در اجرای قانون هوای پاک با انبوهی از ترک فعل‌ها مواجه هستیم

شینا انصاری در کنفرانس بین‌المللی مدیریت آلودگی هوا که امروز در سازمان هواشناسی برگزار شد، اظهار کرد: امروز آلودگی هوا به عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های محیط زیستی در کشور به‌ویژه در شهر‌های بزرگ کشور به‌خصوص پایتخت است. با وجود همه کار‌هایی انجام شده در ادوار گذشته، این مشکل همچنان وجود دارد. بر اساس نظرسنجی‌های انجام شده در شهر‌های بزرگ کشور به‌خصوص در تهران، موضوع کاهش آلودگی هوا به عنوان یکی از مهم‌ترین مطالبات مردم مطرح است. از سوی دیگر موضوع تغییرات اقلیمی هم در سال‌های تشدید و همین امر موجب شده است که به‌خصوص در فصول سرد سال آلودگی هوا بیشتر شود و غلظت ذرات معلق افزایش پیدا کند.

وی افزود: بالغ بر ۶ دهه است که موضوع آلودگی هوا در کلانشهری مثل تهران سابقه دارد بنابراین کاهش آلودگی هوا قطعاً نیازمند اجرای مداوم اقدامات و برنامه‌های ملی است. در حال حاضر مهمترین برنامه در این حوزه قانون هوای پاک است که سال ۱۳۹۶ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و بر اساس ماده ۲ آن سازمان حفاظت محیط زیست ناظر بر اجرای قانون است. ۲۰ دستگاه اجرایی بر اساس این قانون تکالیفی دارند.

رییس سازمان حفاظت محیط زیست اضافه کرد: قانون هوای پاک بالغ بر ۱۴ آیین‌نامه اجرایی دارد و به عنوان مهم‌ترین سند بالادستی در زمینه اقدامات مربوط به هوا محسوب می‌شود ولی متاسفانه حداقل در این هفت هشت سالی که از تصویب قانون هوای پاک سپری شده با انبوهی از ترک فعل‌ها و عدم اجرای قوانین در زمینه‌های مختلف از جمله موضوع اسقاط ناوگان خودرو‌های فرسوده، معاینه فنی خودرو‌ها و گسترش حمل و نقل عمومی مواجه بوده‌ایم.

وی تاکید کرد: در کشور‌های دیگر دیده‌ایم که می‌توان آلودگی هوا را مدیریت و کنترل کرد مشکل کنونی گریز از واقعیات موجود در تدوین برنامه‌ها و تقلیل‌گرایی مسئله است که موجب شده طی چند دهه به جای حل مسئله آلودگی هوا با روند فراینده بارگذاری‌های جمعیت، صنعت و خودرو در شهر‌های بزرگ و عدم اقدام جدی در خصوص اجرای محور‌های قانون هوای پاک مواجه باشیم. در حال حاضر با انبوهی از برنامه‌هایی که به نوعی ابتر مانده و اجرا نشده‌اند، مواجه هستیم.

وی اضافه کرد: صورت مسئله آلودگی هوا راهکار‌های معین دارد ولی نیازمند آن است که در زمان منطقی و معقول اجرا شود، اما معمولاً در فصول سرد سال که با پدیده وارونگی دما و تشدید آلودگی هوا مواجه می‌شویم صرفاً بسنده می‌کنیم به اتخاذ برخی راهکار‌های تسکینی که صرفاً در آن شرایط کاربرد دارد این در حالیست که در طول سال باید بر اساس قانون هوای پاک عمل کنیم و توجهات موقت و مقطعی صرفاً در شرایط هشدار و اضطرار با اجرای راهکار‌های ضربتی اثرگذار برای مدیریت آلودگی هوا نیست.

انصاری با اشاره به اقدامات دولت چهاردهم برای کاهش آلودگی هوا گقت: دولت چهاردهم آلودگی هوا را به عنوان یکی از مهمترین اولویت‌های خود قرار داده است. طی این مدت حدود ۱۴ جلسه کارگروه آلودگی هوا را به ریاست معاون اجرایی رئیس جمهوری برگزار کرده‌ایم. ناوگان خودرو‌های فرسوده از مهم‌ترین عوامل آلودگی هوا در کلانشهر‌های کشور هستند. این موضوع در جلسات نخست کارگروه مد نظر قرار گرفت. در طول مدت هفت - هشت سال گذشته کل خودرو‌های فرسوده‌ای که در کشور اسقاط شده بود معادل ۲۰۰ هزار دستگاه بود ولی از سال گذشته تاکنون بالغ بر ۵۰۰ هزار دستگاه خودروی فرسوده از رده خارج شده است که رکورد محسوب می‌شود.

