اختلاف ترامپ و نتانیاهو بر سر حمله مجدد به ایران؛ دیپلماسی منطقه‌ای برای جلوگیری از بازگشت جنگ

در تازه‌ترین تحولات، سفر رییس موساد به واشنگتن برای گفت‌و‌گو با مقام‌های ارشد دولت ترامپ، بار دیگر گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال بازگشت به گزینه نظامی را افزایش داده؛ هرچند همزمان مواضع برخی مقام‌های امریکایی و ارزیابی ارتش اسراییل نشان می‌دهد که هنوز تصمیم قطعی برای آغاز دور تازه‌ای از جنگ اتخاذ نشده است. در همین راستا اکسیوس به نقل از سه منبع آگاه مدعی شد که «رومن گوفمن»، رییس موساد و از نزدیک‌ترین افراد مورد اعتماد بنیامین نتانیاهو، روز جمعه به واشنگتن سفر کرد تا درباره جنگ با ایران با مقام‌های ارشد دولت دونالد ترامپ گفت‌و‌گو کند. بر اساس این گزارش، گوفمن با «جان رتکلیف»، رییس سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (سیا) دیدار داشت و سپس برای ملاقات با استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید باید به میامی برود. همزمان، شبکه ۱۳ اسراییل مدعی شده است که رییس موساد اطلاعاتی درباره توسعه برنامه هسته‌ای ایران در اختیار دارد که قرار است در جریان این دیدار‌ها به مقام‌های امریکایی ارایه کند. این تحرکات در حالی صورت می‌گیرد که مواضع سیاسی و نظامی در داخل اسراییل نیز درباره ضرورت حمله مجدد به ایران یکسان نیست. روزنامه عبری یدیعوت آحارونوت با انتشار گزارشی مدعی شد ارتش اسراییل در شرایط کنونی ضرورتی فوری برای انجام حمله جدید علیه ایران نمی‌بیند و ترجیح می‌دهد هرگونه عملیات احتمالی در آینده، در چارچوب اقدامی مشترک و با هماهنگی کامل واشنگتن انجام شود. این ارزیابی با موضع گادی آیزنکوت، رقیب سیاسی نتانیاهو و مامور تشکیل دولت جدید نیز همخوانی دارد. شبکه ۱۵ اسراییل گزارش داده است که دیدار ۲‌ساعته نتانیاهو و آیزنکوت صرفا به موضوع ایران اختصاص داشته و در جریان آن اطلاعات و ارزیابی‌های جدیدی درباره تهران ارایه شده است. با این حال، آیزنکوت همچنان معتقد است در شرایط کنونی اقدام نظامی فوری علیه ایران ضروری نیست.

اختلاف ترامپ و نتانیاهو بر سر بازگشت به گزینه نظامی

همزمان گزارش‌ها از افزایش تنش میان ترامپ و نتانیاهو نیز حکایت دارد. روزنامه ایندیپندنت به نقل از گزارش‌های رسانه‌های اسراییلی نوشت: تماس تلفنی اخیر دو‌طرف در تعطیلات آخر هفته گذشته به مشاجره‌ای شدید تبدیل شده است؛ به‌گونه‌ای که یکی از افراد مطلع از این گفت‌و‌گو، آن را «جنگ لفظی وحشتناک همراه با فریاد زدن» توصیف کرده است. بر اساس این گزارش، نتانیاهو خواهان بازگشت به گزینه نظامی بوده، اما ترامپ بر ضرورت فرصت دادن به تلاش‌های دیپلماتیک تاکید کرده است. فایننشال تایمز نیز همزمان گزارش داده که نخست‌وزیر اسراییل تقریبا به‌صورت روزانه با رییس‌جمهور امریکا تماس می‌گیرد تا او را به ازسرگیری حملات متقاعد کند. این اختلاف در شرایطی شکل گرفته که ترامپ در همین زمینه اعلام کرده که به درخواست عربستان سعودی، قطر، امارات و دیگر کشور‌های منطقه، وضعیت کنونی را برای مدتی ادامه می‌دهد. در همین راستا، مواضع مقام‌های دولت امریکا نیز مبنی بر آن است که شرایط و فشار‌ها و محدودیت‌های فعلی علیه ایران ادامه یابد. مارکو روبیو، وزیر خارجه امریکا نیز مدعی شده که فشار اقتصادی واردشده به ایران به‌اندازه‌ای شدید است که دیگر نیازی به اقدام نظامی وجود ندارد. او با اشاره به هزینه‌های اقتصادی و نیاز‌های داخلی ایران، پیش‌بینی کرده است که این فشار‌ها در نهایت تهران را به ارایه امتیاز وادار خواهد کرد. در همین حال اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری امریکا نیز مدعی شده ایران در نهایت خواهان دستیابی به توافق خواهد شد. او مدعی شده که تهران پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای می‌توانست به توافق بهتری دست پیدا کند، اما اکنون ترامپ معتقد نیست واشنگتن به توافق نیاز دارد و قصد دارد فشار بر ایران را ادامه دهد.

