روزنامه نیویورکتایمز نوشت: واشنگتن پس از پایان جنگ، صرفنظر از میزان خسارتهایی که تهران به آن وارد کرده باشد، خاورمیانه را ترک نخواهد کرد، اما ناگزیر است شکل حضور نظامی خود را تغییر دهد. این تغییر احتمالاً به معنای کاهش شمار نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا و پذیرش این واقعیت خواهد بود که کشورهای حاشیه خلیج فارس در بلندمدت، ایالات متحده را صرفاً یکی از گزینههای خود برای تأمین امنیت خواهند دانست.
روزنامه نیویورکتایمز در گزارشی تحلیلی با اشاره به پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران برای موقعیت نظامی واشنگتن در خاورمیانه نوشت: ایالات متحده هر بار که تلاش کرده است حضور نظامی خود را در خاورمیانه کاهش دهد، بار دیگر به تحولات این منطقه کشیده شده است؛ با این حال، جنگ علیه ایران، با وجود پیامدها و کاستیهایش، میتواند فرصتی برای بازنگری اساسی در رویکرد آمریکا به منطقه فراهم کند.
واشنگتن پس از پایان جنگ، صرفنظر از میزان خسارتهایی که تهران به آن وارد کرده باشد، خاورمیانه را ترک نخواهد کرد، اما ناگزیر است شکل حضور نظامی خود را تغییر دهد. این تغییر احتمالاً به معنای کاهش شمار نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا و پذیرش این واقعیت خواهد بود که کشورهای حاشیه خلیج فارس در بلندمدت، ایالات متحده را صرفاً یکی از گزینههای خود برای تأمین امنیت خواهند دانست.
دولت دونالد ترامپ با شعار «اول آمریکا» درصدد بازتعریف نقش این کشور در بخشهای مختلف جهان و فاصله گرفتن از تأمین امنیت جهانی بوده است، اما راهبرد واشنگتن در خاورمیانه همچنان با ابهام و تناقض همراه بوده است؛ تناقضی که جنگ علیه ایران آن را آشکارتر کرد. چنین رویکردی به معنای واگذاری بخشی از قدرت و نفوذ آمریکا و کاهش توان واشنگتن برای تعیین مسیر تحولات خاورمیانه خواهد بود، اما در مقابل، این کشور میتواند بر منافع اصلی خود متمرکز شود و از گرفتار شدن در جنگهای منطقهای پرهزینه و نامحبوب در داخل آمریکا جلوگیری کند. همچنین کشورهای عربی فرصت بیشتری برای ایجاد ساختارهای امنیتی مستقل خواهند داشت. هرچند شکل دادن به آیندهای متفاوت برای خاورمیانه مستلزم تصمیمهای دشوار، تحمل نارضایتی شرکای منطقهای و صرف هزینههای مالی قابل توجه است، اما این هزینه ارزش پرداختن دارد.
در ادامه گزارش آمده است که دولت دونالد ترامپ با شعار «اول آمریکا» درصدد بازتعریف نقش این کشور در بخشهای مختلف جهان و فاصله گرفتن از تأمین امنیت جهانی بوده است، اما راهبرد واشنگتن در خاورمیانه همچنان با ابهام و تناقض همراه بوده است؛ تناقضی که جنگ علیه ایران آن را آشکارتر کرد. ترامپ در دوران رقابتهای انتخاباتی از مداخله آمریکا در درگیریهای خارجی انتقاد میکرد و راهبرد امنیت ملی این کشور در سال ۲۰۲۵ نیز از کاهش تهدید ایران سخن میگفت، اما دولت او وارد جنگی ویرانگر شد که به تقویت موقعیت رهبری جمهوری اسلامی انجامید و واکنش نظامی تهران را در پی داشت.
نویسندگان با اشاره به خسارتهای واردشده به پایگاهها و تأسیسات نظامی آمریکا در منطقه از زمان حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در فوریه گذشته، تأکید میکنند که ابزارهایی که واشنگتن پیشتر برای اعمال قدرت نظامی در خاورمیانه در اختیار داشت، اکنون کارایی بسیار کمتری پیدا کردهاند. بازسازی همان زیرساختهای نظامی نیز با خطرات جدی همراه خواهد بود؛ زیرا فناوریهای نظامی در دهههای گذشته بهسرعت تغییر کردهاند، در حالی که بسیاری از پایگاههای آمریکا در خاورمیانه بیش از نیم قرن پیش ساخته شدهاند. بهرغم برخی نوسازیها، این پایگاهها با نیازهای جنگهای امروز تناسب کافی ندارند و سامانههای دفاع هوایی آنها نیز برای مقابله با تهدیدهای موجود ناکافی است.
