افزایش تسهیلات ازدواج و فرزندآوری برای صفر شدن صف انتظار کافی نیست/ضرورت تبدیل مسئله جمعیت به یک گفتمان کشوری

مرضیه وحید دستجردی، در نشست با دبیران ستاد‌های جوانی جمعیت، مسئولان روابط عمومی دستگاه‌های اجرایی و دبیران ستاد‌های جوانی جمعیت استان‌ها، با اشاره به شرایط کشور در سال جاری اظهار کرد: در سال جاری موفق نبودیم جلسه مستقیمی با حاضران این داشته باشیم؛ به‌دلیل مسائل مربوط به جنگ سوم و خسارات بزرگی که در این جنگ بر همه ما و بر کشور عزیزمان وارد شد.

وی افزود: ما امروز همگی سوگوار و سیاه‌پوش شهادت رهبر عزیز و پدر گرامی امت، امام خامنه‌ای شهید، هستیم. نمی‌دانیم این غم بزرگ را با خودمان به کجا ببریم و چگونه تحمل کنیم؛ مرد بزرگی که نزدیک به چهار دهه کشور و ملت ما را هدایت کردند و جان، عمر، حیات، همه وجود و تلاش خود را برای این کشور گذاشتند و در نهایت نیز جان عزیز خود را تقدیم خداوند متعال کردند تا این کشور بماند، مردم بمانند و جمهوری اسلامی افتخارآمیز در عالم باقی بماند.

دبیر ستاد ملی جمعیت ادامه داد: امسال سعادت این را نداشتیم که در ۳۰ اردیبهشت، روز ملی جمعیت، مراسمی داشته باشیم و دلیلیش هم مسائل سلامت و امنیت بود، روز ملی جمعیت را به‌صورت مجازی و با حضور گروهی از خبرنگاران برگزار کردیم.

وی با اشاره به خسارات واردشده به کشور در جنگ گفت: بالاخره ما در این جنگ خسارت‌های فراوانی دیدیم و خسارت‌های نیروی انسانی ما بیش از خسارت‌های زیرساختی ما بوده است. فرماندهان بزرگ، آنهایی که در صحنه مجاهدت، در صحنه نظامی، در صحنه حمایت از مردم و حفاظت از این ملت زحمت کشیدند، جان عزیزشان را در نهایت تقدیم کردند.

دبیر ستاد ملی جمعیت افزود: کودکان عزیز و مظلوم شهید ما، بسیاری از خانواده‌هایی که اعضای آنها به شهادت رسیدند و انسان‌های بسیار بزرگی که در این جنگ تحمیلی سوم آنها را از دست دادیم، البته الگو و نمونه نه‌تنها برای ما، بلکه برای همه عالم هستند و امروز در یک چهره بزرگ‌تر و در یک نماد روشن‌تر دارند نورافشانی می‌کنند. در حقیقت از دست نرفتند، بلکه اینها زنده‌اند و الگو و نمونه برای همه ما هستند.

وی با اشاره به ابلاغ سیاست‌های کلی جمعیت گفت: ما سیاست‌های کلی جمعیت را که ابلاغی ایشان در ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۳ است، داریم. یادم هست وقتی در مرداد سال ۱۳۸۸ بنده افتخار این را پیدا کردم که وزیر بهداشت باشم، در اولین جلساتی که خدمت رعبر شهید بودیم، ایشان راجع به مسئله جمعیت صحبت فرمودند و روشنگری‌هایی را بیان کردند که این مسیر، مسیری است که بایستی بازگردد و مسیری است که بایستی اصلاح شود.

دستجردی افزود: بعد به‌تدریج، بعد از سیاست‌های کلی، خوشبختانه قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت را داشتیم که این قانون در ۲۴ آبان ۱۴۰۰ ابلاغ شد.

