نمی‌توان با یک نسخه یا مداخله، مشکلات را حل کرد

مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور اسلامی ایران روز دوشنبه بیستم مهر ۱۴۰۵ در آیین آغاز سال تحصیلی دانشگاه‌ها در دانشگاه شهید بهشتی، با بیان اینکه «من نمی‌توانم، اما ما می‌توانیم» گفت: می‌دانید که ما در چه وضعیتی قرار داریم. اعتقاد من این است که برون‌رفت از شرایطی که در آن گرفتار شده‌ایم، به دست دانشگاهیان و دانشجویان امکان‌پذیر است.

رئیس‌جمهور افزود: هیچ دلیلی وجود ندارد که نخبگان، دانشجویان و همه کسانی که عزم، باور و ایمان دارند که باید سربلند زندگی کنند، سر خم کنند و تسلیم شرایط شوند.

پزشکیان خاطرنشان کرد: وقتی چنین باوری در انسان وجود داشته باشد، راه خود را پیدا خواهد کرد. کسانی که اهل علم و دانش‌اند یا در مسیر کسب علم، افزایش دانایی و دستیابی به توانایی لازم برای رفع مشکلات و گرفتاری‌ها گام برمی‌دارند، می‌توانند راهگشای جامعه باشند.

من به‌تنهایی نمی‌توانم، اما ما می‌توانیم

رئیس‌جمهور ادامه داد: من به‌تنهایی نمی‌توانم، اما ما می‌توانیم و این همان باوری است که باید به آن پایبند باشیم. اگر با چنین اعتقادی در میدان حضور داشته باشیم، خواهیم توانست با قدرت از همه مشکلات و دشواری‌های پیش رو عبور کنیم.

پزشکیان یادآور شد: در دوران جنگ، ما اختیارات خود را به استانداران واگذار کردیم. باور و تصور من این است که همه شما و همه کسانی که در عرصه مدیریت فعالیت می‌کنند، توانایی آن را دارند که روزی رئیس‌جمهور، وزیر یا مسئولیت‌های مهم دیگری را بر عهده بگیرند.

رئیس‌جمهور افزود: نباید تصور کنیم که در این کشور فقط یک نفر می‌تواند رئیس‌جمهور باشد یا تنها افراد محدودی توانایی اداره امور را دارند. من چنین باوری ندارم که اگر ما را شهید کنند، دیگر افرادی شایسته‌تر از ما وجود نخواهند داشت که به میدان بیایند، پای این مملکت بایستند و برای عزت و سربلندی مردم از جان خود مایه بگذارند؟ چنین افرادی وجود دارند؛ آنچه اهمیت دارد، این است که به آنها میدان بدهیم، زمینه شکوفایی استعدادهایشان را فراهم کنیم و فرصت دهیم تا توانایی‌های خود را نشان دهند.

وی خاطرنشان کرد: نباید تصور کنیم که، چون در جایگاه ریاست یا مدیریت قرار گرفته‌ایم، باید دستور دهیم و دیگران صرفاً اطاعت کنند. خودم را خدمتگزار می‌دانم و معتقدم که مسئولیت، پیش از هر چیز، فرصتی برای خدمت کردن است.

پزشکیان تاکید کرد: بیایید دست در دست هم بگذاریم، برای عزت و سربلندی این کشور به پا خیزیم و برای حل مشکلات میهنمان تلاش کنیم. من باور دارم که این کار امکان‌پذیر است؛ به شرط آنکه به توانایی‌های یکدیگر ایمان داشته باشیم، به نسل جوان اعتماد کنیم و فرصت حضور و اثرگذاری را برای همه شایستگان فراهم آوریم.

‌می‌توانیم مشکلات را حل کنیم؛ به شرطی که دست به دست هم دهیم

رئیس‌جمهور ادامه داد: من که اینجا ایستاده‌ام، تا دیروز یک دانشجوی معمولی بودم؛ بعد پزشک شدم، مسئول دانشگاه شدم، وزیر شدم؛ یک نماینده معمولی بودم، مثل همه نماینده‌ها. الان هم مسئولیت بار سنگین کشور بر دوش ما است. این بار باید حل شود و ما می‌توانیم آن را حل کنیم؛ به شرطی که دست به دست هم بدهیم.

