هشدار درباره اصلاحات قیمتی/اقتصاد کشور تحمل شوک جدید را ندارد

مرتضی افقه درباره عوامل موثر بر رشد منفی اقتصاد در سه ماهه ابتدایی سال اظهار کرد: اصل قضیه این است که اقتصاد کشور بسیار آسیب‌پذیر باقی مانده است. من همیشه اعتقاد داشته‌ام که اگر تشخیص درست نباشد، تجویز هم اشتباه خواهد بود. اگر فکر کنیم اشکال از بیرون است، به سمت این می‌رویم که با عوامل بیرونی دربیفتیم یا مشکلات بیرونی را عامل اصلی بدانیم؛ اما اگر بدانیم ساختار‌های داخلی ناکارآمد هستند و اقتصاد را دچار ضعف می‌کنند، باید روی همان موضوع تمرکز کنیم.

افقه ادامه داد: متاسفانه در تمام این مدت، حتی اقتصادخوانده‌های ما هم اشکالات را از بیرون می‌دیدند، اما همین عوامل داخلی باعث شده در طول سال‌های پس از انقلاب به فروش نفت و تامین نیازهایمان از خارج وابسته بمانیم.

وابستگی تولید به واردات، آسیب‌پذیری اقتصاد را افزایش داده است

این استاد اقتصاد با اشاره به وابستگی بخش تولید به واردات، گفت: به خصوص بخش تولید ما تا حدود ۸۰ درصد از نیاز‌های خود را از خارج تامین می‌کند؛ چه در حوزه ماشین‌آلات و چه در زمینه مواد اولیه؛ بنابراین از سال ۱۳۹۷ به این سو، به دلیل همان وابستگی و پس از تشدید تحریم‌ها، عملا مشکلات خارجی نیز تشدید شدند. در سه سال اخیر تقریبا می‌توان گفت که حتی اگر جنگ هم اتفاق نمی‌افتاد، به چیزی شبیه وضعیت فعلی دچار می‌شدیم.

افقه با بیان اینکه جنگ نیز آثار روانی و واقعی بر اقتصاد داشته است، اظهار کرد: جنگ از سال گذشته و از جنگ ۱۲ روزه به این سو، هم اثرات روانی داشته و هم اثرات واقعی؛ به خصوص این جنگ ۴۰روزه اخیر. اکنون دیگر عملا با مشکل جنگ مواجه هستیم و اینکه می‌گوییم بی‌سابقه‌ترین آمار‌ها را در شاخص‌های مختلف جهانی داشته باشیم، درست است.

اصلاح اقتصادی نباید قیمتی باشد

وی در ادامه درباره پیشنهاد برخی کارشناسان برای اجرای اصلاحات اقتصادی در حوزه انرژی و نرخ ارز، گفت: اینکه می‌گویند اگر این کار (آزادسازی نرخ ارز) را نمی‌کردید قحطی می‌شد، اشتباه است. خیلی فرقی نمی‌کند که جنس در فروشگاه‌ها نباشد و مردم نتوانند آن را تامین کنند یا جنس باشد، ولی آن قدر گران شده باشد که نتوانند آن را بخرند. این توجیه نادرست برای کار نادرست است. متاسفانه برخی هم معتقدند در شرایط سخت باید این اصلاحات انجام شود.

افقه تصریح کرد: اصلاحات، در شرایط فعلی اصلا نباید اصلاحات قیمتی باشد. از نظر برخی‌ها، اصلاح اقتصادی فقط افزایش قیمت است؛ یعنی انگار به‌جز قیمت، متغیر دیگری را در اقتصاد نمی‌شناسند. خطرناک‌ترین کار در حال حاضر اصلاح اقتصادی است که از آن با عنوان جراحی یا اصلاح اقتصادی یاد می‌کنند. در یک سری ساختار‌های ناکارآمد، دست به کاری زده شود که شرایط را بدتر کند از جمله همان اقدام آزادسازی نرخ ارز در سال گذشته.

نرخ ارز در شرایط فعلی یکسان نمی‌شود

این استاد اقتصاد با اشاره به سیاست یکسان‌سازی نرخ ارز گفت: من صریحا در همان جلسه‌ای که رئیس بانک مرکزی حضور داشتند، گفتم هرگز نمی‌توانید در شرایط فعلی نرخ ارز را یکسان کنید. هیچ‌وقت هم یکسان نشده است. آنها فکر می‌کردند می‌توانند نرخ ارز را یکسان کنند، اما عملا دولت و بانک مرکزی دنباله‌رو بازار آزاد می‌شوند؛ ولی، چون محدودیت دارند و به دلیل مشکلات اجتماعی ناشی از افزایش قیمت، عملا همیشه حداقل دو نرخ باقی می‌ماند مثل الان.

در شرایط فعلی، دولت باید کنترل‌ها را افزایش دهد

افقه درباره اصلاحات غیرقیمتی که می‌توان در شرایط فعلی اجرا کرد، اظهار کرد: اکنون هیچ اصلاح اقتصادی نمی‌توانند انجام دهند. اصلاح غیر قیمتی هم نمی‌توانند انجام دهند؛ برای اینکه شرایط خیلی خیلی حساس شده است. تنها کاری که دولت اکنون باید انجام دهد این است که همان‌طور که همین الان وارد عمل شده، بیشتر هم وارد عمل شود. کنترل‌ها را باید افزایش دهند. جیره‌بندی مثل همه جنگ‌ها، حتی کشور‌های توسعه‌یافته و لیبرال هم در شرایط بحرانی و جنگی، دولت تمام قد وارد می‌شود؛ کنترل سرمایه، جلوگیری از خروج سرمایه، کنترل قیمت‌ها، جیره‌بندی، کوپن و همه این کار‌هایی که الان انجام می‌دهند.

این کارشناس اقتصادی تصریح کرد: هیچ اقدام اصلاحی، چه قیمتی و چه غیرقیمتی در این شرایط نمی‌شود انجام داد. دولت اکنون فقط باید تمرکز کند تولید فعلی چگونه به دست همه مردم برسد تا آسیب‌های اقتصادی و به دنبال آن، آسیب‌های دیگر ایجاد نشود.

پایان جنگ و تحریم، تنها راه حل کوتاه‌مدت مشکلات اقتصادی است

وی در ادامه درباره تاثیر مذاکرات ایران و آمریکا بر اقتصاد کشور نیز گفت: دو بحث داریم؛ یکی اینکه مردم چگونه واکنش نشان می‌دهند و دیگری اینکه سیاست‌گذار در این شرایط جنگی چه کاری انجام می‌دهد. اگر شرایط جنگی ادامه پیدا کند، سیاست‌های دوره جنگ و بحران هم باید ادامه پیدا کند. اما مردم، چه بخواهیم و چه نخواهیم سیگنال‌های مثبت از مذاکرات می‌گیرند. به محض اینکه حرف از مذاکره شود، چه مثبت باشد و چه منفی، نرخ ارز و طلا پایین می‌آید.

این استاد اقتصاد در پایان گفت: دولت فعلا باید همان سیاست را ادامه دهد، اما اگر می‌خواهیم مشکلات حل شود، در کوتاه‌مدت هیچ راهی به‌جز این نداریم که جنگ تمام شود، تحریم تمام شود و این شرایط هم پایان پیدا کند.