وی تاکید کرد: با توجه به حجم بالای خودرو‌های فرسوده در کشور نیاز کشور به اسقاط خودرو‌های فرسوده به مراتب بیشتر از این مقادیر است بنابراین نیاز است این موضوع شتاب بیشتری بگیرد. به همین دلیل هم با پیگیری‌های سازمان محیط زیست اصلاح آیین نامه اسقاط ذیل ماده ۱۷ قانون ساماندهی صنعت خودرو در دستور کار قرار گرفته است تا اسقاط خودرو‌های فرسوده تسریع شود. افزایش سرعت اسقاط خودرو‌های فرسوده می‌تواند به حل دو چالش عمده کشور یکی ناترازی انرژی با کاهش مصرف سوخت و انتشار آلاینده‌های هوا کمک کند علاوه بر آن طرح برقی سازی هم از موضوعات مهمی است که می‌تواند در کاهش آلودگی هوا موثر باشد.

رییس سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: در طول این مدت در کنار ورود اتوبوس‌ها و تاکسی‌های برقی طرح جایگزینی ۲۰ هزار موتورسیکلت فرسوده کار در شهر تهران با موتور سیکلت برقی شروع شده است که اجرای آن با اعطای تسهیلات از طریق گواهی‌های صرفه‌جویی سوخت در حال پیگیری است البته با توجه به اینکه این طرح برای اولین بار در کشور اجرا می‌شود، نیازمند ایجاد چارچوب اجرایی و عملیاتی است. موانع اجرایی وجود دارد ولی پیگیر هستیم که حتماً موضوع جایگزینی موتور سیکلت‌های کار با موتورسیکلت‌های برقی در شهر تهران اجرایی شود.

وی افزود: در شهر‌هایی مثل اراک منابع ساکن عامل اصلی آلودگی هواست بنابراین در سال گذشته بر اساس مصوبه کارگروه ملی کاهش آلودگی هوا سوخت مازوت کم‌گوگرد به نیروگاه شازند اختصاص داده و موجب شد تعداد روز‌های ناسالم با آلاینده دی اکسید گوگرد از ۲۷ روز در سال ۱۴۰۲ به ۵ روز در سال ۱۴۰۳ کاهش پیدا کند. در سال ۱۴۰۴ نیز وزارت نفت ۴۲۰ میلیون لیتر سوخت مازوت کم‌گوگرد را در اختیار چهار نیروگاهی قرار داد که در بافت مسکونی قرار دادند البته که این میزان بسیار ناچیز است.

رییس سازمان حفاظت محیط زیست در ادامه گفت: امکان گوگردزدایی از مازوت توسط شرکت‌های دانش بنیان را هم پیگیر هستیم. سازمان محیط زیست با همکاری وزارت نفت و طرح برگزیده‌اش آن انتخاب شده و در یکی از پالایشگاه‌های کشور در حال پیاده‌سازی برای تولید مازوت کم‌گوگرد است البته با توجه به نیاز به استفاده از مازوت در شرایط کمبود سوخت به‌صورت جدی پیگیر استفاده از سیستم‌های فیلتراسیون در نیروگاه‌های کشور هستیم.

وی با اشاره به توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر است اظهارکرد: در ابتدای سال ۱۴۰۳ سهم کلی انرژی‌های تجدید پذیر در کشور حدود ۱۲۰۰ مگاوات بود این در حالیست که در حال حاضر این میزان به بالغ بر ۴۰۰۰ مگاوات انرژی تجدید پذیر افزایش یافته است البته با توجه به ظرفیت‌هایی که در کشور به لحاظ تابش نور خورشید وجود دارد طبیعتاً این موضوع می‌بایست با سرعت بیشتری اتفاق بیفتد.

انصاری افزود: از دیگر اقدامات انجام شده کاهش فلرسوزی‌ها است. وزارت نفت در همین مدت بیش از ۱۰ میلیون متر مکعب فلر سوزی را کاهش داده است. ما در سازمان محیط زیست با همکاری وزارت نفت پیگیر هستیم که فلرسوزی‌ها کاملاً در استان‌های نفتی مانند خوزستان و بوشهر به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کند.