وی خاطرنشان کرد: اگر با هم باشیم و آن قله‌ها را ببینیم و تلاش کنیم، به آنجا خواهیم رسید. ممکن است من نرسم، اما از بین ما کسانی هستند که به آن قله‌ها خواهند رسید و بقیه را با خود به آن بالا‌ها هدایت خواهند کرد.

پزشکیان اضافه کرد: زمانی که دانشجو بودیم، شعر‌های مختلفی می‌خواندیم تا تغذیه روحی داشته باشیم. شعری بود که می‌گفت «گر مرد رهی میان خون باید رفت/ وز پای فتاده سرنگون باید رفت/ تو پای به راه در نه و هیچ مپرس/ خود راه بگویدت که، چون باید رفت» باور کنید تا جایی که من ایستادم، اصلاً در فکر این نبودم که به اینجا برسم. اما با تمام وجود دلمان می‌خواست برای مردم، کشور، استقلال، عزت و سربلندی‌مان تا جایی که از دستمان بر می‌آید تلاش کنیم؛ و این چیزی بود که با تمام وجود به دنبالش بودیم.

رئیس‌جمهور بیان کرد: در ترکی ضرب‌المثلی هست که می‌گوید: «از پل نامرد عبور نکن، بگذار سیل تو را ببرد.» یا می‌گویند «در پناهگاه روباه نخواب، بگذار شیر بیاید تو را بخورد.» آن باور و اعتقادی که برای سربلندی کشور باید در تک‌تک ما وجود داشته باشد، ما را شبانه‌روز در این مسیر هدایت می‌کند که برای کشورمان با تمام وجود تلاش کنیم، سر خم نکنیم و راهی برای عزت و سربلندی پیدا کنیم. این هدف فقط با همراهی شما امکان‌پذیر است.

هیچ ظلمی بالاتر از این نیست که حرف درست و حق را نپذیریم

پزشکیان ادامه داد: خیلی وقت‌ها در دانشگاه‌ها می‌بینم که افراد با هم دعوا یا اختلاف می‌کنند؛ این برای من مفهوم نیست. در قرآن آیه‌ای هست که می‌فرماید: آنها تکذیب می‌کردند، چون علمش را نداشتند یا تفسیر ماجرا را نمی‌دانستند. اگر حرف درستی به من بزنند، چرا نپذیرم؟ اگر کسی راه درست را به من نشان بدهد، مگر می‌شود قبول نکنم؟ این آیه می‌گوید هیچ ظلمی بالاتر از این نیست که حرف درست و حق را نپذیریم.

آدم‌ها را باید بر اساس حق شناخت نه جایگاه

رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: شهید بهشتی که نامش را بر این دانشگاه گذاشته‌اند، یک کتابی تحت عنوان «حق و باطل از دیدگاه قرآن» دارد، توصیه می‌کنم این کتاب را بخوانید. حق مستقل از من و شماست؛ حق مستقل از آدم‌هاست. آدم‌ها را باید بر اساس حق شناخت، نه بر اساس جایگاه. اینکه، چون فلانی رئیس است، پس حق با اوست، درست نیست. رئیس هم باید در مقابل حق سر خم کند و آن را بپذیرد.

پزشکیان افزود: اگر دست به دست هم دهیم، خواهیم توانست مملکت را درست کنیم. آماده‌ایم دانشگاه با تخصص‌های مختلف به صحنه بیاید. اینکه من حرف درستی می‌زنم، یک حرف است؛ اینکه حرف درست را چگونه می‌توانم اجرا کنم، یک حرف دیگر است. تصور اینکه ما یک راه‌حل می‌دهیم، پس باید اجرا بشود، اشتباه است.

وی خاطرنشان کرد: ما یک عمر از این حرف‌ها می‌زنیم. همه می‌دانند که بنزین را نمی‌شود ۱۵۰۰ تومان فروخت؛ اصلاً حمل و نقلش چهار تا پنج هزار تومان است. یعنی آن چیزی که حمل می‌کنیم و می‌آوریم پنج هزار تومان است و ما بنزین را می‌دهیم ۱۵۰۰ تومان. حالا چه کار کنیم که مردم را همراه کنیم، مشکل را حل کنیم و در ضمن، مزایای این تصمیم را هم بتوانیم بر اساس عدالت به همه مردم دهیم؟

رئیس‌جمهور تاکید کرد: نمی‌شود با یک نسخه مساله یا یک مداخله مشکل را حل کرد. باید از جهت‌های مختلف با مداخلات مختلف و به مرور اقدام کنیم تا راه‌حل را پیدا کنیم.

