جنگ علیه ایران؛ زنگ خطر امنیت انرژی برای اقتصادهای آسیا

هرچند جنگ تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران در غرب آسیا رخ داد، اما پیامد‌های آن بیش از هر نقطه دیگری در شرق، جنوب و جنوب شرق آسیا احساس شد؛ منطقه‌ای که بزرگترین مصرف‌کننده انرژی جهان به شمار می‌رود و بخش عمده نفت و گاز مورد نیاز خود را از خلیج فارس تامین می‌کند. از چین و ژاپن گرفته تا کره جنوبی، هند و کشور‌های عضو اتحادیه کشور‌های جنوب شرق آسیا (آسه آن)، همه این اقتصاد‌ها امنیت تنگه هرمز را نه صرفا یک مسئله منطقه‌ای، بلکه موضوعی مرتبط با رشد اقتصادی، امنیت ملی و ثبات زنجیره‌های تامین خود میدانند.

به گزارش روز دوشنبه گروه آسیا و اقیانوسیه ایرنا، به دنبال بروز این جنگ و تداوم آن به خاطر عهدشکنی‌های مکرر آمریکا در اجرای آتش‌بس و تفاهم نامه اسلام آباد، این نگرانی به محور اصلی گزارش‌ها و تحلیل‌های رسانه‌های آسیایی، نشست‌های دیپلماتیک و حتی بازار‌های مالی منطقه تبدیل شده است. رسانه‌های معتبر آسیایی از جمله نیکی آسیا ژاپن، استریتس تایمز سنگاپور، هندو هند، ساوت چاینا مورنینگ پست، هنگ کنگ و شبکه خبری چنل نیوز آسیا (CNA) در گزارش‌ها و تحلیل‌های خود از وابستگی بالای اقتصاد‌های آسیایی به نفت و گاز منطقه خلیج فارس و آسیب پذیری آنها در برابر هرگونه اختلال در تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز نوشتند.

هرمز؛ شریان انرژی آسیا

نگرانی عمیق کشور‌های آسیایی از هر گونه درگیری نظامی در منطقه، ریشه در وابستگی حیاتی و بی‌بدیل اقتصاد آنها به انرژی عبوری از تنگه هرمز دارد. داده‌های مراجع معتبری مانند اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) نشان می‌دهد که جریان انرژی از این آبراه، به طور نامتناسبی به سوی بازار‌های آسیایی سرازیر می‌شود؛ به‌گونه‌ای که در سه ماهه اول سال ۲۰۲۵، کشور‌های آسیایی به طور کلی ۸۹.۲ درصد از کل نفت خام و میعانات گازی عبوری از این تنگه را وارد کرده‌اند، در حالی که سهم آمریکا تنها ۲.۵ درصد بوده است. در میان کشور‌های آسیایی، چین با ۳۷.۷ درصد بزرگترین واردکننده، هند با ۱۴.۷ درصد دومین، کره جنوبی با ۱۲.۰ درصد و ژاپن با ۱۰.۹ درصد سهم دارند و این وابستگی محدود به نفت نبوده و حدود ۲۰ درصد از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) نیز از این تنگه عبور می‌کند که ۸۳ درصد آن به مقصد آسیاست.

با توجه به این ارقام، هر گونه اختلال در تنگه هرمز، پیامد‌های فوری و سنگینی برای اقتصاد آسیا به دنبال خواهد داشت که مهمترین آن، شوک قیمت انرژی است؛ بسته شدن یا حتی تهدید به بسته شدن این گذرگاه، منجر به جهش قیمت نفت و افزایش هزینه‌های حمل و نقل و بیمه می‌شود و این امر مستقیما تورم را افزایش داده و رشد اقتصادی را با چالش مواجه می‌کند. افزون بر این، اقتصاد‌های صادرات محور مانند چین، ژاپن و کره جنوبی که به شدت به انرژی ارزان و پایدار وابسته‌اند، با افزایش هزینه‌های تولید و کاهش رقابت پذیری مواجه می‌شوند و بر اساس داده‌های ابتکار مشترک داده‌ها (JODI)، کشور‌هایی مانند فیلیپین، تایلند و هند دارای ذخایر استراتژیک نفت و گاز بسیار پایینی هستند که آنها را در برابر هرگونه اختلال ناگهانی در واردات، به شدت آسیب‌پذیر می‌کند.

