بیمه‌ها برای مهار هزینه‌های درمان باید پای کار پزشک خانواده بیایند

محمدجعفر قائم‌پناه امروز ۲۱ مهرماه، در نشست بررسی پیشرفت نظام ارجاع خدمات پزشکی در استان آذربایجان شرقی که در استانداری این استان برگزار شد، بر ضرورت شتاب‌بخشی به اجرای نظام پزشک خانواده تأکید کرد و گفت: مرند به دلیل سابقه و جایگاه ویژه‌ای که در اجرای این برنامه دارد، باید در مقایسه با سایر مناطق کشور پیشگام‌تر عمل کند.

وی با بیان اینکه پزشک خانواده یکی از اولویت‌های مسعود پزشکیان است، اظهار کرد: اجرای این طرح در مرند از حدود هفت سال پیش آغاز شده و انتظار می‌رود با توجه به این سابقه، روند اجرای آن در این منطقه با سرعت و جدیت بیشتری دنبال شود.

قائم‌پناه افزود: پزشکیان چه در دوران وزارت و چه در مسئولیت فعلی خود، همواره بر توسعه خدمات بهداشتی و ساخت خانه‌های بهداشت تأکید داشته است. بر همین اساس، انتظار می‌رود در منطقه‌ای که سابقه اجرای نظام پزشک خانواده را دارد، اقدامات عملی با شتاب بیشتری پیش برود.

معرفی پزشک به مردم؛ گام نخست برای جلب اعتماد عمومی

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به اهمیت آگاهی مردم از خدمات پزشک خانواده گفت: مردم باید بدانند پزشکی مشخص مسئول پیگیری وضعیت سلامت آنهاست و در زمان نیاز، برای ارائه مراقبت‌های لازم با آنان ارتباط برقرار می‌کند.

وی توضیح داد: پزشک خانواده باید خود را به افراد تحت پوشش معرفی کند، از طریق تماس تلفنی یا ارسال پیام با آنان در ارتباط باشد و در صورت نیاز، برای انجام معاینات و مراقبت‌های ضروری از آنها دعوت کند. آشنایی مردم با این خدمات و مشاهده نتایج آن در زندگی روزمره، می‌تواند زمینه استقبال بیشتر از این طرح را فراهم کند.

قائم‌پناه با اشاره به مراقبت از زنان باردار به‌عنوان نمونه‌ای از خدمات پزشک خانواده اظهار کرد: پزشک می‌تواند با مادر باردار تماس بگیرد، خود را به‌عنوان پزشک او معرفی کند و برای انجام مراقبت‌های موردنیاز، از او بخواهد به مرکز مربوط مراجعه کند.

وی ادامه داد: بخشی از این خدمات رایگان است و بخش دیگری تحت پوشش بیمه قرار می‌گیرد، هرچند در برخی موارد میزان پرداخت بیمه‌ها بسیار اندک است. اگر پزشک پس از مراجعه اولیه نیز وضعیت بیمار را پیگیری کند و برای مثال، دو ماه بعد دوباره با او تماس بگیرد، فرد احساس خواهد کرد که پزشکی مسئول سلامت اوست و در صورت نیاز، مسیر دریافت خدمات تخصصی را برایش مشخص می‌کند.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور تأکید کرد: پزشکان نیز در صورتی که شرایط لازم برای اجرای طرح فراهم باشد، انگیزه بیشتری برای مشارکت خواهند داشت. سرعت‌بخشیدن به فرایند انتساب افراد به پزشکان و انجام کامل مراقبت‌های بهداشتی، از عوامل مهم موفقیت این برنامه است.

پیشگیری از بیماری‌ها؛ راهکار کاهش هزینه‌های درمان

قائم‌پناه با تشریح مزایای نظام ارجاع و پزشک خانواده گفت: سلامت افراد تنها به وضعیت جسمی محدود نمی‌شود و ابعاد روانی و اجتماعی نیز باید در برنامه‌های مراقبتی مورد توجه قرار گیرد. اگر این ابعاد در قالب یک بسته جامع سلامت دنبال شوند، می‌توان به‌تدریج میزان ابتلا به بیماری‌ها، عوارض ناشی از آنها و مدت‌زمان درمان را کاهش داد.

وی افزود: اجرای درست این نظام در بلندمدت، هم هزینه‌های دولت و هم مخارج درمانی مردم را کاهش می‌دهد؛ زیرا پیشگیری و شناسایی زودهنگام بیماری‌ها، نیاز به دریافت خدمات پیچیده و پرهزینه را کمتر می‌کند.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به مشکلات بیماران برای مراجعه از مرند به تبریز جهت دریافت خدمات تخصصی اظهار کرد: چنین مراجعاتی علاوه بر هزینه‌های مستقیم درمان، هزینه‌های جانبی زیادی نیز برای بیماران و خانواده‌هایشان به همراه دارد.