پزشکیان اضافه کرد: دانشگاه‌ها در کشور‌های توسعه‌یافته دیگر نسل دو و سه نیستند؛ به طرف نسل چهار و پنج می‌روند. دانشگاهی که فقط به سمت علم و تحقیق می‌رود، در بهترین حالت دانشگاه نسل دو می‌شود. علم، تحقیق، مهارت، در خدمت جامعه بودن و بعد آینده را دیدن کاری است که باید انجام شود.

وی ادامه داد: اینکه امروز ما می‌توانیم حداکثر استفاده از منابع و معادن را کنیم، یک بحث است؛ اینکه بعد از ۵۰ سال دیگر، اگر این معادن تمام شد، چه باید کنیم، یک بحث دیگر است.

رئیس‌جمهور اضافه کرد: ما در حال حاضر با بهره‌برداری بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی در تهران، منابع آبی مناطق جاری را به سوی تهران هدایت می‌کنیم که این امر، اتمام آب‌های زیرزمینی را در پی خواهد داشت؛ امری که همگان بر آن واقف هستند و روند فعلی، ما را به سوی خشکسالی و گرمایش زمین سوق می‌دهد. اینکه چه اقداماتی باید صورت پذیرد، موضوعی جداگانه است. با این حال، اگر در آینده با کاهش آب‌های زیرزمینی مواجه شویم و تهران و حومه آن همچنان به همین نحو توسعه یابند، باید مشخص شود که منابع آبی جایگزین از کجا تأمین خواهند شد. این مسئله نیازمند تأمل عمیق و برنامه‌ریزی راهبردی است. به‌عنوان مثال ما میکروب‌ها را در محیط کشت قرار می‌دهیم؛ آنها رشد می‌کنند، بدون آنکه بدانند در چه موقعیتی هستند. وقتی تمام محیط کشت را مصرف کردند و به رشد خود ادامه دادند، همه آنها همزمان از بین می‌روند.

پزشکیان ادامه داد: چرا نباید دست به دست هم دهیم و این فرصت موجود را برای تمام ساکنان کره خاکی، شیرین و لذت‌بخش کنیم و برای آیندگان نیز شرایطی فراهم آوریم که بتوانند به حیات خود ادامه دهند، نه اینکه هرچه موجود است را مصرف کرده و به پایان برسانیم، به‌گونه‌ای که آیندگان ندانند چه چیزی برای مصرف دارند.

از دیگران کمتر نیستیم؛ تنها «نگاه» ماست که باید اصلاح شود

وی بیان کرد: اگر دانشگاهیان و دانشجویان وارد عرصه شوند، یعنی از ساحت «دانشگاه علم» و «دانشگاه تحقیق» فراتر رفته و به «دانشگاهِ عمل و اراده» تبدیل شوند و میدان‌داری کنند. ما از هیچ حیثی از دیگران کمتر نیستیم؛ تنها این «نگاه» ماست که باید اصلاح شود. اگر آن نگاه را اصلاح کنیم، می‌توانیم به قله‌های رفیع دست یابیم و این شما هستید که می‌توانید نگاه را در این کشور و برای این مملکت به ارمغان بیاورید.

رئیس‌جمهور بیان کرد: موضوع اصلی این است که چه کسی قادر است وارد میدان شود و چه مشکلی را حل کند؟ ما بستر را برای آنان آماده می‌کنیم. برای همین مشکلاتی که هست، یافتن راهکار، کار دشواری نیست. مشکل ما نبود افرادی است که مهارت رفع مشکلات را داشته و بخواهند برای حل آن قدم بردارند. ما امکانات بسیاری داریم و با یاری شما، دانشگاه را به «دانشگاه نسل سه و چهار» تبدیل خواهیم کرد.

