از دست رفتن بخش زیادی از منابع آبی به دلیل تغییر مکانی بارش‌ها

رئیس مؤسسه تحقیقات آب معتقد است، گرچه در سامانه اولیه‌ای که وارد کشور شد، تا حدود ۳۰ آذرماه وضعیت بارش‌ها از مقادیر منفی به مقادیر مثبت تغییر کرد و کشور از شرایط کم‌بارشی به وضعیت نزدیک به نرمال رسید، اما به‌دلیل تمرکز بارش‌ها در مناطقی که فاقد ظرفیت‌های ذخیره‌سازی مناسب بودند، بخش زیادی از این منابع آبی از دست رفت.

به گزارش اصلاحات نیوز؛

وقوع تغییرات اقلیمی سبب شده تا شدت، مدت و توزیع مکانی بارش‌ها دستخوش تغییر شود و همین امر موجب شده مناطقی که سال‌های گذشته دارای بارش منظم بوده کم بارش شده و مناطق کم بارش دارای بارش شوند.

در همین رابطه محمدرضا کاویان‌پور، رئیس مؤسسه تحقیقات آب، خاطرنشان کرد: در شرایط جدید، ممکن است بارش‌ها در برخی مناطق حذف و در برخی دیگر افزایش یا کاهش قابل توجهی داشته باشند و مهم‌تر از همه، شدت و مدت بارندگی‌ها نیز دستخوش تغییر شده است.

وی خاطرنشان کرد: به‌عنوان مثال، اگر در گذشته یک منطقه در فصل پاییز حدود ۵۰ میلی‌متر بارندگی به‌صورت تدریجی دریافت می‌کرد، امروز ممکن است همین میزان بارش تنها در دو یا سه روز اتفاق افتد.

نقش سد‌ها در تنظیم جریان روان آبی

رئیس موسسه تحقیقات آب افزود: این افزایش شدت باعث می‌شود زمین فرصت کافی برای جذب رطوبت نداشته و بخش قابل توجهی از منابع آبی از دست برود؛ در چنین شرایطی، سد‌ها به‌عنوان تنظیم‌کننده جریان‌های کوتاه‌مدت نقش بسیار مهمی ایفا می‌کنند.

کاویان پور گفت: در گذشته به‌دلیل آنکه بارش‌ها عموماً طبیعی و نرمال بود، طراحی مخازن سد‌ها بر اساس مطالعات اولیه و متناسب با حجم روان‌آب‌های ورودی انجام می‌شد تا بتواند پاسخگوی نیاز‌های پایین‌دست باشد.

وی افزود: با وقوع تدریجی تغییرات اقلیمی، نقش سد‌ها در افزایش تاب‌آوری منابع آب اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است چراکه بارش‌ها از سیکل طبیعی خود خارج شده‌اند.

از دست رفتن بخش زیادی از منابع آبی

رئیس مؤسسه تحقیقات آب با اشاره به سامانه بارشی اخیر گفت: در سامانه اولیه‌ای که وارد کشور شد، تا حدود ۳۰ آذرماه وضعیت بارش‌ها از مقادیر منفی به مقادیر مثبت تغییر کرد و کشور از شرایط کم‌بارشی به وضعیت نزدیک به نرمال رسید، اما به‌دلیل تمرکز بارش‌ها در مناطقی که فاقد ظرفیت‌های ذخیره‌سازی مناسب بودند، بخش زیادی از این منابع آبی از دست رفت.

کاویانپور خاطرنشان کرد: اتکای صرف به میزان کل بارش و مقایسه آن با سال آبی گذشته می‌تواند گمراه‌کننده باشد، چراکه ممکن است بارش نرمال ثبت شود، اما این بارندگی‌ها در مناطقی رخ داده باشد که ذخیره‌گاه‌های سطحی طبیعی یا سد‌ها در آنها وجود نداشته است.

بارش‌ها در مناطقی با کمترین فرصت ذخیره سازی

وی ادامه داد: در سامانه بارشی اول، بخش عمده بارش‌ها در مناطق جنوبی کشور رخ داد و تنها سد‌های استان‌هایی مانند هرمزگان، فارس و کرمان توانستند از این بارش‌ها بهره‌مند شوند. اگر در این مناطق سد‌های بیشتری وجود داشت، امکان ذخیره‌سازی این منابع برای دوره‌های طولانی‌تر فراهم می‌شد.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب درباره نقش قنات‌ها در کنار سد‌ها گفت: ماهیت سامانه‌های بارشی متفاوت است. بارش‌های سامانه اول که عمدتاً سودانی بودند، از شدت بالا و مدت کوتاه برخوردار بودند و فرصت کافی برای تغذیه منابع آب زیرزمینی و قنات‌ها فراهم نمی‌کردند.

برف فرصتی برای احیای سفره‌های زیرزمینی

کاویانپور افزود: در سامانه دوم که از سمت مدیترانه وارد کشور شد و ارتفاعات زاگرس را دربر گرفت، بخش قابل توجهی از بارش‌ها به صورت برف بود. این نوع بارش به‌دلیل ماندگاری و ذوب تدریجی، شرایط مناسبی برای نفوذ آب به سفره‌های زیرزمینی و تغذیه منابع قنات‌ها ایجاد می‌کند.

وی خاطرنشان کرد: این ظرفیت‌ها به‌تنهایی برای تأمین پایدار منابع آب زیرزمینی و قنات‌ها کفایت نمی‌کند و کشور همچنان نیازمند صبر، برنامه‌ریزی دقیق، مدیریت و تدبیر در استفاده از منابع محدود آب است.

رئیس موسسه تحقیقات آب گفت: برف به‌عنوان یک ذخیره طبیعی باید برای دوره‌های گرم‌تر سال حفظ شود و استفاده شتاب‌زده و کوتاه‌مدت از منابع آبی می‌تواند مشکل‌ساز باشد. نگاه بلندمدت در مدیریت منابع آب یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر برای کشور است.

منبع: ایرنا