وی توضیح داد: ممکن است فرد برای مراجعه به بیمارستان دولتی یا خصوصی به تبریز برود، اما موفق به دریافت نوبت نشود یا مدت زیادی در انتظار بماند. در این شرایط، هزینه رفت‌وآمد، صرف زمان و همراهی یک یا دو نفر از اعضای خانواده به هزینه‌های درمان اضافه می‌شود. گاهی بیمار و همراهانش یک یا دو روز از فعالیت‌های شغلی و روزمره خود بازمی‌مانند و همین مسئله بار مالی درمان را افزایش می‌دهد.

قائم‌پناه با اشاره به تجربه شخصی خود در دوران طرح و رزیدنتی در این منطقه گفت: در آن دوره، نبود برخی متخصصان، از جمله چشم‌پزشک، موجب می‌شد بیماران برای دریافت خدمات موردنیاز به مناطق دیگر مراجعه کنند.

وی افزود: این تجربه نشان می‌دهد که تقویت خدمات سطح اول و اجرای صحیح نظام ارجاع می‌تواند از بسیاری از رفت‌وآمد‌های غیرضروری جلوگیری کند و هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم درمان را کاهش دهد.

تأکید بر نقش بیمه‌ها در اجرای نظام پزشک خانواده

قائم‌پناه با تأکید بر ضرورت همکاری شرکت‌های بیمه تصریح کرد: اگر بیمه‌ها به دنبال کنترل هزینه‌های خود و جلوگیری از خدمات القایی هستند، باید در اجرای نظام پزشک خانواده مشارکت جدی داشته باشند. این همکاری در نهایت به نفع خود بیمه‌هاست؛ زیرا کنترل بیماری‌ها و جلوگیری از بروز عوارض، هزینه‌های درمانی بیمه‌شدگان را کاهش می‌دهد.

وی برای تشریح اهمیت مراقبت‌های مستمر به بیماری دیابت اشاره کرد و گفت: اگر قند خون فرد مبتلا به دیابت در محدوده مناسب کنترل شود، احتمال بروز عوارضی مانند رتینوپاتی، نفروپاتی و مشکلات قلبی کاهش پیدا می‌کند.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور افزود: پیگیری وضعیت بیماران دیابتی و کمک به کنترل قند خون آنها، نمونه‌ای از اقداماتی است که می‌تواند از بروز مشکلات جدی‌تر جلوگیری کند. بنابراین، بیمه‌هایی که قصد مدیریت هزینه‌های خود را دارند، باید به نظام پزشک خانواده توجه ویژه‌ای داشته باشند.

وی کنترل فشار خون را نیز از دیگر نمونه‌های اثربخشی مراقبت‌های اولیه دانست و اظهار کرد: اگر پزشک خانواده مصرف داروی مناسب، اصلاح تغذیه و انجام فعالیت‌های ورزشی را به بیمار توصیه کند و وضعیت او را به‌طور مستمر زیر نظر داشته باشد، می‌توان احتمال بروز عوارض بعدی را کاهش داد.

قائم‌پناه ادامه داد: اصلاح رژیم غذایی، از جمله کاهش مصرف برخی مواد غذایی مانند گوشت متناسب با شرایط فرد، می‌تواند به بهبود شاخص‌هایی نظیر کلسترول کمک کند و خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را کاهش دهد. اجرای صحیح این برنامه در مجموع به ارتقای سلامت و کیفیت زندگی مردم منجر خواهد شد.

پزشک خانواده باید وضعیت افراد تحت پوشش را فعالانه پیگیری کند

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با تأکید بر اینکه وظیفه پزشک خانواده نباید به ویزیت بیمار در زمان مراجعه محدود شود، گفت: این نظام باید همانند خانه‌های بهداشت، رویکردی فعال داشته باشد و مراقبت از افراد را به‌صورت مستمر دنبال کند.

وی افزود: در خانه‌های بهداشت، مراقبان سلامت و بهورزان برای پیگیری وضعیت مردم و ارائه خدمات موردنیاز به سراغ آنان می‌روند. همین شیوه باید در نظام پزشک خانواده نیز اجرا شود و پزشکان نسبت به سلامت تمام افرادی که به آنان منتسب شده‌اند، احساس مسئولیت کنند.

