رویکرد مذاکراتی آمریکا فریب است

سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز یک شنبه ۲۶ مهرماه ۱۴۰۵ در بغداد و در حاشیه پنجاه‌ودومین نشست شورای وزیران سازمان همکاری اسلامی، بار دیگر طرح هفت‌روزه ایران برای پایان دادن به درگیری‌ها و بازگشایی تنگه هرمز را مطرح کرد. این طرح در روز‌های اخیر به یکی از محور‌های اصلی تحولات دیپلماتیک تهران و واشنگتن تبدیل شده و به گفته عراقچی، همچنان روی میز است. بر اساس این پیشنهاد، در صورت تأمین شروط موردنظر تهران، تنگه هرمز در روز ششم بازگشایی و مذاکرات در روز هفتم از سر گرفته خواهد شد.

از این رو گفتگو با «سیدجلال ساداتیان»، سفیر پیشین ایران در انگلیس و تحلیلگر مسائل بین‌الملل در ادامه آمده است.

عراقچی روز یک شنبه ۲۶ مهرماه در جمع خبرنگاران در بغداد اعلام کرد که بر اساس آخرین پاسخ ایران به پیشنهادی که چند بار بین تهران و واشنگتن ردوبدل شده، تنگه هرمز پس از شش روز باز می‌شود و روز هفتم مذاکرات آغاز خواهد شد. بر اساس برخی اخبار، این طرح بیشتر از سوی آمریکا رد شده بود. تکرار آن از سوی وزیر امورخارجه آیا به معنای ارائه پیشنهاد جدیدتری است؟

گمانه‌زنی‌ها درباره موافقت آمریکا با طرح پیشنهادی ایران

معنای این اظهارات این است که ممکن است ایشان در حاشیه اجلاس وزرای خارجه کشور‌های اسلامی با فؤاد حسین گفت‌و‌گو کرده و یا دیگر وزرای خارجه حاضر در این اجلاس خبری به ایشان داده باشند مبنی بر اینکه آمریکایی‌ها با طرح ایران موافقت کرده‌اند. به همین دلیل، ایشان این پیشنهاد را تکرار کرده است.

آمریکایی‌ها که اکنون در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای خود هستند و با افزایش قیمت نفت مواجه شده‌اند، به دنبال اقدامی هستند که باعث کاهش قیمت نفت شود. در غیر این صورت، دلیلی ندارد که بدون تغییر در مواضع خود، آمادگی و موافقتشان را با این طرح اعلام کرده باشند.

بسیار خوب است که در این مقطع زمانی چنین اتفاقی بیفتد؛ اما به نظرم می‌رسد آمریکایی‌ها این طرح را رد کرده‌اند و شاید صرفاً در مقطع کوتاهی اعلام موافقت کرده باشند تا بتوانند از این مرحله عبور کنند.

ایران اعلام کرده است شروطش برای مذاکره با آمریکا همان شروط مندرج در تفاهم‌نامه اسلام‌آباد است. آیا آمریکا به این شروط بازمی‌گردد؟

مسئله این است که آیا آمریکا به اهدافی که از ابتدا مطرح کرده بود، رسیده است یا خیر؟ اگر نرسیده، آیا شکست خود را می‌پذیرد و به آن رضایت می‌دهد یا خیر؟

آمریکا و دوراهی پذیرش شکست یا فریب دیپلماتیک

هنوز توافقی حاصل نشده است و همه دنیا می‌دانند که تفاهم‌نامه اسلام‌آباد کاملاً به نفع ایران بوده است. بنابراین، این پرسش مطرح است که آیا آمریکایی‌ها شکست را پذیرفته‌اند و به آن رضایت می‌دهند یا خیر. آیا آمریکایی‌ها این مسئله را پذیرفته‌اند یا خیر؟ اگر پذیرفته باشند، معنایش این است که شکست را قبول کرده‌اند. چون همه دنیا، از جمله خود آمریکایی‌ها، اعلام کردند که این تفاهم‌نامه بیشتر به نفع ایران بوده است. به همین دلیل، آمریکایی‌ها به دنبال بهانه‌ای بودند تا به‌اصطلاح زیر میز بزنند و همین کار را کردند و تفاهم‌نامه را رد کردند.