تلاش آنکارا و دوحه برای مهار تنش میان تهران و واشنگتن

در سوی دیگر، کشور‌های منطقه نیز تلاش دارند از بازگشت تقابل نظامی جلوگیری کنند. قطر و ترکیه پس از دیدار رجب طیب اردوغان و شیخ تمیم بن حمد آل ثانی در استانبول، در بیانیه‌ای مشترک بر ضرورت حل‌وفصل منازعه ایران و امریکا از مسیر دیپلماسی تاکید کردند. دو کشور همچنین اهمیت تفاهم‌های حاصل‌شده در چارچوب یادداشت تفاهم میان تهران و واشنگتن را مورد توجه قرار دادند. در این بیانیه، بر ضرورت احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی کشور‌های منطقه، حفاظت از غیرنظامیان و زیرساخت‌های غیرنظامی و حفظ امنیت و ثبات منطقه تاکید شده است. قطر و ترکیه همچنین خواستار ازسرگیری سریع عبورومرور ایمن از تنگه هرمز و پرهیز از هرگونه اقدام مختل‌کننده کشتیرانی قانونی شدند.

نورالدین الدغیر، خبرنگار الجزیره نیز در ارزیابی تحولات اخیر مدعی شده که با وجود افزایش احتمال رویارویی، تاکنون تصمیمی برای آغاز جنگ علیه ایران گرفته نشده است. به گفته او، اسراییل برای شروع جنگ فشار وارد می‌کند و ممکن است به‌تنهایی وارد درگیری شود، اما کشور‌های منطقه از طریق رایزنی با واشنگتن تلاش دارند مانع وقوع جنگ شوند. او تاکید کرده که مسیر دیپلماسی هنوز به پایان نرسیده و احتمال انتشار خبر‌های مثبت در روز‌های پایانی ماه وجود دارد. این خبرنگار الجزیره با اشاره به تداوم تلاش‌ها برای پیشرفت مذاکرات، مدعی شد که احتمال دارد عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان در آینده نزدیک به اسلام‌آباد سفر کند. الدغیر افزود که این سفر می‌تواند ابعاد دوجانبه نیز داشته باشد، اما موضوع مذاکرات با واشنگتن نیز بدون تردید در دستور کار آن قرار خواهد گرفت. در مقابل این تحرکات، موضع رسمی تهران همچنان بر ضرورت پایان دادن به اقدامات نظامی و اقتصادی امریکا پیش از بازگشت به مسیر مذاکرات استوار است. غلامحسین درزی، سفیر و نماینده ایران در سازمان ملل، روز جمعه در نشست شورای امنیت با تاکید بر اینکه ایران هرگز در‌های دیپلماسی را نبسته، هشدار داد هرگونه تجدید جنگ از سوی امریکا و اسراییل با پاسخی فوری و قاطع مواجه خواهد شد؛ پاسخی که به گفته او منشا تجاوز را در هر جا که باشد، هدف قرار خواهد داد. او تاکید کرد: ایران حق دفاع مشروع خود را مطابق حقوق بین‌الملل اعمال خواهد کرد.

سناریو‌های احتمالی برای آینده تقابل تهران و واشنگتن

مجله نیوزویک در گزارشی پنج سناریوی احتمالی برای آینده تقابل ایران و امریکا را بررسی کرده؛ سناریو‌هایی که از بازگشت به مذاکرات و دستیابی به تفاهم‌های غیررسمی تا ادامه محاصره اقتصادی، تشدید محدود تنش‌ها و بازگشت به جنگ تمام‌عیار را شامل می‌شوند. این مجله به پیشنهاد دو روزه قطر اشاره کرده که بر اساس آن، امریکا محاصره را لغو و بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد می‌کند و در مقابل، تهران اجازه دسترسی بازرسان سازمان ملل به تاسیسات هسته‌ای بمباران‌شده را می‌دهد و تنگه هرمز نیز در روز دوم بازگشایی می‌شود. پیشنهاد دو روزه ایران نیز به گفته عباس عراقچی همچنان روی میز قرار دارد. سناریوی دوم، دستیابی به تفاهم‌های غیررسمی و بدون امضای توافق جامع است. در این الگو، دو‌طرف می‌توانند با اقداماتی متقابل، از شدت تنش‌ها بکاهند؛ به این ترتیب که ایران محدودیت‌های مربوط به تردد دریایی را کاهش دهد و امریکا نیز از شدت محاصره و نظارت دریایی بکاهد. چنین روندی به دو طرف امکان می‌دهد بدون پذیرش رسمی عقب‌نشینی، بخشی از اهداف موردنظر خود را محقق کنند. سناریوی سوم، ادامه محاصره اقتصادی و فشار‌های سیاسی بدون بازگشت به جنگ تمام‌عیار است؛ مسیری که به نظر می‌رسد دولت ترامپ در شرایط فعلی آن را ترجیح می‌دهد. با این حال، این راهبرد با این پرسش اساسی مواجه است که تهران تا چه اندازه حاضر به تحمل وضعیت موجود خواهد بود. دو سناریوی دیگر نیز به تشدید محدود تنش‌ها و بازگشت به جنگ گسترده مربوط می‌شوند. نیوزویک احتمال داده که در صورت تداوم محاصره، تقابل در قالب اقداماتی مانند حملات پهپادی، مین‌گذاری دریایی، عملیات سایبری و خرابکاری ادامه پیدا کند. در مقابل، حملات محدود امریکا نیز می‌تواند به افزایش تنش‌ها منجر شود. با این حال، وقوع حمله‌ای با تلفات گسترده یا بروز تحولاتی در پرونده هسته‌ای ایران ممکن است شرایط را به سمت جنگ تمام‌عیار سوق دهد. این مجله در عین حال تاکید کرده که سناریو‌های یادشده الزاما از یکدیگر جدا نیستند و ممکن است در آینده ترکیبی از محاصره اقتصادی، تفاهم‌های اعلام‌نشده و درگیری‌های محدود شکل بگیرد؛ وضعیتی که همچنان خطر بازگشت به جنگ گسترده را حفظ می‌کند.