فرهنگ، سپر ایران در برابر بحران‌هاست

سید عباس صالحی در سخنانی در جمع اساتید و دانشجویان دانشگاه دولتی فرهنگ سن‌پترزبورگ، با طرح گفت: «چرا برخی تمدن‌ها در برابر بحران‌ها فرو می‌پاشند و برخی دیگر نه‌تنها مقاومت می‌کنند، بلکه از دل بحران، قدرت تازه‌ای می‌سازند؟»

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه با یادآوری مواجهه ایران و روسیه با بحران‌های متعدد و متنوع همچون جنگ‌های تحمیلی، اشغال خارجی، تحریم‌های اقتصادی، تلاش برای انزوای ژئوپلیتیک آنها، بلایای طبیعی و فشار‌های فرهنگی در طول تاریخ گفت: آنچه این دو کشور را تا به امروز پایدار نگه داشته، نه فقط قدرت نظامی یا منابع مادی، بلکه مؤلفه‌های فرهنگی و تمدنی بوده است که در طول قرن‌ها انباشته شده‌اند.

مؤلفه‌های فرهنگی ایران در مواجهه با بحران‌های معاصر

وی در ادامه به تبیین مؤلفه‌های فرهنگی ایران در مواجهه با بحران‌های معاصر پرداخت و گفت: هر یک از بحران‌ها، مؤلفه‌های فرهنگی متفاوتی را فعال می‌کنند؛ از این رو، ایران مجموعه‌ای از مؤلفه‌های فرهنگی متکثر را در مواجهه با بحران‌های متکثر به کار می‌گیرد.

صالحی با اشاره به تجارب ایران در مواجهه با جنگ تحمیلی عراق، تجاوز‌های اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی و تهدید‌های مستمر نظامی اظهار داشت: در مواجهه با این تهدیدها، همبستگی عاطفی، نخستین مؤلفه فرهنگی است که فعال می‌شود؛ این همبستگی ریشه در فرهنگ دگرخواهی و تعهد جمعی دارد که در ادبیات فارسی و آموزه‌های دینی تقویت شده است.

وی با بیان اینکه زنان ایرانی در قلب ایجاد این همبستگی عاطفی در مواجهه کشور با تهدید‌های خارجی قرار دارند، ادامه داد: زنان نقشی اساسی در مراقبت، توزیع کمک و بازسازی روابط اجتماعی دارند و در تهاجم اخیر رژیم‌های آمریکایی و صهیونیستی این نقش کاملاً نمایان است.

صالحی با اشاره به نقش‌آفرینی مؤثر زنان روس در جنگ جهانی دوم گفت: توانمندسازی زنان در بحران، می‌تواند موضوع همکاری ایران و روسیه بوده باشد.

وی پس از همبستگی عاطفی و نقش زنان، از حافظه تاریخی رنج و مقاومت به عنوان سومین مؤلفه تأثیرگذار فرهنگی در برابر تهدید خارجی یاد کرد و گفت: تبادل تجربه در بازروایت مثبت از حافظه تاریخی می‌تواند موضوع همکاری فرهنگی ایران و روسیه باشد.

«سپر فرهنگی» ایران

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی از دین، معنویت و عرفان به عنوان مؤلفه چهارم فرهنگی ایرانیان در مواجهه با تهدید خارجی نام برد و گفت: آموزه‌ها و سنت‌های دینی، معنوی و عرفانی ایران، نقش محوری ایفا می‌کنند.

وی خاطرنشان کرد: دین و سنت‌های معنوی ایرانی، تعهد به دیگری و دگرخواهی را شرط انسانیت می‌دانند و در نتیجه، انفعال و خودخواهی را برنمی‌تابند.

صالحی اظهار داشت: تأکید بر سنت‌های معنوی ارتدوکس در حفظ هویت ملی روسیه نیز از این قبیل مؤلفه‌های فرهنگی است که هم عامل پیوند‌های اجتماعی شده و هم پتانسیل و بستری برای همبستگی فراگیر ملی در موقعیت‌های بحرانی پدید می‌آورد.

وی افزود: در جمع‌بندی مؤلفه‌های فرهنگی در برابر جنگ و تهدید خارجی باید گفت که ایران به همبستگی عاطفی، زنان، حافظه تاریخی و معنویت تکیه می‌کند؛ این چهار سرمایه، سپر فرهنگی ایران در برابر تهدید‌های نظامی خارجی هستند.

