قهرمانپور: سیاست ایران و آمریکا مبتنی بر توافق است/ آینده مذاکرات را مثبت ارزیابی می‌کنم

به گزارش اصلاحات نیوز؛ رحمان قهرمانپور، تحلیلگر مسائل سیاسی در پاسخ به این سوال که تحلیل شما از مذاکرات وین چیست؟ با توجه به اینکه برخی زمان‌های متفاوتی را برای توافق پیش بینی می‌کنند و یا حتی برخی بر این باورند توافق صورت گرفته اما هنوز اعلام نشده است، به خبرنگار شفقنا گفت: اینکه برخی می‌گویند توافق صورت گرفته اما اعلام نمی‌شود نظریه توطئه است و این گونه نیست، موضوع در حدی نیست که بتوان آن را مخفی کرد و سیاست هیچ یک از طرفین هم مخفی کردن توافق نیست چون مسئله به اندازه‌ای حساس است که نمی‌توان آن را پنهان کرد.

وی افزود: واقعیت امر این است که یکسری مسائل به وجود آمد یعنی مسئله اوکراین و رفتار روسیه، تا حدودی مسیر مذاکرات را با موانع و دست‌انداز‌هایی مواجه کرد، شاید کسی آن را پیش بینی نمی‌کرد. قاعدتا بحران اوکراین نمی‌توانست روی برجام تاثیر بگذارد اما فشاری که غربی‌ها به روسیه وارد کردند به اضافه نرسیدن روسیه به هدف اولیه خودش که پیروزی قاطع در اوکراین بود باعث شد روس‌ها رفتار متفاوتی را در پیش بگیرند و از سوی دیگر، بحث رأی ایران در مجمع عمومی، رأی ممتنع بود و شاید روس‌ها علیرغم اینکه به زبان نمی‌آورند ولی به نظر می‌رسد از این رأی ناراضی هستند.

این تحلیلگر مسائل سیاسی ادامه داد: مجموعه این عوامل باعث شده است که روسیه بحثی را مطرح کند که واکنش اروپا را به دنبال داشته و تروئیکای اروپا بیانیه داده است. به طور کلی معتقدم که دو طرف اصلی دعوا یعنی ایران و امریکا همچنان سیاست شان این است که توافق کنند، ولی ممکن است که این توافق از آن چیزی که پیش بینی می‌کردیم چند روزی دیرتر اتفاق بیفتد.

قهرمانپور در پاسخ به این سوال که آینده مذاکرات را مثبت ارزیابی می کنید یا ممکن است مبهم باشد؟ تصریح کرد: بنده آینده مذاکرات را مثبت ارزیابی می‌کنم بخاطر اینکه از ابتدای مذاکرات همیشه طرفین پذیرفته بودند که دارند کمک می کنند تا اختلاف بین ایران و امریکا حل شود لذا مسئله اصلی این دو طرف بودند و مسئله، اروپا، چین و روسیه نبودند. چین و روسیه از ابتدا اعلام می‌کردند ما خیلی درگیر نمی شویم و اروپا هم اعلام می‌کرد ما به دلیل نزدیکی به امریکا، آمده‌ایم کمک کنیم این اختلاف حل شود. بنابراین به صورت اصولی وقتی که دو طرف اصلی اختلاف یعنی ایران و امریکا می‌خواهند توافق کنند قاعدتا سایر موضوعات و سایر موضع گیری‌ها اهمیت فرعی خواهند داشت و بنابراین اگر اراده دو طرف بر این باشد که توافق صورت بگیرد که ظاهرا اینگونه است، توافق خواهد شد.

این پژوهشگر مسائل بین المللی در پاسخ به این سوال که سنگ اندازی و تهدیداتی که ممکن است متوجه این توافق باشد، چیست؟ اظهار کرد:  برجام همیشه مخالفان قوی‌تری داشته است و موافقان آن، چه در ایران و چه در آمریکا و چه در منطقه، همیشه ضعیف‌تر از مخالفان بودند اما مسئله این است که برجام آلترناتیو بهتری ندارد.

رحمان قهرمانپور ادامه داد: در واقع این تجربه ۱۰ ساله نشان می‌دهد به قول اقتصاددانان نقطه بهینه و نقطه تعادل این بازی به تعبیر نظریه بازی‌ها همین برجام است، اسرائيل مخالف بوده، امارات و عربستان مخالف بودند و هستند، در امریکا جمهوری خواهان مخالف بودند، در ایران اصولگرایان مخالف بودند و هستند، بنابراین مخالفان همیشه بوده‌اند اما جنس مخالفت‌ها و دلیل آنها با هم متفاوت است، هر کدام از این بازیگران منافع و ملاحظات خودشان را دارند، مثلا در مورد اسرائیل، آمریکایی‌ها به یک چهارچوبی رسیده‌اند، اسرائیلی‌ها پذیرفته‌اند اگر توافق شود در آن توافق سنگ اندازی و مانع تراشی نکنند، در مورد عربستان و امارات هم آمریکا با آنها توافق کرده که هر دو کشور را در جریان مذاکرات بگذارد و آنها غافلگیر نشوند.