چین؛ امنیت انرژی در اولویت راهبرد ملی

چین که بزرگترین واردکننده نفت جهان است، بخش مهمی از نیاز انرژی خود را از کشور‌های حاشیه خلیج فارس تامین می‌کند. رسانه‌های چینی از جمله گلوبال تایمز و چینا دیلی در روز‌های اخیر تاکید کرده‌اند که ثبات در خلیج فارس برای رشد اقتصادی چین اهمیت حیاتی دارد.

کارشناسان چینی معتقدند هرگونه افزایش قیمت نفت یا اختلال در مسیر‌های انتقال انرژی، علاوه بر افزایش هزینه تولید، بر صادرات، رشد اقتصادی و برنامه‌های صنعتی پکن نیز تاثیر مستقیم خواهد گذاشت.

ژاپن؛ آسیب‌پذیرترین اقتصاد توسعه یافته

ژاپن بیش از ۹۰ درصد نفت مورد نیاز خود را از خاورمیانه وارد می‌کند و به همین دلیل، همواره از نخستین کشور‌هایی است که نسبت به هرگونه تنش در خلیج فارس واکنش نشان می‌دهد.

رسانه‌های ژاپنی از جمله نیکی آسیا و یومیوری شیمبون گزارش داده‌اند که دولت توکیو در حال بررسی افزایش ذخایر راهبردی انرژی، تنوع بخشی به منابع واردات و تقویت همکاری با کشور‌های تولیدکننده انرژی است.

کره‌جنوبی؛ نگرانی صنایع صادرات محور

اقتصاد کره جنوبی که بر صنایع پتروشیمی، خودروسازی و نیمه هادی استوار است، به واردات پایدار نفت و گاز وابستگی زیادی دارد.

روزنامه کره هرالد و خبرگزاری یونهاپ هشدار داده‌اند که افزایش قیمت انرژی می‌تواند رقابت پذیری صنایع صادراتی کره جنوبی را کاهش داده و بر رشد اقتصادی این کشور تاثیر منفی بگذارد.

هند؛ میان رشد اقتصادی و امنیت انرژی

هند نیز با واردات بیش از ۸۰ درصد نفت مصرفی خود، یکی از آسیب پذیرترین اقتصاد‌های آسیایی در برابر بحران‌های خلیج فارس محسوب می‌شود.

روزنامه هندو در تحلیلی نوشت که هر ۱۰ دلار افزایش قیمت نفت، میلیارد‌ها دلار به هزینه واردات انرژی هند اضافه می‌کند و می‌تواند بر نرخ تورم، ارزش روپیه و رشد اقتصادی این کشور اثر بگذارد.

آ. سه. آن؛ نگرانی مشترک در جنوب شرق آسیا

کشور‌های عضو آسه آن اگرچه تولیدکنندگان انرژی نیز در میان خود دارند، اما مجموع اقتصاد این منطقه به شدت به تجارت دریایی و واردات انرژی وابسته است.

در نشست اخیر وزیران امور خارجه آسه آن در مانیل، امنیت انرژی و آزادی کشتیرانی از مهم‌ترین محور‌های رایزنی بود. بسیاری از وزیران خارجه هشدار دادند که ادامه بی ثباتی در مسیر‌های انتقال انرژی می‌تواند روند بهبود اقتصادی منطقه پس از سال‌های اخیر را با چالش جدی مواجه کند.