اجازه نمی‌دهند تصمیمات را صرفاً بر اساس کارایی، دانش و شایستگی اتخاذ کنیم

پزشکیان خاطرنشان کرد: فردا جلسه‌ای داریم تا درباره نحوه واگذاری شرکت‌های تحت اختیار دولت و شرکت‌های خصولتی تصمیم‌گیری کنیم. گروهی در این زمینه بررسی‌هایی انجام داده‌اند و پیشنهاد‌هایی مطرح شده است. ما مصمم به تعیین تکلیف این مجموعه‌ها هستیم. ارزش دارایی‌های در اختیار دولت و شرکت‌های خصولتی به حدود ۶ تا ۷ هزار همت (۷ میلیون میلیارد تومان) می‌رسد. متأسفانه در این بخش‌ها با چالش‌های جدی مواجه هستیم؛ برخی افراد در این مجموعه‌ها منافع شخصی خود را دنبال می‌کنند. وضعیت موجود نشان می‌دهد که شیوه مدیریتی فعلی، کارآمد نیست.

وی گفت: مشکل اصلی ما مداخلات سیاسی است. هر زمان که قصد داریم مدیری را تغییر دهیم، با اعمال فشار مواجه می‌شویم که این شخص به رئیس‌جمهور پیشین یا فلان مقام وابسته است و نباید تغییر کند. این فضا اجازه نمی‌دهد تصمیمات را صرفاً بر اساس کارایی، دانش و شایستگی اتخاذ کنیم.

انتصابات بر مبنای شایسته‌سالاری باشد، نه وابستگی‌های سیاسی

رئیس‌جمهور ادامه داد: این دغدغه را در دیدار هفت‌ونیم ساعته با رهبر انقلاب و همچنین در گفت‌و‌گو با قائد شهیدمان هم مطرح کردم. تأکیدم بر این بود که انتصابات باید بر مبنای شایسته‌سالاری باشد، نه وابستگی‌های سیاسی. نباید به گونه‌ای باشد که برای انتخاب یک مدیر، از نهاد‌های دیگر یا قوه قضاییه مانع‌تراشی کنند. من وارث چنین وضعیتی هستم؛ در چنین شرایطی، گلایه‌های بسیاری وجود دارد. پرسش اصلی این است که با این وضعیت، چگونه باید مسیر را اصلاح کرد؟

پزشکیان یادآور شد: پیشنهاد من به رهبر عزیز این بود که مراکزی مشخص شوند تا مدیران را صرفاً بر اساس لیاقت، تجربه، شایستگی و «پاسخگویی» انتخاب کنند. مدیر باید مسئولیت‌پذیر باشد؛ اگر مسئولیتی را می‌پذیرد، فردا باید در قبال بهره‌وری، کیفیت، میزان تولید و خروجی کارش پاسخگو باشد. نمی‌شود مسئولیت را واگذار کرد و بدون در نظر گرفتن عملکرد، اجازه داد تا مجموعه تخریب شود.

رئیس‌جمهور افزود: یکی از چالش‌های ذهنی من، سیستم حقوق و دستمزد است. کجای دنیا صرفاً به خاطر داشتن یک پست، حقوق یکسان به همه می‌دهند؟ براساس آموزه‌های دینی، هر کس به اندازه کارش باید پاداش یا جزا ببیند. اکنون در بسیاری از ادارات و دانشگاه‌ها، فردی که ۲۴ ساعته تلاش می‌کند با کسی که کار مفیدی انجام نمی‌دهد، حقوق یکسانی می‌گیرد؛ حتی گاهی وضع پرداخت به گونه‌ای است که افراد غیرفعال، بهره‌مندی بیشتری دارند. من تلخی این بی‌عدالتی را در دوران کار بیمارستانی چشیده‌ام؛ زمانی که ما تا نیمه‌شب کار می‌کردیم، اما مانند غذا هم برای ما نبود و دیگران بهره‌مند بودند.

وی تاکید کرد: دانشگاه باید در این مسیر به ما کمک کند؛ نه، بلکه باید پیش‌قدم باشد. ما باید از محدود شدن در «علمِ نظری» عبور کنیم و به سمت کسب «مهارت» برویم. اگر «باور» به خدمت برای مردم و سربلندی کشور در وجود دانشجو، استاد و جوانان ما شکل بگیرد، آنها خود به صحنه می‌آیند. اگر راهی نیست، راه می‌سازند؛ چرا که هیچ مانعی نمی‌تواند جلوی کسانی را که مصمم به رسیدن به قله هستند، بگیرد. به قول سوره قدر تا طلوع آن روشنایی صبح، این مسیر و این باور، پاینده و پابرجا خواهد بود.