید کنترل شود. بررسی‌های اخیر نشان می‌دهد که در حال حاضر قیمت کالا‌های اساسی عموماً در محدوده قیمت‌های تعادلی قرار دارد.

وی درباره وضعیت صادرات نیز اظهار کرد: با وجود شرایط جنگی و ضرورت بررسی محدودیت‌های صادراتی، به‌دلیل وضعیت مناسب تولید، نیازی به اعمال گسترده این محدودیت‌ها نبود و در حال حاضر بیش از ۹۹ درصد محصولات کشاورزی بدون محدودیت در حال صادرات هستند.

وزیر جهاد کشاورزی افزود: محدودیت‌های محدودی که اعمال شد نیز در چارچوب برنامه‌ریزی‌های از پیش اعلام‌شده بوده و آسیب قابل توجهی به صادرات وارد نکرد. حتی در برخی موارد، محدودیت‌ها به‌سرعت بازنگری و برطرف شد.

نوری در پایان با اشاره به دیپلماسی کشاورزی گفت: هرچند میزان صادرات برخی محصولات کاهش یافته، اما تلاش می‌کنیم با توسعه همکاری با کشور‌های دیگر این کاهش را جبران کنیم و از طریق تقویت دیپلماسی کشاورزی، مازاد تولید کشور را به بازار‌های خارجی هدایت کنیم.

وی درباره وضعیت خرید گندم در سال جاری گفت: امسال گندم با احتساب جایزه خرید، به‌طور متوسط با قیمت ۴۸ هزار و ۵۰۰ تومان از کشاورزان خریداری می‌شود و در روز‌های اخیر نیز حدود ۱۲۰ هزار تن خرید انجام شده است. بر این اساس، این رقم به ازای هر کیلوگرم به کشاورزان پرداخت خواهد شد.

نوری با اشاره به میزان تولید پیش‌بینی‌شده افزود: برآورد می‌شود تولید گندم کشور در سال جاری به حدود ۱۳.۵ تا ۱۴ میلیون تن برسد، هرچند در برخی مناطق هنوز امکان برآورد دقیق وجود ندارد. از این میزان، پیش‌بینی می‌شود بین ۹.۵ تا ۱۰ میلیون تن توسط دولت خریداری شود.

وی در ادامه به اقدامات انجام‌شده در حوزه دیپلماسی کشاورزی اشاره کرد و اظهار داشت: در پی حملات صورت‌گرفته علیه زیرساخت‌های مرتبط با غذا و امنیت غذایی کشور، مکاتباتی با سازمان فائو انجام شده و در نشست‌های بین‌المللی نیز این موضوع پیگیری شده است. از جمله در یک نشست وبیناری، بخشی از خسارات و پیامد‌های این جنگ در حوزه امنیت غذایی تشریح شد.

وزیر جهاد کشاورزی افزود: همچنین در اجلاس وزرای کشاورزی سازمان همکاری شانگهای که در قرقیزستان برگزار شد، علاوه بر پیگیری مسائل فنی، موضوع جنگ و تجاوز به کشور مطرح شد و در بیانیه پایانی نیز بندی مهم به محکومیت این اقدامات و ضرورت پایان آن اختصاص یافت.

وی با اشاره به دیدار‌های دوجانبه در حاشیه این اجلاس گفت: در این سفر، دیدار‌هایی با مقامات کشور‌های مختلف از جمله مسئولان قرقیزستان و ترکیه انجام شد. پیش از این نیز نشست مشترکی با حضور فعالان بخش خصوصی دو کشور برگزار شده بود که به افزایش قابل توجه مبادلات کشاورزی انجامید و ظرفیت‌های همکاری در این حوزه بیش از پیش نمایان شد.

نوری ادامه داد: در جریان این تعاملات، برخی مسائل مرتبط با شرایط جنگی نیز مطرح شد. از جمله مسئولان محلی در مرز ترکیه اعلام کرده بودند که تمهیداتی برای پذیرش احتمالی شهروندان ایرانی در نظر گرفته‌اند، اما در عمل نه‌تنها خروج قابل توجهی از کشور صورت نگرفت، بلکه ایرانیان خارج از کشور تمایل بیشتری برای بازگشت نشان دادند.

وی افزود: بازخورد‌های مردمی و رسمی در کشور‌های همسایه نیز حاکی از همدلی و همراهی با ایران بود و در بسیاری از موارد، نگاه غالب بر مقاومت و ایستادگی کشور و ناکامی طرف مقابل در دستیابی به اهداف خود تاکید داشت.

وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به خسارات انسانی در این حوزه گفت: در ایام جنگ، ۱۱ نفر از کارکنان وزارت جهاد کشاورزی و حدود ۶۵ نفر از کشاورزان و بهره‌برداران در محل‌های تولید به شهادت رسیدند. همچنین خساراتی به برخی زیرساخت‌ها وارد شد، اما ساختار تامین امنیت غذایی کشور از استحکام لازم برخوردار است و این خسارات نتوانست خللی در روند تامین ایجاد کند.

وی افزود: در همین راستا، پیگیری‌های لازم از طریق سازمان فائو در حال انجام است و نمایندگی دائم ایران نیز موضوع را دنبال می‌کند تا نتایج و مواضع بین‌المللی مناسبی در این زمینه حاصل شود.