وی ادامه داد: ما سعی کردیم در سال گذشته دو روز، یعنی دو رویداد را برای این موضوع داشته باشیم؛ اردیبهشت، روز ملی جمعیت و ۲۴ آبان، روز جایزه ملی جمعیت که روز ابلاغ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت است. علت این است که هرچقدر ما در رویداد‌های بیشتری صدای ازدواج و فرزندآوری و جمعیت را در کشور بلند بکنیم، می‌توانیم کمک کنیم به اینکه گفتمان جمعیت و گفتمان ازدواج و فرزندآوری تبدیل به گفتمان مردمی و خانوادگی بشود؛ بنابراین ما این دو روز را جدا کردیم.

دبیر ستاد ملی جمعیت اظهار کرد: امسال باز این افتخار را داریم که بتوانیم چهارمین جایزه ملی جوانی جمعیت را در ۲۴ آبان برگزار کنیم. همه شما، اگر اوضاع بر وفق روال عادی باشد، شرکت‌کنندگان و به‌اصطلاح مدعوین این برنامه خواهید بود.

وی در ادامه خطاب به دبیران ستاد‌های جوانی جمعیت و مسئولان روابط عمومی دستگاه‌ها گفت: حالا شاید در زمینه سنجش‌ها و شاخص‌هایی که اعلام شد، شاید برخی کاستی‌ها وجود داشته باشد، ولی در نیت شما و در تلاش شما برای مسئله جمعیت و فرزندآوری و ازدواج، من هیچ شکی ندارم، هیچ شبهه‌ای در این زمینه ندارم.

وی افزود: شما در دستگاه‌های خودتان واقعاً در این زمینه تلاش می‌کنید و هرچه می‌گذرد، سرعت این تلاش بیشتر می‌شود. این را ما به عینه می‌بینیم.

دستجردی ادامه داد: بنابراین من از همگی درخواست می‌کنم با همین سامانه‌ای که ما داریم، خوب، سامانه اول به علت ترافیک سنگین یک مقداری ثبت‌نام در آن مشکل است، ولی سامانه دومی که تأسیس شده، سامانه ستاد جمعیت، من از شما خواهش می‌کنم همگی اگر تا به حال هم ثبت‌نام نکردید، شما خودتان به‌عنوان مدیران می‌توانید ثبت‌نام بکنید، دستگاهتان می‌تواند ثبت‌نام کند، ولی خودتان شخصاً، رأساً و فردا ثبت‌نام بکنید.

دبیر ستاد ملی جمعیت تصریح کرد: ما می‌خواهیم مسئله جمعیت تبدیل به گفتمان کشوری بشود. می‌خواهیم الگوسازی کنیم از بزرگان و عزیزانی که دارند تلاش شبانه‌روزی برای جمعیت می‌کنند و تلاش‌های تأثیرگذار دارند؛ بنابراین واقعاً ورود بکنید.

فرزندآوری کمیت و کیفیت، کشور را ارتقا می‌دهد

دستجردی با تأکید بر اهمیت فرزندآوری اظهار کرد: همان‌طور که قبلاً هم گفتم، مسئله ما فرزندآوری کمی و کیفی است؛ یعنی هم تعداد برای ما بسیار مهم است و هم کیفیت فرزندان بسیار مهم است. کیفیت و کمیت بایستی هر دو در کنار هم باشد که این، کشور ما را ارتقا می‌دهد.

وی افزود: این انسان‌های شایسته که توسط پدران و مادران تربیت می‌شوند و اینها بالاخره شایستگان هستند که افراد از خودشان باقی می‌گذارند، برای این است که هم خانواده‌ها تحکیم بشوند و توسعه پیدا بکنند و هم کشور به پیشرفت و شکوفایی برسد. ما فرزندآوری کمی و کیفی را با هم می‌دانیم و انتقاد به این داریم.

دبیر ستاد ملی جمعیت ادامه داد: بنابراین ما از حاضران این نشست خواهش می‌کنیم در این بخش که بخش بشارتی است، شرکت کنند و به دستگاه‌های خود اطلاع‌رسانی کنند.

