پیام ایران به ترامپ از مسیر پوتین؛ توافق گازوئیلی مسکو و واشنگتن در سایه جنگ

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه چشم‌انداز تهران درباره چگونگی پایان دادن به جنگ ایران را به دونالد ترامپ منتقل کرده است. رسانه‌های دولتی روسیه روز شنبه گزارش دادند که این پیام با هماهنگی مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران به واشنگتن رسیده است. انتشار این خبر در شرایطی صورت می‌گیرد که ترامپ یک روز پیش‌تر از توافق با پوتین برای عرضه میلیون‌ها تن گازوئیل روسیه به بازار جهانی خبر داده بود؛ توافقی که هم‌زمان با افزایش قیمت انرژی در پی جنگ‌های ایران و اوکراین، ابعاد اقتصادی و سیاسی تازه‌ای پیدا کرده است.

به گزارش فرارو به نقل از شبکه سی ان بی سی، خبرگزاری اینترفاکس روسیه به نقل از دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین اعلام کرد که پوتین پیام تهران را با موافقت مسعود پزشکیان به ترامپ منتقل کرده است. گزارش‌های دیگر رسانه‌های روسی نیز حاکی است که تماس تلفنی پوتین و ترامپ پس از دیدار رئیس‌جمهور روسیه با همتای ایرانی خود در حاشیه نشستی در ترکمنستان انجام شده است.

با این حال، جزئیاتی درباره پیشنهاد ایران و شرایط موردنظر تهران برای پایان جنگ منتشر نشده است. جنگ کنونی در ۲۸ فوریه و با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به اهدافی در ایران آغاز شد. کاخ سفید نیز تا زمان انتشار گزارش، به درخواست شبکه سی‌ان‌بی‌سی برای تأیید تماس گزارش‌شده میان پوتین و ترامپ پاسخ نداده بود.

توافق عرضه گازوئیل روسیه به بازار جهانی

ترامپ روز جمعه اعلام کرد که روسیه بر اساس توافقی که به گفته او در تماس تلفنی با پوتین حاصل شده، بیش از چهار میلیون تن گازوئیل به بازار جهانی عرضه خواهد کرد. بر اساس توضیحات رئیس‌جمهور آمریکا در شبکه اجتماعی تروث سوشال، مسکو در مرحله نخست بیش از ۳۰۰ هزار تن گازوئیل تأمین می‌کند و پس از آن، ۵۰۰ هزار تن در ماه نوامبر و یک میلیون تن دیگر در مرحله بعدی تحویل خواهد داد.

ترامپ همچنین گفت روسیه سه میلیون تن دیگر گازوئیل عرضه می‌کند، مشروط بر اینکه وضعیت پالایشگاه‌های این کشور امکان چنین اقدامی را فراهم کند. این ارقام در مجموع از برنامه‌ای برای عرضه بیش از چهار میلیون تن سوخت حکایت دارد، هرچند اجرای کامل آن به ظرفیت تولید و شرایط پالایشگاه‌های روسیه وابسته خواهد بود.

در همین چارچوب، وزارت خزانه‌داری آمریکا روز جمعه با صدور مجوزی عمومی، تحریم‌های مربوط به گازوئیل روسیه را به‌طور موقت تا آوریل ۲۰۲۷ معاف کرد. این تصمیم می‌تواند زمینه را برای عرضه بیشتر فرآورده‌های نفتی روسیه فراهم کند؛ اقدامی که در شرایط فشار بر بازار جهانی سوخت، با هدف افزایش عرضه و مهار قیمت‌ها مطرح شده است.

بحران تنگه هرمز و فشار بر عرضه انرژی

بازار جهانی انرژی هم‌زمان با اختلال در مسیر‌های انتقال نفت و فرآورده‌های نفتی با فشار روبه‌رو است. ایران حملات خود به نفتکش‌های عبوری از تنگه هرمز را افزایش داده و گزارش‌ها حاکی از آن است که تقریباً هر روز کشتی‌هایی در این مسیر هدف آتش قرار می‌گیرند. تهران با این اقدامات تلاش می‌کند مانع تداوم روند احیای صادرات نفت خام از منطقه شود.