نوری تصریح کرد: در حال حاضر، هیچ‌یک از تولیدات بخش کشاورزی به‌دلیل شرایط جنگی متوقف نشده و تنها در برخی موارد، تاثیرات جزئی مشاهده شده است. به‌عنوان مثال، نگرانی‌هایی در حوزه تامین انرژی برای تولید مرغ وجود داشت که برای آن نیز پیش‌بینی‌های لازم انجام شده و مشکلی در این زمینه وجود نخواهد داشت.

وی خاطرنشان کرد: البته آسیب به برخی زیرساخت‌ها و صنایع مرتبط، به‌طور طبیعی می‌تواند آثار غیرمستقیمی بر تولید داشته باشد، اما با تمهیدات اتخاذشده، تلاش شده است این اثرات به حداقل برسد.

نوری در ادامه با اشاره به اصلاح سیاست ارزی دولت اظهار کرد: در سخت‌ترین شرایط، اصلاح سیاست ارزی اجرا شد و طبیعتاً باید آثار خود را نشان می‌داد. مهم‌ترین اثر ظاهری این تغییر، افزایش سطح قیمت‌ها بود؛ به‌گونه‌ای که مبنای ارزی از ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان به بیش از ۱۳۰ هزار تومان رسید. دولت نیز تلاش کرد این افزایش را از طریق سیاست‌هایی مانند کالابرگ برای مردم جبران کند.

وی افزود: با وجود این، سایر آثار این سیاست مثبت بوده است؛ به‌طوری‌که در شرایط جنگی، روند ورود، ترخیص و تامین ارز برای کالا‌ها حتی نسبت به دوره پیش از جنگ و زمان اجرای ارز ترجیحی روان‌تر انجام شد که نشان‌دهنده کارکرد مثبت این اصلاحات در مدیریت بازار است.

وزیر جهاد کشاورزی ادامه داد: در این مدت، بدون استفاده از ذخایر راهبردی، روند تولید در کشور به‌خوبی ادامه یافته و یکی از عوامل مهم آن، آزادسازی نرخ ارز بوده که موجب افزایش انگیزه در تولید داخلی و تسهیل تامین ارز برای واردات شده و در مجموع، به شکل‌گیری یک فضای رقابتی و روان در تجارت کمک کرده است.

وی با اشاره به آثار این سیاست در حوزه نهاده‌های دامی گفت: یکی از نتایج مهم، بهبود چشمگیر تامین نهاده‌ها بوده است؛ به‌طوری‌که در حالی که چند ماه قبل تولیدکنندگان روزانه به‌دنبال تامین حدود ۵۰ هزار تن نهاده بودند، اکنون بیش از یک میلیون و ۳۰۰ هزار تن در سامانه بازارگاه برای عرضه موجود است.

نوری تاکید کرد: هرچند در حوزه تامین کالا با چالشی مواجه نیستیم، اما قیمت تمام‌شده تحت تاثیر عوامل مختلف قرار دارد. از جمله پیامد‌های جنگ، افزایش قیمت‌های جهانی، رشد هزینه حمل‌ونقل دریایی و بیمه است که بر قیمت نهایی کالا‌ها اثرگذار خواهد بود.

وی در ادامه با اشاره به سناریو‌های احتمالی در حوزه حمل‌ونقل و تجارت خارجی اظهار کرد: با توجه به شرایط خاص منطقه، همه سناریو‌ها از جمله محدودیت‌های احتمالی در مسیر‌های دریایی پیش‌بینی شده است. با این حال، به‌دلیل تنوع مبادی ورودی کالا و گستردگی مرز‌های کشور، تمهیدات لازم از ماه‌ها قبل اندیشیده شده تا این عوامل تاثیر جدی بر امنیت غذایی نداشته باشد.

وزیر جهاد کشاورزی افزود: هرچند بر اساس قواعد بین‌المللی، ایجاد قحطی یا ممانعت از دسترسی به غذا و دارو در جنگ‌ها ممنوع و مصداق جنایت جنگی است، اما با این حال، بدترین سناریو‌ها نیز در برنامه‌ریزی‌ها لحاظ شده است.

وی تصریح کرد: در مجموع، بیشترین اثر احتمالی این شرایط بر افزایش قیمت‌ها خواهد بود و نه بر اصل تامین و دسترسی به غذا. به‌گونه‌ای که نمی‌توانند امنیت غذایی کشور را با چالش جدی مواجه کنند.

نوری با بیان اینکه حدود ۸۵ درصد امنیت غذایی کشور متکی به تولید داخلی است، گفت: این ظرفیت حاصل تلاش کشاورزان و تولیدکنندگان داخلی است و به همین دلیل، ساختار تامین غذا در کشور از تاب‌آوری بالایی برخوردار است. در عین حال، حدود ۱۵ درصد نیاز‌ها از طریق واردات تامین می‌شود که آن نیز در چارچوب تعاملات بین‌المللی مدیریت می‌شود.

وی در پایان خاطرنشان کرد: برای مواجهه با شرایط مختلف، برنامه‌ریزی‌های سه‌ماهه و شش‌ماهه در سناریو‌های گوناگون از جمله شرایط جنگ، آتش‌بس و صلح تدوین شده و این برنامه‌ها به‌صورت کارشناسی‌شده مبنای تصمیم‌گیری و اقدام قرار گرفته‌اند.