دستجردی گفت: یک بخش هم بالاخره بخشی است که مطرح شد؛ افراد دستگاه‌ها و وزارتخانه‌ها، آنهایی که مسئول هستند، به وظایف خودشان عمل نمی‌کنند، گزارش نمی‌دهند و وظایف‌شان را خوب اجرا نمی‌کنند. این بخش، امضایی است.

وی با تشکر از سازمان بازرسی کل کشور اظهار کرد: من باید از سازمان بازرسی کل کشور بسیار تشکر بکنم که از ابتدایی که من آمدم تا امروز همیشه در کنار ستاد ملی جمعیت بودند. حتی دوستان در بازرسی کل کشور فرمودند که ما ۳۰ درصد، یک‌سوم فعالیت‌های خود را گذاشتیم که رصد بکنیم مسائل مربوط به جمعیت را در وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها و اینکه آیا اینها به تکالیف خود در قبال قانون اهمیت می‌دهند و عمل می‌کنند و چقدر در این زمینه موفق هستند.

جایزه ملی جمعیت باید برای رونق مسئله ازدواج و فرزندآوری باشد

وی با اشاره به نقش روابط عمومی دستگاه‌ها گفت: خواهش ما این است که همه دوستان در روابط عمومی‌ها این پیام را برسانند به حوزه خودشان، به زیرمجموعه خودشان و حتی از طریق سامانه‌هایی که دارند، در اختیار مردم قرار بدهند.

دبیر ستاد ملی جمعیت تصریح کرد: ما می‌خواهیم جایزه ملی جمعیت برای رونق مسئله ازدواج و فرزندآوری باشد و این جایزه نمادی باشد برای اینکه ما بتوانیم مشارکت همگانی و به‌خصوص مردمی و دستگاهی را داشته باشیم.

دستجردی گفت: ما امروز خواهش می‌کنیم که در این قضیه، در تشویق، در توسعه، در نشر این، هم در زیرمجموعه‌ها و هم در جا‌هایی که بالاخره شما دیده می‌شوید و شنیده می‌شوید، در آنجا راجع به جایزه ملی جمعیت، جایزه چهارم، ان‌شاءالله سرمایه‌گذاری بکنیم.

وی با اشاره به وضعیت جمعیت کشور اظهار کرد: آن چیزی که درخواست می‌کنم و خواهش می‌کنم این است که وضعیت ما یک وضعیت بسیار بحرانی است. ما همچنان با یک سرعت تند داریم رو به کاهش جمعیت پیش می‌رویم، رو به کاهش فرزندآوری پیش می‌رویم، ازدواج‌ها به‌شدت کاهش پیدا کرده‌اند.

دبیر ستاد ملی جمعیت افزود: ما وقتی ازدواج را ملاحظه می‌کنیم، سال ۱۳۸۹ نزدیک ۹۰۰ هزار ازدواج بوده و در سال ۱۴۰۴ این تعداد به ۴۳۱ هزار مورد ازدواج رسیده است. ازدواج‌ها نصف شده و فرزندآوری ما هر سال یک‌دهم درصد کاهش پیدا کرده است.

وحید دستجردی با تأکید بر ضرورت اصلاح روند جمعیتی کشور اظهار کرد: مسیرمان مسیری است که اگر خودمان امروز این مسیر را باید اصلاح کنیم.

وی افزود: شما بالاخره هر یک تکالیف و مسئولیت‌هایی بر اساس قانون داریم که اگر آن تکالیف و مسئولیت‌ها را انجام دهیم، می‌توانیم بالاخره این داستان ازدواج و فرزندآوری را در کشور توسعه بدهیم و نشر و نما بدهیم.