یک مقام ارشد سپاه روز چهارشنبه اعلام کرد ایران تمام مسیر‌های «غیرقانونی» عبور از تنگه هرمز را مسدود خواهد کرد. این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که گفته می‌شود صادرات نفت خام خاورمیانه در سپتامبر به سطح پیش از جنگ بازگشته بود. بااین‌حال، افزایش حملات به نفتکش‌ها بار دیگر پایداری این روند را زیر سؤال برده است.

توافق موقت آمریکا و ایران که در ژوئن برای توقف درگیری‌ها و فراهم کردن فرصت مذاکره امضا شده بود، نیز به‌سرعت فروپاشید. در نتیجه، تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ همچنان با عدم اطمینان همراه است و اختلال در مسیر‌های انتقال انرژی، فشار مضاعفی بر بازار جهانی وارد می‌کند.

اعتراض زلنسکی به کاهش فشار تحریم‌ها علیه مسکو

توافق گازوئیلی ترامپ با پوتین با واکنش تند ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین روبه‌رو شد. زلنسکی هشدار داد کاهش فشار تحریم‌ها علیه روسیه، بدون تعهد مسکو به کاهش تنش و توقف جنگ، نه‌تنها به صلح کمک نمی‌کند، بلکه می‌تواند درگیری را طولانی‌تر سازد.

او در پیامی در شبکه‌های اجتماعی گفت امتیاز دادن به پوتین صلح یا منفعتی برای جهان به همراه نخواهد داشت. زلنسکی همچنین هشدار داد روسیه در مقابل امکان فروش سوخت، به اقدامات خشونت‌آمیز خود ادامه خواهد داد و تسهیل فروش فرآورده‌های نفتی این کشور عملاً به معنای سرمایه‌گذاری در جنگی است که باید پایان یابد.

قیمت گازوئیل در سطح جهانی به‌دنبال حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه افزایش یافته است؛ حملاتی که مسکو را به ممنوعیت صادرات گازوئیل به بازار‌های جهانی واداشت. هم‌زمان، حملات ایران و حوثی‌ها به پالایشگاه‌های خاورمیانه نیز محدودیت عرضه سوخت را تشدید کرده است.

ملاحظات سیاسی و اقتصادی واشنگتن

ترامپ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر با فشار سیاسی فزاینده‌ای برای کاهش قیمت سوخت مواجه است. افزایش هزینه گازوئیل به‌ویژه برای کشاورزان اهمیت دارد و در ایالت‌هایی مانند آیووا، که رقابت‌های انتخاباتی در آنها جدی است، می‌تواند به مسئله‌ای سیاسی تبدیل شود.

از این منظر، توافق با روسیه را می‌توان بخشی از تلاش واشنگتن برای افزایش عرضه سوخت و مهار فشار‌های قیمتی دانست؛ اما این رویکرد هم‌زمان پرسش‌هایی درباره پیامد‌های کاهش محدودیت‌های اقتصادی علیه مسکو ایجاد کرده است. در حالی که کاخ سفید به دنبال کاهش هزینه انرژی است، دولت اوکراین نگران است که تسهیل صادرات روسیه منابع مالی بیشتری برای ادامه جنگ در اختیار کرملین قرار دهد.

انتقال پیام ایران از سوی پوتین نیز بُعد دیپلماتیک دیگری به تحولات افزوده است. با وجود اعلام این میانجی‌گری، هنوز مشخص نیست پیشنهاد تهران چه محتوایی دارد یا آیا تماس‌های اخیر می‌تواند مسیر تازه‌ای برای مذاکره ایجاد کند. در شرایطی که جنگ ایران، درگیری اوکراین و اختلال در عرضه انرژی به یکدیگر گره خورده‌اند، تصمیم‌های واشنگتن درباره تحریم‌ها و همکاری با مسکو نه‌تنها بر قیمت سوخت، بلکه بر محاسبات سیاسی طرف‌های درگیر نیز اثر خواهد گذاشت.