در این گزارش آمده است که ایران توان موشکی میانبرد و دوربرد خود را گسترش داده و پهپادهایی توسعه داده است که در میدانهای نبرد، از اوکراین تا خلیج فارس، خسارتهای گستردهای به بار آوردهاند. توانایی تهران در هدف قرار دادن دقیق مواضع نظامی آمریکا نشان میدهد که پس از پایان جنگ، ادامه استقرار شمار قابل توجهی از نیروها و هواپیماهای آمریکایی در پایگاههای بزرگ واقع در برد تسلیحاتی ایران، توجیه چندانی نخواهد داشت.
بر اساس آمارهای مورد استناد نویسندگان، حملات موشکی و پهپادی ایران دستکم به ۸۱ فروند هواپیمای آمریکا آسیب رسانده است. این گزارش همچنین از کشته شدن دستکم ۲۱ نظامی آمریکایی و زخمی شدن نزدیک به ۹۰۰ نفر خبر میدهد و میافزاید که هزاران ایرانی، از جمله شمار زیادی از غیرنظامیان، در این جنگ جان باختهاند. کشورهای دیگر خاورمیانه نیز متحمل تلفات نظامی و غیرنظامی شدهاند.
با این حال، نویسندگان تأکید میکنند که آمریکا همچنان برای اعمال قدرت نظامی در خاورمیانه به حضور و دسترسی عملیاتی نیاز دارد؛ بهویژه اگر ایران پس از جنگ برای بازسازی توان نظامی خود اقدام کند. در ادامه پیشنهاد شده است که واشنگتن به جای بازسازی کامل پایگاههای آسیبدیده خود که هزینهای سرسامآور خواهد داشت، به دنبال ایجاد حضوری محدودتر و مشروط در منطقه باشد. این رویکرد مستلزم توافقهایی با کشورهای میزبان درباره نحوه استفاده از پایگاهها، حریم هوایی و امکان انجام عملیات نظامی از خاک آنهاست تا آمریکا همچنان بتواند از خاورمیانه برای پیشبرد عملیات نظامی خود استفاده کند.
به نوشته نیویورکتایمز، یکی از گزینههای پیش روی واشنگتن، حرکت به سمت الگوی پراکندهتری از استقرار نیروها و ایجاد پایگاههای کوچکتر در مناطق دورتر از برد تهدید ایران، از جمله غرب عربستان سعودی، اردن و سرزمینهای اشغالی است. در این الگو، شمار کمتری از نیروهای آمریکایی متناسب با نیازهای عملیاتی و بهصورت چرخشی در منطقه مستقر خواهند شد. البته اجرای چنین طرحی به موافقت کشورهای شریک و فراهم شدن امکان دسترسی و ایجاد تأسیسات جدید نیاز دارد. واشنگتن همچنین ممکن است از کشورهای حاشیه خلیج فارس بخواهد بخش عمده هزینههای این طرح را، همانند گذشته، تأمین کنند.
کشورهای خلیج فارس دیگر نمیتوانند تنها به تضمین امنیتی آمریکا متکی باشند
این گزارش در بخش دیگری به افزایش تردید کشورهای حاشیه خلیج فارس درباره تعهد آمریکا به تأمین امنیت آنها اشاره میکند و مینویسد این نگرانی موضوع تازهای نیست، اما از زمان آغاز جنگ علیه ایران تشدید شده است. کشوری که اصلیترین تضمینکننده امنیت این دولتها به شمار میرفت، وارد جنگی طولانی شد که سرزمینها، ثبات و اقتصاد آنها را در معرض تهدید قرار داده است.
بر اساس یافتههای بلومبرگ اکونومیکس که در این گزارش به آن استناد شده، اقتصاد عربستان سعودی در نتیجه پیامدهای جنگ نزدیک به دو درصد کوچک شده است و هرچه جنگ طولانیتر شود، فشارهای مالی بر کشورهای منطقه نیز افزایش خواهد یافت.
اقتصاد عربستان سعودی در نتیجه پیامدهای جنگ نزدیک به دو درصد کوچک شده است و هرچه جنگ طولانیتر شود، فشارهای مالی بر کشورهای منطقه نیز افزایش خواهد یافت.
