ایران مذاکره می‌کند تا به جامعه جهانی نشان دهد اهل گفت‌وگو است

حسن بهشتی‌پور درباره مذاکرات ایران و آمریکا و اظهارات اخیر وزیر امور خارجه کشورمان در خصوص ادامه‌دار بودن گفت‌وگوها، تصریح کرد: آنچه تاکنون انجام شده، بیشتر در قالب گفت‌و‌گو (دیالوگ) قابل تعریف است تا مذاکره، چراکه هنوز درباره دستورکار مشترک توافقی صورت نگرفته است.

وی افزود: در حال حاضر طرف آمریکایی و طرف ایرانی خواسته‌های حداکثری خود را مطرح می‌کنند. این روند بیشتر گفت‌و‌گو برای رسیدن به یک دستورکار مشخص جهت آغاز مذاکرات اصلی است. اهمیت دستورکار از آن جهت است که مذاکره باید حول محور‌های مشخص انجام شود، نه اینکه هر طرف صرفاً دیدگاه‌های خود را مطرح کند.

این تحلیل‌گر ادامه داد: اینکه مذاکرات قرار است ادامه داشته باشد، نشان می‌دهد دست‌کم در یک چارچوب کلی توافقی برای تعیین دستورکار نهایی وجود دارد. اکنون باید دید در دور دوم آیا به یک دستورکار مشخص خواهند رسید یا همچنان آمریکایی‌ها در فضای رسانه‌ای بر خواسته‌هایی نظیر تعیین تکلیف میزان غنی‌سازی، پذیرش غنی‌سازی صفر، محدودسازی برد موشک‌ها و عدم مداخله در موضوعات منطقه‌ای تأکید خواهند کرد.

وی درباره اهداف ایران از حضور در مذاکرات گفت: طرف ایرانی اعلام کرده که در درجه نخست برای پرهیز از جنگ مذاکره می‌کند و می‌خواهد به جامعه جهانی نشان دهد که اهل گفت‌و‌گو است و در مرحله بعد هم به دنبال پایان دادن به تحریم‌های ظالمانه یا دست‌کم کاهش بخشی از آنهاست. هر یک از طرفین اهداف خاص خود را دارند، اما باید در نهایت به یک دستور کار مشترک برسند.

این کارشناس سیاست خارجی درباره حضور فرمانده سنتکام در این دور از مذاکرات که بازتاب رسانه‌ای گسترده‌ای داشت، تصریح کرد: این موضوع را می‌توان از دو منظر تحلیل کرد. تحلیل خوش‌بینانه آن است که حضور وی با هدف استفاده سریع از اطلاعات نظامی و رسیدن به جمع‌بندی صورت گرفته، زیرا نه آقای کوشنر و نه آقای ویتکاف اطلاعات نظامی ندارند و بخشی از موضوعات مرتبط با مسائل نظامی و منطقه‌ای است و شاید مذاکره‌کنندگان نیاز به مشورت مستقیم داشته‌اند. تحلیل خوش‌بینانه حضور فرمانده سنتکام این است که آنها قصد داشتن همان‌جا به نتیجه برسند.

وی ادامه داد:، اما تحلیل بدبینانه این است که حضور او نوعی پیام تهدیدآمیز بوده باشد؛ به این معنا که اگر توافقی حاصل نشود، گزینه نظامی هم روی میز است و این حضور به مثابه یک چماق مذاکراتی تلقی شود. البته بعید می‌دانم چنین هدفی در کار باشد، زیرا خود آقای ترامپ بار‌ها و به اندازه کافی از تهدید و گفت‌و‌گو سخن گفته و حضور یک فرمانده نظامی تأثیر تعیین‌کننده‌ای در این روند ندارد. ممکن است واقعاً هدف، مشورت مستقیم با فردی مطلع در حوزه نظامی بوده باشد. ایران نیز در صورت لزوم می‌تواند از فرماندهان عالی مرتبط در مذاکرات استفاده کند.

این تحلیلگر روابط بین‌الملل درباره غیرمستقیم بودن مذاکرات گفت: واقعیت این است که مذاکرات غیرمستقیم معمولاً دیرتر به نتیجه می‌رسد و روند‌ها را طولانی‌تر می‌کند. توجیه ایران می‌تواند این باشد که، چون طرف مقابل قصد دیکته کردن دیدگاه‌های خود را دارد و شرایط متقابل را نپذیرفته، مذاکرات به صورت غیرمستقیم انجام می‌شود. هر زمان که شرایط برای یک گفت‌وگوی متقابل و سودمند بدون تحمیل دیدگاه‌ها فراهم شود، امکان مذاکره مستقیم هم وجود خواهد داشت. از منظر تحلیلی، تفاوت ماهوی چندانی میان مستقیم یا غیرمستقیم بودن وجود ندارد، مگر در سطح پیام سیاسی. شاید هدف این باشد که نشان داده شود تا رسیدن به چارچوبی متقابل، مذاکره مستقیم انجام نخواهد شد.

این کارشناس در واکنش به خبر مطرح‌شده درباره رقیق شدن اورانیوم ایران اظهار داشت: اگر رقیق‌سازی انجام شود، به نوعی تعیین تکلیف خواهد بود. در این فرآیند، نقش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بار دیگر پررنگ می‌شود و باید میزان دقیق مواد و نحوه رقیق‌سازی مورد تأیید قرار گیرد. باید دید که این فرآیند با چه مکانیزمی انجام می‌گیرد.

بهشتی‌پور درباره سفر وزیر دفاع ایران به آذربایجان و اظهارات مقامات این کشور مبنی بر عدم اجازه برای حمله به ایران گفت: من به عنوان تحلیلگر همچنان به آن افرادی که می‌گویند جمهوری آذربایجان اجازه داده است که در جنگ دوازده روزه از مرز‌های کشورش برای حمله به ایران استفاده شود، اختلاف جدی داریم. به نظر من اساساً در چنین مواردی اجازه‌ای گرفته نمی‌شود. همان‌گونه که برای اقدام نظامی از دیگر کشور‌ها مانند عراق هم اجازه گرفته نمی‌شود. آذربایجان هم در جایگاهی نیست که اجازه دهد یا ندهد؛ بنابراین بعید می‌دانم موضوع در قالب اخذ یا اعطای اجازه تعریف شود.

وی خاطرنشان کرد: اعلام رسمی آذربایجان بیشتر در راستای حفظ موضع سیاسی و تأکید بر عدم همراهی با حمله به ایران است. احتمالاً این کشور می‌خواهد نشان دهد که موافق اقدام علیه ایران نیست و قصد مشارکت در چنین روندی را ندارد. به نظر می‌رسد جمهوری آذربایجان در چنین موضوعاتی عملاً طرف مشورت قرار نمی‌گیرد، اما اعلام موضع رسمی آنها جنبه سیاسی و دیپلماتیک دارد و می‌خواهند بگویند نمی‌خواهیم با دشمنان ایران هم دست باشیم.