دستجردی ادامه داد: بنابراین وقتی نرخ باروری کل در سال ۱۴۰۴ رسیده به ۱.۳۴، یعنی تولد ۱.۳۴ فرزند به ازای هر زن در سن باروری، و می‌بینیم در دهه ۶۰ این نرخ باروری و این شاخص باروری ۶.۷ فرزند بوده، یعنی هر زن به‌طور متوسط در دهه ۶۰، ۶ و هفت فرزند به دنیا می‌آورده، اما امروز ببینید ما در چه وضعیتی هستیم.

وی گفت: ما با این وضعیت به پیش برویم، در سال ۱۴۸۰ حدود ۳۰ میلیون جمعیت خواهیم داشت؛ یعنی ۷۵ سال آینده. امروز ما در گیلان رشد منفی داریم، سال ۱۴۰۵ احتمالاً در مازندران و سال بعد از آن می‌بینیم که در استان البرز ما منفی خواهیم بود و بعد از آن در تهران منفی خواهیم بود. همین‌طور استان‌ها یکی پس از دیگری، تعداد مرگ‌هایشان بر تعداد ولادت‌هایشان پیشی می‌گیرد.

دبیر ستاد ملی جمعیت تصریح کرد: وضعیت ما، وضعیت بسیار نابسامانی است و تلاش و کوشش همگانی را می‌طلبد و اهتمام جدی همه دستگاه‌ها را می‌طلبد. امروز بحران اساسی و بزرگ ما که دیگر قابل اصلاح نیست و هیچ کاری نمی‌توانیم در یک آینده حتی نزدیک در آن زمینه داشته باشیم، بحران جمعیت است.

دستجردی افزود: از همه خواهش می‌کنم یک اهتمام جدی دستگاهی در این زمینه داشته باشیم، برای این مسئله؛ چون اگر امروز به این قضیه نپردازیم، فردا خودمان، خودمان را ملامت خواهیم کرد، به‌خاطر تبعاتی که در این مسئله وجود دارد.

وی با اشاره به نقش جایزه ملی جمعیت گفت: مسائلی مثل جایزه و از این قبیل، مشکلات اساسی ما را مرتفع نمی‌کند، ولی به‌صورت نمادین می‌تواند مشوق‌هایی در زمینه‌های فرهنگی، هنری و اجتماعی و یک رقابت‌ها و کارزار‌هایی را ایجاد بکند که اینها دامن بزند به مسئله ازدواج و فرزندآوری.

دستجردی ادامه داد: آنچه ما در دبیرخانه ستاد ملی جمعیت انجام دادیم، در شورای اندیشه‌ورزی و شورای سیاست‌گذاری، به این نتیجه رسیدیم که همه مسائل ما در ارتباط با جمعیت گره می‌خورد به مسئله ازدواج.

وی افزود: اگر بخواهیم مسئله و بحران جمعیت حل بشود، بایستی ازدواج صورت بگیرد، بایستی ازدواج تشویق بشود. البته موانع پیش پای ازدواج، بین خانواده‌های ما، ایرانی‌ها، دو و نیم فرزند تعداد فرزند ایده‌آل‌شان می‌خواهند، فرزند می‌خواهند، ولی چرا نمی‌توانند؟ به علت موانع. این موانع باید از پیش پای آنها برداشته بشود.

دبیر ستاد ملی جمعیت خطاب به مسئولان حاضر در نشست گفت: برداشته شدن موانع به دست کیست؟ برداشته شدن موانع دست شماست. ما امروز دستگاه‌های اجرایی این کشور را داریم؛ یعنی کل کشور امروز اینجا هستند.

دستجردی ادامه داد: شما بایستی مشکل اقتصاد را حل بکنید؛ آنهایی که از اقتصاد آمدند، آنهایی که از بانک مرکزی آمدند، آنهایی که از سازمان برنامه و بودجه آمدند، آنهایی که از وزارت‌هایی که کارآفرینی می‌کنند آمدند، شما هستید.