معاون رئیس جمهوری با اشاره به سیاهه انتشار آلودگی هوا گفت: سازمان محیط زیست بر اساس ماده ۲۴ آیین نامه فنی قانون هوای پاک تدوین سیاهه انتشار آلاینده‌های هوا را برای همه کلانشهر‌های کشور موضوع را در دستور کار دارد. فرایند تدوین سیاهه انتشار بر اساس داده‌های سال ۱۴۰۳ در حال انجام است.

انصاری با اشاره به ضرورت تمرکززدایی از شهر‌های بزرگ اظهار کرد: در کلانشهری مثل تهران با حجم زیادی از بارگذاری جمعیت، صنعت و خدمات و خودرو مواجه هستیم و با وجود همه این اقدامات در فصول سرد سال با وقوع پدیده وارونگی دما، شاهد روز‌های ناسالم هستیم. در حال حاضر تهران و شهر‌های بزرگی مثل اصفهان، تبریز و مشهد از ظرفیت اکولوژیک خود گذر کرده‌اند بنابراین در دولت چهاردهم با تاکید رئیس جمهوری، سیاست‌های تمرکززدایی از شهر تهران و سایر کلان‌شهر‌های کشور را در دستور کار قرار دهیم.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با بیان اینکه محدودیت استقرار صنایع و بارگذاری‌ها و سوق دادن بارگذاری‌ها در جهت اجرای سیاست‌های توسعه دریامحور در استان‌هایی که کمتر توسعه پیدا کردند، در دستورکار قرار دارد، گفت: تهران از منظر جمعیتی امروز بیست و پنجمین شهر دنیا است، اما از نظر مساحت در رتبه ۱۲۰ جهانی قرار دارد، به عبارتی هیچ توازنی بین جمعیت و مساحت آن وجود ندارد.

وی ادامه داد: به عنوان نمونه مصوبه منع استقرار صنایع در شعاع ۱۲۰ کیلومتری را در پنج دهه گذشته داشته‌ایم، با این وجود طی سال‌های گذشته صنایع بسیاری با توجیهات مختلف در تهران و اطراف آن مستقر شده‌اند.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست افزود: ۴۶ منطقه صنعتی به صورت خود رو و غیرمجاز در شعاع کمتر ۶۰ کیلومتری تهران طی چهار دهه گذشته مستقر شده‌اند و ساخت و ساز‌های مسکونی و بارگذاری‌های رو به افزایش موجب شده است که تهران و شهر‌های بزرگ کشور جایی برای تنفس نداشته باشند و آلودگی هوا، محدودیت منابع آب و فرونشست زمین تنها جنبه‌های محیط زیستی هستند که به دلیل بارگذاری‌های خارج از ظرفیت اتفاق افتاده است.

انصاری تاکیدکرد: قطعاً مساله آلودگی هوا یک مساله بین بخشی و نیازمند عزم جدی در دولت و حاکمیت است همچنین همکاری و مشارکت همه آحاد جامعه را می‌طلبد، مساله آلودگی هوا در کشور‌های بزرگ دنیا حل شده است، اگرچه مساله‌ای پیچیده مزمن است، اما مساله‌ای قابل حل است؛ مشروط به اینکه همه متخصصان، اساتید و کنشگران حوزه آلودگی هوا آن عزم را داشته باشند و در کنار آن هم نیازمند عزم جدی دولت و حاکمیت هستیم، به‌گونه‌ای که موضوع آلودگی هوا در اولویت همه دستگاه‌های مرتبط قرار بگیرد.

تثبیت و مهار کانون‌های گرد و غبار داخلی در دستور کار

شینا انصاری در حاشیه در کنفرانس بین‌المللی مدیریت آلودگی هوا با حضور در جمع خبرنگاران درباره کاهش آلاینده‌ها در دهه‌های گذشته گفت: هنگامی خودرو‌ها استاندارد یورو ۲ را در دهه ۸۰ پیاده‌سازی کردند، کاهش آلاینده شاخص شهر تهران در آن بازه زمانی را تجربه کردیم. با این حال، با آلاینده ذرات معلق به ویژه ذرات کمتر از ۲.۵ میکرون در دهه‌های بعد مواجه شدیم.

