منطقه آزاد ارس، رتبه نخست کشور در عملکرد عمرانی؛ جهش چشمگیر در سرمایه‌گذاری، صادرات، اشتغال و توسعه زیرساخت‌ها

منطقه آزاد ارس بر اساس ارزیابی عملکرد سال ۱۴۰۴ مدیریت امور عمرانی، زیربنایی و محیطزیست دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد کشور، با کسب امتیاز کل ۶۴ از ۱۰۰، رتبه نخست را در میان مناطق آزاد کشور در حوزه عمرانی و زیربنایی از آنِ خود کرد و مناطق آزاد ماکو، قشم، کیش، اروند، چابهار و انزلی در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند.

رشد جهشی سرمایه گذاری داخلی و خارجی

آمار‌های عملکردی سازمان منطقه آزاد ارس نشان میدهد سرمایه گذاری داخلی جذب شده در این منطقه از ۴۷۶ هزار و ۹۷۲ میلیارد ریال در سال ۱۴۰۳ به یک میلیون و ۶۱۱ هزار و ۵۴۱ میلیارد ریال در سال ۱۴۰۴ رسیده که رشدی ۲۳۸ درصدی را ثبت کرده است. سرمایه گذاری داخلی محقق شده نیز با رشد ۱۵۷ درصدی از ۱۹۵ هزار و ۸۸۶ به ۵۰۴ هزار و ۷۵۳ میلیارد ریال افزایش یافته است.

در حوزه سرمایه گذاری خارجی، رشد به مراتب چشمگیرتر بوده است؛ میزان سرمایهگذاری خارجی جذب شده از ۲۹ میلیون دلار در سال ۱۴۰۳ به ۵۴۱ میلیون دلار در سال ۱۴۰۴ رسیده که معادل رشد ۱۷۶۵ درصدی است. سرمایهگذاری خارجی محقق شده نیز از ۱۵ به ۳۰۵ میلیون دلار افزایش یافته و رشد ۱۹۳۳ درصدی را ثبت کرده است.

بر اساس گزارش عملکرد کمیسیون اقتصادی و سرمایه گذاری سازمان در سهماهه نخست سال ۱۴۰۵، از میان ۳۱ طرح بررسی شده در پنج جلسه کمیسیون، ۱۷ طرح با حجم سرمایه گذاری ریالی ۴۱۳ هزار و ۳۶۵ میلیارد ریال و سرمایهگذاری ارزی ۱۲۶ میلیون دلار به تصویب رسیده است. بیشترین طرح‌های مصوب به حوزه‌های خدماتی-تجاری (۷ مورد)، صنعتی (۸ مورد) و کشاورزی (۲ مورد) اختصاص دارد.

صادرات به ۱۶ کشور هدف

صادرات کالای تولید منطقه به خارج از کشور در سال ۱۴۰۴ به ۲۵۱ میلیون دلار و صادرات خدمات تولید منطقه به ۳۲۱ میلیون دلار رسیده است. صادرات از مسیر منطقه به خارج از کشور نیز ۲۲۵ میلیون دلار و صادرات مجدد ۲۵ میلیون دلار بوده است. کالا‌های صادراتی منطقه آزاد ارس اکنون به ۱۶ کشور هدف از جمله روسیه، قزاقستان، عراق، ترکیه، آلمان، اوکراین، امارات، کویت، ترکمنستان، افغانستان، ارمنستان، آذربایجان، گرجستان، جمهوری چک، رومانی و ازبکستان راه یافته است. محصولات گلخانه ای، شمش فولادی، انواع خشکبار، قیر و نفت و هیدروکربورین از عمده اقلام صادراتی منطقه هستند.

رشد تولید و اشتغال

ارزش فروش تولیدات در حوزه صنایع و کشاورزی منطقه از ۲۲۴ هزار و ۴۳۴ میلیارد ریال در سال ۱۴۰۳ به ۵۴۵ هزار و ۵۶۷ میلیارد ریال در سال ۱۴۰۴ رسیده که رشد ۱۴۳ درصدی را نشان میدهد.

در حوزه اشتغال نیز اشتغال ایجادشده از ۵۲۶ نفر در سال ۱۴۰۳ به ۹۶۶ نفر در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته (رشد ۸۳ درصدی) و اشتغال تجمیعی منطقه از ۲۱ هزار و ۴۶۰ نفر به ۲۳ هزار و ۵۶ نفر رسیده است.

توسعه واحد‌های صنعتی و مجتمع‌های تجاری

طبق گزارش مدیریت اطلاعات جغرافیایی و شهرسازی سازمان، در پایان سال ۱۴۰۴ تعداد ۱۵ واحد صنعتی گواهی پایان کار دریافت کردهاند که نسبت به ۱۰ واحد سال ۱۴۰۳، رشد ۵۰ درصدی داشته و مساحت واحد‌های صنعتی دارای پایانکار به ۱۴۶ هزار و ۳۸۴ مترمربع رسیده است. در حوزه مجتمع‌های تجاری نیز ۹ مجتمع با زیربنای ۱۷ هزار و ۲۳۱ مترمربع و ۸۶ واحد تجاری تا پایان ۱۴۰۴ پایانکار گرفته اند که نسبت به سال ۱۴۰۲ رشد ۸۰ درصدی را نشان میدهد. همچنین ۱۰ مجتمع تجاری دیگر با پیشرفت فیزیکی بالای ۹۵ درصد در آستانه تکمیل هستند.