اما اگر موضوع این نباشد و مسئله صرفاً یک فریب مقطعی باشد و آنها بخواهند از این مرحله عبور کنند تا قیمت‌ها در آستانه انتخابات آمریکا کاهش پیدا کند ایران باید با هوشیاری از این مقطع عبور کند.

آکسیوس روز قبل به نقل از یک منبع آگاه اعلام کرده بود که قطر و آمریکا منتظرند پاسخ ایران پیش از انتخابات کنگره آمریکا ارائه شود. چرا آمریکا بر این بازه زمانی تأکید دارد؟

دلیلش روشن است. اکنون قیمت نفت افزایش یافته و به حدود ۱۱۰ دلار یا حتی کمی بیشتر رسیده است. این مسئله باعث افزایش هزینه‌ها و گرانی‌هایی شده که در کشور‌های غربی، اعتراضات جدی‌ای را برانگیخته است.

ترامپ به دنبال دستاوردسازی از مذاکرات با ایران برای انتخابات

همچنین در داخل آمریکا، ترامپ برای اینکه بتواند آرای مردم را جلب کند و بگوید به توافقی رسیده یا امتیازاتی کسب کرده است، این مقطع زمانی را مطرح می‌کند و منتظر پاسخ ایران است. او می‌خواهد بگوید که آمریکا فشار اقتصادی بر ایران وارد کرد و ایران ناچار شد شرایط را بپذیرد و این موضوع به نفع آمریکا تمام شده است. به نظر می‌رسد چنین سناریویی را دنبال می‌کنند.

با توجه به اینکه آمریکا محاصره دریایی ایران را مؤثر می‌داند، آیا امکان بازگشت آمریکا به مذاکره وجود دارد؟

تهدید نظامی یا توافق؛ دوگانه مشکوک آمریکا در برابر ایران

آمریکا به دنبال این است که ترامپ در آستانه انتخابات اعلام کند دستاوردی داشته و پرونده را ببندد. از یک طرف، به ایران پیام می‌دهد که ما به کوه کلنگ حمله می‌کنیم و اگر پاسخ ندهید، پیروزی خود را اعلام می‌کنیم و ماجرا را تمام‌شده تلقی خواهیم کرد؛ اما ایران این مسئله را نپذیرفته است.

از طرف دیگر، تلاش می‌کنند چنین وانمود کنند که با ایران به تفاهم رسیده‌اند و ایران این تفاهم را پذیرفته است و قرار است موضوع در همین چارچوب پیش برود.

راه بعدی این است که به حمله نظامی روی بیاورند و ایران نیز پاسخ دهد و در نتیجه، جنگ ادامه پیدا کند. این سناریو نگرانی جدی ایجاد کرده است. زیرا اگر جنگ طولانی شود، زیان‌های زیادی برای آمریکا به همراه خواهد داشت. خود آمریکایی‌ها نیز چنین ارزیابی‌ای دارند و برای پرهیز از این وضعیت، به دنبال راه‌حل دیگری هستند.

راه‌حل دیگر این است که اعلام کنند فشار اقتصادی بر ایران مؤثر واقع شده و ایران شرایط آنها را پذیرفته است.

اکنون به نظر می‌رسد مسئله به همان طرحی بازمی‌گردد که ایران پیشنهاد داده است که پس از شش روز تنگه هرمز را باز کند و روز هفتم مذاکرات آغاز شود. اگر آمریکایی‌ها این پیشنهاد را پذیرفته باشند، محاصره نیز متوقف خواهد شد و روند کار مطابق آنچه در تفاهم‌نامه اسلام‌آباد پیش‌بینی شده بود، اجرا می‌شود. اما اگر فریبی در کار باشد و آنها صرفاً برای کاهش قیمت نفت در آستانه انتخابات آمریکا زمزمه‌ای مطرح کرده باشند، بدون اینکه خود را به آن متعهد کنند، موضوع متفاوت خواهد بود.