وی افزود: شما هستید که مشکل مسکن را بایستی حل بکنید برای جوانان، برای آنهایی که در سنین باروری می‌خواهند ازدواج بکنند، ولی نمی‌توانند؛ آنهایی که از وزارت راه و شهرسازی آمدند.

دستجردی گفت: شما هستید که بایستی مشکل وام‌هایی را که می‌خواهند بگیرند حل بکنید. بالاخره دستگاه‌هایی که مسئول این قضیه هستند؛ افراد می‌روند، ۵۰ درصدشان ناامید از وام‌های ازدواج و فرزندآوری برمی‌گردند.

وی ادامه داد: شما هستید که بالاخره مسئول بسیاری از چیز‌هایی هستید که الان افراد می‌خواهند. ما مسئله سلامت را داریم؛ یعنی فردی که می‌خواهد زایمان بکند، از همان ابتدا، از همان دوره مراقبت‌ها می‌گوید من مسئله دارم. هزینه‌هایی که برای مراقبت، فرضاً و نوزاد هست، همین‌ها بسیار مشکل است.

افزایش تسهیلات ازدواج و فرزندآوری برای صفر شدن صف انتظار کافی نیست

دستجردی ضمن تشکر از پیشنهاد‌های مطرح‌شده در این نشست اظهار کرد: پیشنهاد‌های بسیار خوبی مطرح شد و ان‌شاءالله همه آنها را به‌تدریج سعی می‌کنیم اجرایی کنیم؛ آنهایی را که آغاز کرده‌ایم با کمک حاضران این نشست تقویت کنیم و فعالیت‌هایی را که هنوز آغاز نشده و پیشنهاد شده نیز پیگیری کنیم. پیشنهاد‌ها بسیار عالی هستند و به نظر من حتماً در آینده منشأ اثرات مثبت و جدی خواهند بود.

وی افزود: شکر خدا وضعیت ما اکنون در کشور خوب است. توانستیم دور هم جمع شویم و دستگاه‌ها نیز همه وظایف خود را انجام می‌دهند. گزارش خوبی هم از بانک مرکزی ارائه شد؛ البته با ۴۷۰ همتی که امسال برای تسهیلات ازدواج و فرزندآوری در نظر گرفته شده است، هنوز نمی‌توانیم تعداد پشت‌نوبتی‌ها را به صفر برسانیم و این موضوع نیاز به مبالغ بیشتری دارد، چراکه زوج و زوجه هر دو دریافت‌کننده تسهیلات هستند و این مبالغ برای صفر شدن صف انتظار کفایت نمی‌کند.

دبیر ستاد ملی جمعیت ادامه داد: با این حال، الحمدلله از ۲۵۰ همت در سال ۱۴۰۴ به ۴۷۰ همت در امسال رسیده‌ایم که جهش بزرگی در تسهیلات صورت گرفته است. امیدواریم یکی از راه‌هایی که برای آینده پیشنهاد کرده‌ایم، این باشد که مبالغ بیشتری تزریق شود تا نوبت‌ها صفر شود و همه کسانی که ازدواج کرده‌اند و همه کسانی که فرزند آورده‌اند، بتوانند از تسهیلات ازدواج و فرزندآوری استفاده کنند.

وحید دستجردی با اشاره به اهمیت اشتغال و درآمد پایدار و مسکن گفت: مسئله اشتغال پایدار، درآمد پایدار و مسکن و سرپناه، موضوعاتی هستند که همه دوستان به آنها اشاره کردند. برنامه «آشیان» که اکنون در وزارت راه و شهرسازی مطرح است، پیشنهادی است که ما نیز درباره آن مطرح کرده‌ایم؛ مسکن استیجاری ارزان‌قیمت و کوچک‌مقیاس برای زوج‌های جوان که پس از ازدواج بتوانند به مدت سه سال با اجاره‌بهای نازل در این مسکن‌های کوچک‌مقیاس زندگی کنند و اگر در طول این سه سال فرزندآوری داشتند، مدت اسکان آنها به دو برابر، یعنی شش سال، افزایش پیدا کند.