مؤلفه‌های فرهنگی ایران در مواجهه با تحریم

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود به تبیین مؤلفه‌های فرهنگی ایران در مواجهه با تحریم و سیاست دشمن در انزوای اقتصادی پرداخت.

وی این مؤلفه‌ها را این‌گونه نام برد: انعطاف‌پذیری و کنش‌های غیررسمی، عاملیت جوانان و شبکه‌های ارتباطی، سنت دولت‌داری و سازمان اداری، علم، دانش و نهاد‌های آموزشی.

صالحی خاطرنشان کرد: ایرانیان در شرایط کمبود و بی‌ثباتی، قدرت زیادی برای تغییر شیوه زندگی، یافتن راه‌های جایگزین و استفاده چندمنظوره از منابع نشان می‌دهند؛ این هنر اداره کردن شرایط دشوار، مزیتی جدی است.

وی ادامه داد: این «اقتصاد غیررسمی تاب‌آوری» در ادبیات فارسی، ضرب‌المثل‌ها و حکایت‌های ایرانی بازتاب یافته است؛ در اینجا، مطالعه تطبیقی فرهنگ و اقتصاد غیررسمی می‌تواند موضوع همکاری کنونی ایران و روسیه باشد.

مهم‌ترین سرمایه ایران در بحران

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه خاطرنشان کرد: مهم‌ترین سرمایه ایران در بحران، توان مردم برای همراهی و همدلی است؛ این سرمایه نه در بانک مرکزی ذخیره شده و نه در پیمان‌های نظامی.

وی افزود: این سرمایه در فرهنگ هویت مشترک، علقه به وطن و حافظه تاریخی نهفته است. تجربه معاصر ایرانیان از جنگ تحمیلی هشت‌ساله تا تحریم‌های ظالمانه و تجاوز‌های اخیر نشان داد که ایرانیان با همه سختی‌ها برای فرهنگ، تمدن و وطن خود هرگونه فداکاری انجام خواهند داد؛ سرّ بقای این تمدن در طی همه این قرن‌ها، همین هویت مشترک ایرانیان بوده است.

صالحی در پایان سخنان خود به استادان، پژوهشگران و دانشجویان روس پیشنهاد داد که گفت‌وگوی فرهنگی و تمدنی ایران و روسیه را نه به عنوان یک پروژه دیپلماتیک، بلکه به عنوان سرمایه‌گذاری راهبردی در تاب‌آوری مشترک در برابر بحران‌های آینده ببینیم.

گفتنی است، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی پیش از این، روز جمعه (سوم مهر ۱۴۰۵) در نشست عمومی دوازدهمین مجمع بین‌المللی فرهنگ‌های متحد به عنوان نخستین مقام میهمان، پیشنهاد‌ها و مواضع جمهوری اسلامی ایران در موضوعات مرتبط با همکاری‌های فرهنگی را بیان کرد.

صالحی عصر همین روز در دیدار جمعی مقامات و شخصیت‌های تأثیرگذار بیش از ۷۰ کشور جهان با رئیس‌جمهور روسیه حضور یافت و پاسخ‌گوی پرسش‌های خبرنگاران در حاشیه این اجلاس بود.

صالحی روز شنبه چهارم مهر ۱۴۰۵ هم‌زمان با روز پایانی این اجلاس، دیداری دوجانبه با همتای روسی خود داشت. وزیران فرهنگ ایران و روسیه همچنین در نشست کمیته مشترک فرهنگی دو کشور حضور یافتند و پس از آن، تفاهم‌نامه همکاری تهران و مسکو در زمینه تولید فیلم مشترک را امضا کردند.

رویداد‌های روز‌های فرهنگی ایران در روسیه فردا دوشنبه (ششم مهر) در آیین‌های ویژه‌ای با حضور وزیران فرهنگ دو کشور در مسکو به‌صورت رسمی گشایش خواهد یافت. پس از مسکو، شهر‌های کازان و آستراخان نیز میزبان آیین‌های مرتبط با روز‌های فرهنگی ایران در روسیه خواهند بود. این آیین‌ها به همت رایزنی فرهنگی ایران در مسکو و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و به میزبانی وزارت فرهنگ روسیه برگزار می‌شوند.