وی اشاره کرد: در مورد روسیه مسئله، مسئله جدیدی است و روسیه تصویر جدیدی از برجام ارائه کرده است که هنوز ما نمی‌دانیم پاسخ اروپا، ایران و آمریکا به صورت جزئي‌تر چه خواهد بود، لذا می خواهم بگویم جنس این مخالفت‌ها یکسان نیست مثلا مخالفت اسرائیل بسیار عمیق‌است، مخالفت امارات و عربستان کمتر است و مخالفت روسیه از امارات و عربستان هم کمتر است و بیشتر در حد چانه زنی است مگر یک سناریو، این است که وضعیت روسیه در اوکراین آنچنان بدتر شود که از همه کارت‌های بازی خودش استفاده کند که در این صورت ممکن است برجام را منتفی کند ولی به نظر می رسد ما در آن مرحله نیستیم و نشانه‌هایی وجود دارد که هم روسیه و هم اوکراین در حال مذاکره هستند از آن طرف میانجی گری‌ها بیشتر شده است، یعنی هم ترکیه و هم اسرائيل میانجی‌گری می‌کنند، هند و چین ممکن است در این رابطه فعال شوند لذا اگر اتفاق غیرمنتظره‌ای رخ ندهد و شدت بحران از وضعیت فعلی بیشتر نشود مخالفت روسیه در همین حد باقی خواهد ماند و مانع احیای برجام نخواهد شد.

رحمان قهرمانپور در این باره که با توجه به اینکه روسیه الان درگیر جنگ با اوکراین است و ارتباطش با غرب به ویژه در مورد بازار نفت و گاز تا حدودی تیره‌تر از قبل شده، به نظر شما این یک فرصت تاریخی برای ایران به شمار می آید که تا حدودی بتواند نفت و گازش را جایگزین کند؟ و یا از سوی دیگر می‌توان گفت وضعیت روسیه در اوکراین می‌تواند موجب شود ایران راحت‌تر به توافق برسد یا خیر؟ تصریح کرد: در نظام بین‌الملل همواره فرصت وجود دارد اما مسئله، بازیگر است. در واقع باید بررسی کرد آیا این بازیگر امکان، ابزار، توانایی و پیش نیازهای لازم برای استفاده از این فرصت‌ها را دارد یا خیر.

این تحلیلگر بیان کرد: در نتیجه درست است که ایران می تواند برود و بازار را در اختیار بگیرد و جایگزین روسیه شود ولی واقعیت این است که با نگاه به سیاست بین الملل، محدودیت‌ها بسیار زیاد است، بالاخره روسیه در ۳۰ سال گذشته در برخی جاها با ایران همراهی کرده است و ایران نمی‌تواند روسیه را کاملا نادیده بگیرد و ناگهان تبدیل به رقیب جدی روسیه شود، بالاخره روسیه هم ممکن است ضربه بزند، از آن طرف هم بازار انرژی بدین گونه نیست که ایران رقیب بسیار جدی باشد، زیرساخت‌های ما به دلیل این تحریم‌ها ضعیف‌تر شده و سرمایه‌گذاری نیز کمتر شده است و به تبع آن میزان تولیدمان کمتر شده و مصرف داخلی انرژی‌مان بیشتر شده است.

وی اضافه کرد: بنابراین درست است که چنین فرصتی وجود دارد ولی توانایی استفاده از این فرصت هم بسیار مهم است که فعلا به نظر می‌رسد توانایی ما در حدی نیست که سریع بتوانیم به بازار جهانی برگردیم یا مثلا جایگزین روسیه شویم چون نه فعلا روسیه چنین اجازه‌ای می‎‌دهد و نه غربی‌ها چنین درخواستی را دارند، بالاخره ۴۰ سال اختلاف میان ایران و غرب را نمی‌توان یکباره به دلیل یک فضای بحرانی، غربی‌ها فراموش کنند، آنها هم محاسبات خودشان را دارند، لذا درست است که این فرصت وجود دارد ولی محدودیت‌های استفاده از این فرصت هم محدویت‌های جدی هستند.

این کارشناس ارشد روابط بین الملل در پاسخ به این سوال که به نظر شما چه مدت زمان طول می کشد که مردم اثرات این لغو تحریم‌ها را حس کنند؟ تاکید کرد: در مورد ایران واقعیت امر این است که امریکا می‌خواهد ساختار تحریم‌ها را حفظ کند، یعنی همانطور که ایران می خواهد توانایی فنی هسته‌ای خودش را حفظ کند امریکا هم سعی می کند این ساختار تحریم‌ها را حفظ کند بنابراین ما انتظار نداریم ساختار تحریم‌ها کلا فرو بپاشد و یا همه تحریم‌ها لغو شود چون قاعدتا تحریم‌هایی وجود خواهد داشت و امریکایی‌ها بر این باور هستند که تحریم می تواند رفتار ایران را تغییر دهد، کما اینکه ما هم در این طرف معتقد هستیم که پیشرفت فنی هسته‌ای ما می تواند رفتار امریکا را تغییر دهد، بنابراین در احیای برجام هم ایران توان فنی هسته‌ای خودش را حفظ خواهد کرد که اگر امریکا زمانی دوباره بدعهدی کرد بتواند فعالیت‌هایش را از سر بگیرد و از آن طرف هم امریکایی‌ها بخشی از تحریم‌ها را حفظ خواهند کرد تا هر زمانی که احساس کردند ایران دارد قوی‌تر می شود از این تحریم‌ها استفاده کند.

رحمان قهرمانپور در پاسخ به این سوال که در همین روند مذاکرات، ایران چه خواسته‌هایی داشته که آن طرف باید کوتاه بیاید؟ اشاره کرد: به تعبیری حرف و حدیث‌ها در این باره بسیار زیاد است و به طور قطعی نمی‌توان گفت که کدامشان درست است. چیزی که مقامات اعلام کردند این است که ایران خواستار گرفتن تضمین‌هایی در مورد لغو تحریم‌ها است، بحث دادن تضمین در مورد بازگشت پول نفت است، بحث دادن تضمین در مورد خارج نشدن دوباره امریکا از برجام است ولی هنوز نمی دانیم این موارد در توافقی که ظاهرا جزئيات آن نهایی شده چه شکلی پیدا کرده است و منتظر هستیم که متن توافق بیرون آید تا بر اساس آن تفسیر کنیم.

/شفقنا