وی افزود: در این زمینه با دو نفر از معاونان وزارت راه و شهرسازی جلساتی برگزار کرده‌ایم و کار‌های خوبی در این زمینه انجام شده است. خود وزارت راه و شهرسازی نیز طرح «آشیان» را به طریق دیگری دنبال می‌کند، اما هرچقدر بتوان به مسئله مسکن و مشکلی که زوج‌ها برای ازدواج دارند، دامن زد، کمک می‌کند تا ازدواج بیشتر و تشکیل خانواده بیشتر صورت بگیرد؛ چراکه یکی از مسائل اساسی زوج‌ها، مسکن است و پس از آن، فرزندآوری نیز مطرح می‌شود.

دبیر ستاد ملی جمعیت با تأکید بر اهمیت امید به آینده اظهار کرد: یکی از مسائل اساسی، مسئله امید به آینده است. چون مدیران روابط عمومی در اینجا حضور دارند، ما هفته گذشته، سه‌شنبه، جلسه‌ای با رسانه‌ها داشتیم و با دوستان رسانه نیز مرتب جلساتی داریم. تزریق امید و یک چشم‌انداز روشن نسبت به آینده، علیرغم مشکلاتی که وجود دارد، اهمیت دارد.

وحید دستجردی ادامه داد: مدیران خوب، مدیرانی نیستند که در یک بستر خیلی هموار و راحت موفق عمل کنند؛ مدیران خوب، مدیرانی هستند که در همین ناهمواری‌ها و سختی‌ها و فراز و نشیب‌ها بتوانند گلیم را از آب بکشند بیرون؛ چراکه گوهر در این فراز و نشیب‌هاست که خودش را نشان می‌دهد.

وی با قدردانی از عملکرد مدیران روابط عمومی و مسئولان دستگاه‌ها گفت: مدیران روابط عمومی علیرغم مشکلات، دارند خیلی خوب بخش خودشان را در وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و دستگاه‌های خود اداره می‌کنند و کار را خوب پیش می‌برید.

دبیر ستاد ملی جمعیت افزود: اینکه ما با هم دست به دست هم بدهیم، هم‌افزایی کنیم، کمک کنیم، همه امکانات خودمان و همه آنچه را که داریم روی میز بگذاریم و سهم خودمان را بگذاریم و نهایت تلاش خودمان را به خاطر مردم در این شرایط انجام دهیم، حتماً عنایات الهی را هم جذب خواهد کرد. خداوند ما را یاری خواهد کرد.

وی گفت: بالاخره ما به رحمت خدا امید داریم، به حمایت‌های الهی امید داریم و به کمک خدا امید داریم. بزرگانی و عزیزانی مثل شما را با این نیات خالص و پاک و این تلاش‌های بسیار شایسته تقدیر داریم. خداوند هم کمک می‌کند و تا به حال هم کمک کرده است. ان‌شاءالله این مشکلات، هم مشکلات اقتصادی، هم مشکلات بحران‌ها و جنگ و هم بحران فرزندآوری و ازدواج را پشت سر می‌گذاریم.

وحید دستجردی تأکید کرد: با کمک‌ها و تلاش‌ها خیلی به آینده امید دارم. وقتی تلاش‌ها را می‌بینم، گزارش‌های عملکرد‌ها را می‌بینم و نوآوری‌هایی را که در دستگاه‌ها انجام می‌شود، می‌بینم، واقعاً امیدوار می‌شوم و امید خیلی فراوانی به آینده دارم.

وی در پایان اظهار کرد: با وجود شما، ان‌شاءالله بتوانیم هم در ستاد‌ها و هم در کل استان‌ها و در کل کشور، به‌خصوص با گفتمان‌سازی در جامعه برای مردم، با کمک اصحاب رسانه، روابط عمومی‌ها و ستاد‌های جمعیت در دستگاه‌ها، موفق به این کار شویم.