وی با بیان اینکه «مدیریت آلودگی هوا» یک موضوع چندوجهی است، گفت: با توجه به اینکه مدیریت آلودگی هوا، یک موضوع چندوجهی و بین بخشی است به سطح مطلوب دست‌نیافته‌ایم و همچنان شاهد روز‌های ناسالم هستیم. بخش عمده این مشکل به اجرای ناقص قوانین بالادستی بازمی‌گردد. در حال حاضر، مهم‌ترین سند بالادستی، قانون هوای پاک و آیین‌نامه‌های اجرایی آن است که بخش زیادی از تکالیف آن هنوز اجرایی نشده و بر زمین مانده است.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست درباره شرایط فصلی و آلودگی هوا گفت: برنامه‌های ما شامل اقدامات داخلی و فرامرزی برای مهار کانون‌های گرد و غبار است و همکاری‌هایی با کشور‌های همسایه صورت گرفته است. در داخل کشور نیز اقدامات مرتبط با تثبیت و مهار کانون‌های گرد و غبار در دستور کار است.

انصاری درباره ضرورت اجرای قانون هوای پاک توضیح داد: به منظور کاهش آلودگی هوا، اجرای کامل قانون ضروری است. توجه به ناوگان فرسوده از اهمیت بالایی برخوردار است چرا که ناوگان فرسوده سهم بالایی در انتشار ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون دارد. همچنین معاینه فنی خودروها، توسعه حمل‌ونقل عمومی، بهبود کیفیت سوخت و مدیریت بارگذاری صنعتی در کلان‌شهر‌ها که از حد توان محیط‌زیستی فراتر رفته‌اند، می‌بایست مورد توجه قرار گیرد. برخی کلان‌شهر‌ها مانند تهران ظرفیت بیشتری برای بارگذاری صنعتی ندارند و این مسأله باید مدنظر قرار گیرد.

وی افزود: آلودگی هوا با یک راهکار حل نمی‌شود و مجموعه‌ای از مؤلفه‌ها باید در کنار هم عمل کنند تا شاهد کاهش روز‌های ناسالم باشیم. تجربه کشور‌های دیگر نیز نشان می‌دهد که موفقیت در کاهش آلودگی هوا مستلزم جدیت دستگاه‌های اجرایی، همکاری بین‌بخشی و مشارکت مردم است.

انصاری درباره استاندارد خودرو‌ها و میزان آلایندگی گفت: سازمان محیط زیست مکلف است استاندارد خودرو‌ها را اندازه‌گیری کند. تست آلایندگی خودرو‌ها انجام و بر اساس آن مجوز شماره‌گذاری صادر می‌شود. نکته مهم، سیاهه انتشار منابع آلاینده است که سهم منابع مختلف در شهر‌ها متفاوت است و برنامه‌ها باید بر اساس آن طراحی شوند. به طور مثال، در شهر‌هایی مانند تهران، تبریز و مشهد که سهم منابع متحرک بیشتر است، تمرکز باید بر خودرو‌های فرسوده و کیفیت خودرو‌های تولیدی نو باشد. همچنین شهر‌هایی که سهم منابع ساکن بیشتر است، مانند اراک و اهواز باید روی کاهش آلودگی صنایع و فلر سوزی تمرکز کرد. هرچند که در همه شهرها، کلیه این محور‌ها باید به موازات هم دنبال شود.

رئیس سازمان محیط زیست افزود: سیاهه انتشار منابع آلاینده مشخص می‌کند که سهم منابع مختلف در شهر‌های مختلف چیست و تصمیم‌گیری‌های مدیریتی باید بر اساس آن انجام شود. سیاهه منابع انتشار در سال ۱۳۹۶ تنظیم شد. در یک بازه زمانی، سهم منابع متحرک در تهران حدود ۸۰ درصد بود اکنون کاهش یافته و سهم منابع ساکن افزایش یافته است. این داده‌ها کمک می‌کند برنامه‌ریزی دقیق‌تری برای کاهش آلودگی هوا انجام شود.

وی درباره بازنگری قانون هوای پاک به ایسنا گفت: پیگیری این موضوع همچنان ادامه دارد. اصلاح ماده ۱۱ برای مجوز‌های صنایع در مجلس دنبال می‌شود.

انصاری در پایان گفت: کار‌های علمی و پژوهشی مرتبط با آلودگی هوا به مراجع دانشگاهی واگذار شده و بر اساس نتایج آنها، تصمیمات مدیریتی اتخاذ می‌شود تا انسجام برنامه‌ها حفظ و کاهش آلودگی هوا به صورت مؤثر و پایدار دنبال شود.