زیرساخت‌های شهری و عمرانی

معاونت عمرانی و زیربنایی سازمان در سال ۱۴۰۴ عملیات بهسازی و آسفالتریزی شبکه معابر و محور‌های مواصلاتی را در مجموع ۲۴۱ هزار مترمربع شامل مسیر فازِیک و دو صنعتی، خیابان شهید سیدآقایی، مسیر توجهمهر - زمین نوزاد، معابر خاکی و پروژه‌های بزرگ خاتمالانبیا اجرا کرده است. بودجه عمرانی معاونت عمرانی و زیربنایی در حوزه بهسازی محیط شهری از ۴۸۰ میلیارد ریال در ۱۴۰۳ به ۸۸۹ میلیارد ریال در ۱۴۰۴ افزایش یافته (رشد ۸۵ درصدی) و بودجه عمرانی معاونت فرهنگی اجتماعی و گردشگری نیز با رشد ۸۷.۷ درصدی از ۱۳۹ به ۲۶۱ میلیارد تومان رسیده است؛ پروژههایی، چون فرهنگسرا، مجموعه ورزش‌های ساحلی، مسجد، ویزیتورسنتر، یادمان شهدای ۱۳۲۰ و مدرسه از جمله طرح‌های این حوزهاند.

بودجه عملیاتی معاونت فرهنگی اجتماعی و گردشگری نیز از ۵۵.۶ میلیارد تومان در ۱۴۰۳ به ۱۲۰ میلیارد تومان در ۱۴۰۴ رسیده (رشد ۱۱۵.۸ درصدی) و حوزه‌های فرهنگی، هنری، اجتماعی، ورزشی، گردشگری، صنایع دستی، آموزش و توانمندسازی، غذا و دارو و ژئوپارک را پوشش میدهد.

توسعه زیرساخت‌های آموزشی

سازمان منطقه آزاد ارس در حوزه آموزش نیز اقدامات گسترد‌های انجام داده است. هم اکنون ۶۶ مدرسه با ۴۷۷۲ دانش آموز در محدوده منطقه فعال است که پوشش تحصیلی در مناطق خدآفرین، جلفا و عشایری به ترتیب ۱۰۰، ۹۹.۷ و ۹۹.۶ درصد رسیده است. در سال ۱۴۰۴ احداث ۸ مدرسه با ۴۰ کلاس درس و ۲ سالن ورزشی در مساحتی بالغ بر ۶۹۶۱ مترمربع و با اعتباری معادل ۴۲۹ هزار و ۶۶۰ میلیارد ریال به بهرهبرداری رسیده و برای سال ۱۴۰۵ نیز احداث ۶ مدرسه جدید با ۳۱ کلاس درس با اعتبار ۲۰۳۰ میلیارد ریال در دست اجراست. بودجه مصوب حوزه آموزش و پژوهش سازمان از ۱۵۰ میلیارد ریال در سال ۱۴۰۴ به بیش از ۷۱۰ میلیارد ریال در سال ۱۴۰۵ افزایش یافته که رشدی بیش از ۳۷۳ درصدی را نشان میدهد.

تسهیل تجارت، ترانزیت و تردد

سازمان منطقه آزاد ارس با هدف تسهیل مبادلات تجاری، فرآیند‌های ترخیص کالای اساسی و مواد اولیه واحد‌های تولیدی را در مسیر‌های مشخص و از طریق سامانه‌های آماری مناطق آزاد (my.freezones.ir و pm.freezones.ir) ساماندهی کرده است. از مزایای منطقه در حوزه ترانزیت و صادرات و واردات میتوان به امکان ترانزیت و صادرات مجدد کالا‌های خارجی با کمترین تشریفات، ترخیص کالا روی کامیون در حداقل زمان، حملونقل ریلی کالا، هزینه پایین انبارداری، امکان نگهداری اختصاصی کالا و صدور گواهی مبدا اشاره کرد. مدت نگهداری کالا در گمرکات ارس تا یکسال و برای مواد اولیه واحد‌های تولیدی تا دو سال تعیین شده است.

در حوزه حملونقل، با امضای تفاهمنام‌های میان استانداران آذربایجان شرقی، اردبیل، گیلان، مازندران و گلستان، تردد خودرو‌های پلاک دائم و موقت منطقه آزاد ارس به مناطق آزاد و مناطق ویژه اقتصادی این چهار استان و همچنین آذربایجان غربی تسهیل و این استان‌ها به طرح تردد آزاد خودرو‌های منطقه ارس ملحق شدند.

منطقه آزاد ارس با این عملکرد، خود را در مسیر توسعه متوازن اقتصادی، صنعتی، آموزشی و زیرساختی در شمالغرب کشور و بهعنوان دروازه ترانزیتی ایران به قفقاز و آسیای میانه تثبیت کرده است.