خسارت ۱۸ هزار میلیارد تومانی قطعی اینترنت در ۹۰ ساعت!

اعتماد نوشت: پنجشنبه ۱۸ دی ماه، حدود ساعت ۹ شب ستاره ایران در کهکشان راه ارتباطی افول کرد و چراغ‌های رابطه خاموش شد. همه آنانی که نگاه‌شان به صفحه گوشی‌ها، تبلت‌ها و سایر وسایل ارتباط جمعی الکترونیک بود یا مشغول گفت‌و‌گو با یکدیگر در دنیای مجازی بودند، ناگهان رشته‌های ارتباطی‌شان گسسته و نگاه‌شان به صفحه‌های نمایشگر خشک شد. چندی نگذشت که اپراتور‌های تلفن همراه هم یکی بعد از دیگری از دسترس خارج شدند و هر گونه روزنه ارتباطی بسته شد. هیچ کس نمی‌دانست دقیقا چه اتفاقی افتاده و چه تصمیمی گرفته شده است، اما برخی امیدوار بودند که روز جمعه این محدودیت برداشته شده یا دست‌کم، فضا برای برخی کسب و کار‌ها فراهم شود

این امیدواری چندان نپایید و از آن روز تا زمان نگارش این گزارش بیش از ۱۲۰ ساعت است که اینترنت سراسری قطع شده است و عمده رسانه‌ها و روزنامه‌نگاران نیز از آن مستثنی نیستند.

اختلال در شبکه زندگی

نخستین ترکش‌های قطعی اینترنت به کانون خانواده‌های ایرانی شلیک شد؛ آنان که عزیزی خارج از کشور دارند و بدون هرگونه اطلاع قبلی، ناگهان همه راه‌های ارتباطی‌شان بسته شد. مینا چند روزی است که از دو فرزندش که هر کدام در گوشه‌ای از این کره خاکی هستند، بی‌خبر است. مینا قرار بوده روز شنبه مادربزرگ شود و ذوق داشته که از راه دور دست‌کم به کمک پیام‌رسان‌ها از حال دختر و نوه‌اش باخبر شود. اما الان به جای دیدن چهره و شنیدن صدای عزیزانش مدام با عکس‌های آنها حرف می‌زند و برای خودش قصه می‌بافد. بهار و رضا، دو هفته پیش از قطعی اینترنت برای دیدار با خانواده‌هایشان از اروپا به ایران آمدند و قرار بود شنبه همین هفته برگردند سر کار و زندگی‌شان.

بلیت به دست و چمدان بسته آماده بودند که خبر رسید برخی شرکت‌های هواپیمایی خارجی پروازهای‌شان را لغو کرده‌اند. تا اینجا ماجرا چندان پیچیده نبود، اما دردسر از جایی شروع شد که به دلیل انسداد راه‌های ارتباطی، مسافرانی مشابه بهار و رضا نتوانستند از وضعیت پرواز‌های جایگزین مطلع شوند و ناچار شدند با پرداخت هزینه مجدد یا از طریق دریا به یکی از کشور‌های همسایه بروند یا با پرواز داخلی خودشان را به ترکیه برسانند و از آنجا به کشور‌های مقصد بروند. همه اینها در حالی است که برخی مسافران به دلیل تاخیر در بازگشت، نگران از دست دادن موقعیت‌های شغلی‌شان هستند.

اختلال در روند آموزش یکی دیگر از عوارض قطعی سراسری اینترنت است. هر چند امکان فعالیت در بستر اینترنت ملی مهیاست، به دلیل ضعف زیرساخت‌های داخلی، این بستر نیز با اختلال‌هایی روبه‌رو است. شبکه ملی «شاد» که از دوران کرونا برای امور آموزشی دانش‌آموزان راه‌اندازی شد، دوباره این روز‌ها مورد استفاده قرار گرفته است. اما همین برنامه هم کاستی‌هایی دارد که مهم‌ترین آنها محدودیت زمان حضور و استفاده است. اگر فرزند دانش‌آموز داشته باشید، متوجه شده‌اید که شاد هر روز ساعت ۱۶ بسته می‌شود و امکان رد و بدل کردن پیام عملا وجود ندارد. همچنین صرفا دانش‌آموز، معلم و مدیر می‌توانند در بازه زمانی تعریف شده و با احراز هویت در این شبکه پیام ارسال کنند. به گفته یکی از معلمان این محدودیت عملا بر کیفیت آموزشی تاثیر منفی داشته و امکان نظارت بر فرآیند یادگیری دانش‌آموزان به ویژه در مقطع ابتدایی را محدود می‌کند.

از سوی دیگر دانشجویان نیز دچار سردرگمی شده‌اند هر چند بیشتر دانشگاه‌های دولتی از نخستین روز‌های اعتراضات، امتحانات ترم را به تعویق انداخته و کلاس‌های درس را هم مجازی اعلام کردند، دانشگاه آزاد تصمیم گرفت از روز ۲۳ دی ماه آزمون‌های پایان ترم را از طریق سایت معرفی شده این دانشگاه برگزار کند. اما به گفته چند دانشجو در شرایطی که حتی در پیام‌رسان‌های داخلی مانند «ایتا» و «بله» امکان ارسال پیام وجود ندارد، عملا شرایط برای فرستادن برگه‌های آزمون برای استادان نیز فراهم نیست. ضمن اینکه برخی استادان هم تا لحظه تنظیم این گزارش نتوانسته بودند سوالات آزمون را در بستر تعیین شده بارگذاری کنند.

۱۸ هزار میلیارد تومان خسارت در ۹۰ ساعت

اختلال در زندگی روزمره را که رد می‌کنیم، می‌رسیم به خان بعدی؛ کسادی کسب و کار‌های اینترنتی. گسترش روزافزون مشاغل خانگی، مستقل و خرد در بستر اینترنت و اقبال عمومی به خرید‌های اینترنتی به ویژه از دوران کرونا به بعد، یکی از پدیده‌های اجتماعی - اقتصادی ایران بود. اما این روز‌ها صاحبان این مشاغل و حتی کسب و کار‌های بزرگ‌تر با مشکل جدی مواجه و متحمل زیان‌های قابل توجهی شده‌اند. سایت خبری «دیجیاتو» در گزارشی با استناد به داده‌های رسمی مقامات حوزه تجارت الکترونیک برآورد کرد که «پس از گذشت ۹۰ ساعت از قطعی اینترنت، خسارت این قطعی حدود ۱۸ هزار میلیارد تومان (۱۳۵ میلیون دلار) است.»

همچنین در برآورد دیگری به استناد سخنان وزیر ارتباطات در سی‌ام تیرماه که گفته بود: «در هر دو روز (در زمان جنگ ۱۲ روزه) معادل یک‌هزار میلیارد تومان به اقتصاد دیجیتال کشور خسارت وارد شده» نتیجه گرفته است که در همان ۹۰ ساعت بیش از ۲ هزار میلیارد تومان به حوزه اقتصاد دیجیتال زیان وارد شده است. اما اگر گزارش مرکز پژوهش‌های اتاق بازرگانی را ملاک قرار بدهیم که آبان سال گذشته درباره خسارت صرفا فیلترینگ منتشر شده بود، با یک حساب سرانگشتی متوجه می‌شویم در حالت خوش‌بینانه ساعتی بین ۵۳ میلیارد تا ۱۶۱ میلیارد تومان به صنف دیجیتال خسارت وارد می‌شود. خسارتی که صرفا از محل فیلترینگ است و طبیعتا قطع کامل خسارتی بسیار بیشتر از این مبلغ خواهد داشت.