قائم‌پناه توضیح داد: ممکن است در یک مجموعه چند هزار نفر تحت پوشش باشند، اما بخشی از آنان به مراقبت‌های ویژه نیاز داشته باشند. برای نمونه، از میان سه تا چهار هزار نفر، ممکن است حدود ۵۰۰ یا حتی ۳۰۰ نفر نیازمند پیگیری‌های خاص باشند. پزشک خانواده باید این افراد را شناسایی کند، برای انجام آزمایش‌های ضروری با آنان تماس بگیرد و در صورت مراجعه‌نکردن، علت را جویا شود.

وی تأکید کرد: اگر پزشکان با جدیت این وظایف را انجام دهند و مردم نیز خدمات را به‌صورت ملموس دریافت کنند، استقبال عمومی از پزشک خانواده افزایش خواهد یافت. در چنین شرایطی، انتظار می‌رود مردم مرند در ماه‌های آینده خودشان برای انتساب به پزشک خانواده پیگیری کنند و خواستار بهره‌مندی از خدمات آن شوند.

نقش مدیران استانی در سرعت‌بخشیدن به اجرای طرح

قائم‌پناه با اشاره به مسئولیت مدیران محلی در پیشبرد نظام پزشک خانواده اظهار کرد: استاندار، فرماندار و امام جمعه می‌توانند نقش مؤثری در تسریع اجرای این برنامه داشته باشند. در کنار اقدامات استانی، وزارتخانه‌های مسئول و شرکت‌های بیمه نیز باید روند اجرایی را با سرعت بیشتری دنبال کنند.

وی با اشاره به تأکید مستمر مسعود پزشکیان بر این طرح گفت: اینکه رئیس‌جمهور با وجود سابقه تخصصی در جراحی قلب، اجرای پزشک خانواده را به‌طور مستمر پیگیری می‌کند، فرصت مهمی برای پیشبرد برنامه‌های حوزه سلامت است.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به تجربه گسترش پوشش بیمه‌ای در دوران ریاست‌جمهوری باراک اوباما در آمریکا افزود: در کشور ما نیز رئیس‌جمهور به‌صورت مستمر بر اجرای پزشک خانواده تأکید دارد و خواستار برگزاری جلسات و پیگیری منظم آن است. باید از این فرصت برای پیشبرد برنامه استفاده کرد.

قائم‌پناه خاطرنشان کرد: اجرای پزشک خانواده از دوران وزارت پزشکیان آغاز شده است و اگر این برنامه در دوره فعلی با موفقیت پیش برود، می‌توان به توسعه آن در آینده امیدوار بود. در مقابل، از دست‌رفتن فرصت کنونی ممکن است شرایط مشابهی را برای پیشبرد طرح در سال‌های آینده فراهم نکند.

وی با تأکید بر اهمیت انتساب افراد به پزشکان خانواده به‌عنوان نقطه آغاز اجرای این نظام گفت: همکاران در استان باید این موضوع را با جدیت بیشتری دنبال کنند. ما نیز از طریق پیگیری‌های لازم، به‌ویژه در زمینه همکاری بیمه‌ها و دستورالعمل‌های مرتبط با انتساب افراد، برای پیشرفت کار تلاش خواهیم کرد.

حمایت مستمر از پزشکان و ارزیابی عملکرد آنها

معاون اجرایی رئیس‌جمهور برای توضیح ضرورت حمایت از اجرای طرح، نظام پزشک خانواده را به رشد یک گیاه تشبیه کرد و گفت: همان‌طور که گیاه برای رشد به مراقبت و آبیاری مستمر نیاز دارد، پزشک خانواده نیز باید به‌صورت مداوم حمایت شود تا بتواند به‌درستی شکل بگیرد و توسعه پیدا کند.

وی افزود: لازم است پزشکان برای مشارکت در این طرح تشویق و توجیه شوند، عملکرد آنان مورد ارزیابی قرار گیرد و بازخورد‌های لازم در اختیارشان گذاشته شود. همچنین باید پزشکان موفق شناسایی شوند، از عملکرد مطلوب آنان حمایت شود و تجربه‌های مثبت در اختیار دیگران قرار گیرد.

قائم‌پناه ابراز امیدواری کرد که در دوره فعلی، دست‌کم در سطح یک و دو خدمات سلامت، بین ۶۰ تا ۷۰ درصد مردم بتوانند پزشک خانواده داشته باشند و نظام ارجاع به شکل واقعی اجرا شود.