به اعتقاد نویسندگان، این وضعیت روند متنوعسازی شرکای امنیتی کشورهای منطقه را سرعت بخشیده است؛ روندی که دیگر صرفاً اقدامی احتیاطی برای کاهش وابستگی به آمریکا نیست. اگرچه در شرایط کنونی هیچ قدرتی نمیتواند از نظر تضمینهای امنیتی و وزن سیاسی با واشنگتن برابری کند، اما در بلندمدت ممکن است ائتلافهای منطقهای با محوریت کشورهای خلیج فارس و روابط امنیتی با قدرتهای دیگر در اولویت قرار گیرند.
در همین چارچوب، کشورهای خاورمیانه با ابتکارهایی همچون پیمان مکه، که در تابستان گذشته برای تثبیت همکاریهای دفاعی عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان امضا شد، در حال پایهگذاری ساختاری مستقل برای امنیت منطقهای هستند. هرچند این تلاشها هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارند، اما میتوانند گامی در جهت افزایش کنترل کشورهای منطقه بر دفاع و آینده امنیتی خود باشند. با این حال، نویسندگان معتقدند اگر کشورهای خلیج فارس خواهان تداوم حضور آمریکا در منطقه هستند، باید اطمینان دهند که مشارکتهای امنیتی جدید، توان عملیاتی واشنگتن را محدود نمیکند.
آمریکا نمیتواند همزمان حضور خود را در خاورمیانه کاهش دهد و تمامی نفوذ پیشینش را حفظ کند، اما حضور نظامی محدودتر و چابکتر میتواند در برابر مزایای آن، هزینههای قابل قبولی داشته باشد. چنین رویکردی از نظر عملیاتی خطرات متوجه نیروهای آمریکایی را کاهش میدهد و از نظر سیاسی نیز دفاع از آن در داخل آمریکا آسانتر خواهد بود؛ چراکه رأیدهندگان آمریکایی بهطور مستمر با درگیریهای نظامی این کشور در خارج از مرزها مخالفت کردهاند.
با این حال، ایجاد ساختاری پراکنده برای استقرار نیروها به زیرساختهای بیشتری نیاز دارد؛ موضوعی که با تلاش واشنگتن برای کاهش هزینههای حضور در خاورمیانه همخوانی ندارد. افزون بر این، تغییر شیوه و محل فعالیت نیروهای آمریکایی ممکن است نارضایتی پایتختهای کشورهای خلیج فارس را در پی داشته باشد؛ کشورهایی که ممکن است در آینده، هنگام درخواست دسترسی نظامی از سوی آمریکا، با آن مخالفت کنند.
نویسندگان همچنین به اهمیت حضور نظامی آمریکا در اروپا برای حفظ توان اعمال قدرت در مناطق دیگر اشاره میکنند و یادآور میشوند که واشنگتن در آن منطقه نیز با وجود مخالفتها و نارضایتیهای فراوان، در پی کاهش حضور خود است. به باور آنها، تحقق اهداف آمریکا در خاورمیانه به همکاری کشورهایی وابسته است که تغییر رویکرد واشنگتن تاکنون و در آینده ممکن است آنها را ناراضی کند.
اگرچه تحقق چنین چشماندازی از نظر سیاسی دشوار خواهد بود، اما میتواند نتیجه بهتری برای همه طرفها به همراه داشته باشد. آمریکا با بازتنظیم حضور نظامی خود میتواند از نیروها و توانمندیهایش بهتر محافظت کند و به هدف دیرینه کاهش تعهدات خود در خاورمیانه نزدیکتر شود؛ در عین حال، ناگزیر خواهد بود همکاری و ارتباط مستمر با شرکای خلیج فارس را حفظ کند. از سوی دیگر، کشورهای حاشیه خلیج فارس میتوانند بهتدریج وابستگی خود به تنها تضمینکننده امنیتشان را کاهش دهند، مسیر مستقلی در حوزه دفاع و امنیت در پیش بگیرند و در عین حال، زمینه تداوم حضور آمریکا را نیز فراهم کنند.
جنگ علیه ایران معادلات خاورمیانه را تغییر داده و فرصتی در اختیار واشنگتن قرار داده تا نقش خود را در این منطقه از نو تعریف کند. کاهش نفوذ آمریکا در برابر برخورداری از حضوری نظامی امنتر، پایدارتر و متناسبتر با واقعیتهای جنگهای مدرن و همچنین افزایش اختیار کشورهای منطقه در تأمین امنیت خود، میتواند مبادلهای راهبردی و ارزشمند باشد.