شبکه چنل نیوز آسیا (CNA) گزارش داد که امنیت تنگه هرمز به یکی از دغدغه‌های اصلی کشور‌های جنوب شرق آسیا تبدیل شده است، زیرا بخش بزرگی از نفت و گاز وارداتی این کشور‌ها از این مسیر تامین می‌شود.

راهبرد‌های آسیایی برای کاهش ریسک

بررسی سیاست‌های کشور‌های آسیایی نشان می‌دهد آنها در سال‌های اخیر چهار راهبرد اصلی را دنبال کرده‌اند:

*افزایش ذخایر راهبردی نفت و گاز.

*تنوع بخشی به مبادی واردات انرژی از جمله آمریکا، آفریقا و آمریکای لاتین.

*سرمایه گذاری گسترده در انرژی‌های تجدیدپذیر، هیدروژن و انرژی هسته‌ای.

*توسعه همکاری‌های منطقه‌ای برای تقویت امنیت خطوط کشتیرانی و زنجیره تامین.

با این حال، کارشناسان معتقدند هیچ یک از این راهکار‌ها در کوتاه مدت نمی‌تواند وابستگی آسیا به انرژی خلیج فارس را از میان ببرد.

اقتصاد آسیا؛ نخستین قربانی هر بحران

تحلیلگران موسسه مطالعات آسیای جنوب شرقی (ISEAS)، موسسه مطالعات انرژی ژاپن و دانشگاه ملی سنگاپور بر این باورند که برخلاف تصور رایج، نخستین پیامد هرگونه بحران در خلیج فارس نه در اروپا یا آمریکا، بلکه در اقتصاد‌های آسیایی نمایان می‌شود.

افزایش هزینه حمل و نقل دریایی، رشد قیمت بیمه نفتکش ها، افزایش نرخ انرژی، فشار بر زنجیره تامین و کاهش رشد اقتصادی، از جمله پیامد‌هایی است که بیش از همه متوجه اقتصاد‌های شرق و جنوب آسیا خواهد بود.

مرور مواضع دولت ها، رسانه‌ها و مراکز پژوهشی آسیایی نشان می‌دهد نگرانی کشور‌های شرق، جنوب و جنوب شرق آسیا از جنگ آمریکایی صهیونیستی علیه ایران، بیش از آنکه جنبه سیاسی داشته باشد، ریشه در ملاحظات اقتصادی و امنیت انرژی دارد. برای این کشورها، امنیت تنگه هرمز تنها به معنای امنیت یک آبراه بین المللی نیست، بلکه تضمین کننده استمرار رشد اقتصادی، ثبات بازار‌های مالی، تداوم فعالیت صنایع و امنیت زنجیره‌های تامین است.

از همین رو، هرگونه تحول در خلیج فارس، فارغ از دامنه نظامی یا سیاسی آن، به سرعت در بازار‌های انرژی، سیاست گذاری اقتصادی و محاسبات راهبردی کشور‌های آسیایی بازتاب می‌یابد؛ واقعیتی که نشان می‌دهد پیوند اقتصاد آسیا با امنیت انرژی خلیج فارس، همچنان یکی از مهمترین معادلات ژئوپلیتیکی جهان باقی مانده است.

در حالی که اروپا و آمریکا نیز از بی‌ثباتی در خلیج فارس متضرر می‌شوند، اما شدت و عمق این وابستگی برای آسیا منحصر‌به‌فرد است. بخش اعظم انرژی حیاتی این منطقه از یک گذرگاه واحد تأمین می‌شود و جایگزینی آن در کوتاه‌مدت تقریباً غیرممکن است. به همین دلیل، امنیت تنگه هرمز نه یک مسئله سیاسی یا منطقه‌ای، بلکه به عنوان یکی از اصلی‌ترین ارکان امنیت اقتصادی و ملی برای کشور‌های آسیایی تلقی می‌شود و هر گونه تهدید علیه ایران، به عنوان یکی از بازیگران کلیدی این آبراه، به طور مستقیم این امنیت را به چالش می‌کشد.