وی همچنین بر اهمیت پرداخت مناسب و به‌موقع هزینه خدمات تأکید کرد و گفت: با اصلاح سازوکار پرداخت‌ها می‌توان تعداد افرادی را که به مراقبت‌های ویژه نیاز پیدا می‌کنند، کاهش داد و زمینه را برای رسیدگی گسترده‌تر به مسائل اجتماعی، روانی و خانوادگی فراهم کرد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور افزود: مشکلاتی مانند بیکاری، فقر و تغذیه نیز باید با رویکرد محله‌محور مورد توجه قرار گیرند. پیوند این مسائل با برنامه‌های سلامت و پزشک خانواده می‌تواند زمینه‌ساز تحول گسترده‌تری در نظام مراقبت کشور باشد.

ظرفیت شبکه بهداشت کشور برای توسعه پزشک خانواده

قائم‌پناه با اشاره به تجربه ایران در ارائه خدمات بهداشتی، به‌ویژه در مناطق روستایی، اظهار کرد: کشور در زمینه مراقبت‌های اولیه سلامت و فعالیت شبکه بهداشت، حتی در مناطقی با امکانات محدود، تجربه‌ای ارزشمند دارد و می‌تواند از این ظرفیت برای توسعه پزشک خانواده استفاده کند.

وی با یادآوری تجربه خود در بیمارستان کودکان در سال‌های ۱۳۶۳ و ۱۳۶۴ گفت: در آن سال‌ها موارد متعددی از ابتلای کودکان به سرخک مشاهده می‌شد، اما پزشکان نسل جدید کمتر با چنین مواردی روبه‌رو می‌شوند.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور کنترل و ریشه‌کنی بیماری‌هایی مانند سرخک، سیاه‌سرفه و کزاز نوزادی را از نتایج فعالیت مراقبان سلامت و بهورزان دانست و افزود: این دستاورد‌ها نشان می‌دهد که شبکه بهداشت کشور ظرفیت مهمی برای پیشگیری از بیماری‌ها و ارتقای سلامت عمومی دارد.

وی ادامه داد: پزشک خانواده نیز می‌تواند بر پایه همین تجربه و ظرفیت گسترش پیدا کند. با توجه به آشنایی نیرو‌های حوزه سلامت با این مفاهیم و سابقه فعالیت در این زمینه، لازم است تلاش بیشتری صورت گیرد و روند انتساب افراد به پزشکان خانواده سرعت بگیرد.

پایش آنلاین اجرای پزشک خانواده در شهر‌های مختلف

قائم‌پناه در بخش دیگری از سخنان خود به نقش سامانه‌های مدیریتی در نظارت بر اجرای طرح اشاره کرد و گفت: اطلاعات مربوط به شبکه‌های سلامت و عملکرد شهر‌های مختلف به‌صورت برخط قابل مشاهده است و از این داده‌ها برای ارزیابی روند پیشرفت برنامه استفاده می‌شود.

وی افزود: در یکی از جلسات، از من خواسته شد وضعیت سامانه بررسی شود. پس از آن، چند شهر دیگر نیز مورد ارزیابی قرار گرفتند، اما برخی اطلاعات و بازخورد‌های ثبت‌شده وضعیت مناسبی نداشتند و ضرورت پیگیری بیشتر را نشان می‌دادند.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به استفاده از تخته هوشمند برای پایش پروژه‌های اصلی دولت چهاردهم اظهار کرد: چند پروژه اصلی مورد تأکید پزشکیان از طریق این سامانه‌ها رصد می‌شود. در این فرایند، می‌توان شهر مرند را انتخاب کرد و اطلاعات مربوط به جمعیت تحت پوشش را در گزارش‌های برخط مشاهده کرد.

وی تأکید کرد: لازم است مسئولان استان با جدیت بیشتری اطلاعات و اقدامات خود را پیگیری کنند تا در هفته آینده امکان بررسی بازخورد‌ها و ارزیابی نتایج فراهم شود. همچنین داشبورد مدیریتی باید به‌گونه‌ای طراحی شود که میزان انتساب افراد به پزشکان خانواده یکی از شاخص‌های اصلی آن باشد.

قائم‌پناه در پایان بر ضرورت تعیین معیار‌های روشن برای سنجش عملکرد تأکید کرد و گفت: باید مشخص باشد چه درصدی از مردم به پزشک خانواده منتسب شده‌اند و چه تعداد از بیماران تحت پوشش قرار گرفته‌اند. همچنین لازم است متناسب با تعداد افراد تحت پوشش، سرانه بیمه‌ای مربوط یک یا دو ماه زودتر پرداخت شود تا اجرای طرح با پایداری و سرعت بیشتری ادامه پیدا کند.