زمان زیادی تا بسته شدن پنجره جمعیتی نمانده است/روند نرخ خالص «ازدواج» کاهشی شد و «طلاق» ثابت ماند

مهدی شیرزاد در نشست رونمایی و تشریح سالنامه آماری زنان۱۴۰۳ و با بیان اینکه با استناد به قانون برنامه هفتم توسعه، افزود: طبق بند ب ماده ۸۰ قانون برنامه هفتم، معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری مکلف شده شاخص‌های حوزه زنان و خانواده را در قالب اطلسی گزارش، احصاء و رصد کند.

بیشترین جمعیت ایران در فاصله سنی ۲۵ تا ۵۰ ساله

شیرزاد به ارائه تشریح فصل‌هایی از این سالنامه پرداخت و افزود: طبق گزارش مرکز آمار ایران، هرم سنی جمعیت ایران در سال ۱۴۰۰ حدود ۸۶ میلیون نفر جمعیت را نشان می‌دهد که ۴۳.۳ مرد و ۴۲.۶ زنان بودند. بزرگ ترین بخش جمعیت در میانه هرم در فاصله سنی ۲۵ تا ۵۰ سال است.

وی ادامه داد: کشور ما در حال پیرشدن است و از یک سو باید برای آن زمان آمادگی داشته باشیم و از سوی دیگر زمان زیادی تا بسته شدن پنجره جمعیتی نمانده است لذا باید بکوشیم از فرصت باقی مانده بیشترین بهره را ببریم.

شیب تند کاهش رشد جمعیت در ایران

مشاور معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری در خصوص رشد جمعیت ایران نیز توضیح داد: از سال ۱۳۶۵ به بعد، با شیب تندی کاهش رشد جمعیت را داشتیم و برآوردهای صورت گرفته نشان می‌دهد که در حال حاضر این عدد به زیر یک درصد رسیده است.

بعد خانوارهای شهری و روستایی در حال نزدیک شدن به هم

وی در ادامه با اشاره به وضعیت بعد خانوارهای شهری و روستایی نیز توضیح داد: فراوانی خانوارهای شهری روند افزایشی داشته است. بعد خانوار شهری به طور میانگین حدود ۳ نفر و بعد خانوار روستایی ۳.۳ نفر است؛ برخلاف تصور قدیم، به نظر اقتضای شرایط اقتصادی و اجتماعی، خانوارهای روستایی و شهری در حال نزدیک شدن به هم هستند.

۲ برابر شدن تعداد خانوارهای زن سرپرست

مشاور معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری در ادامه با اشاره به تعداد خانوارها به تفکیک جنس سرپرست خانوار اعلام کرد که در سال ۹۵، حدود ۸۷ درصد خانوارها مرد سرپرست بودند. در بازه سالهای ۴۵ تا ۹۵ تعداد خانوارهای زن سرپرست تقریبا دو برابر شده است.

روند کاهشی نسبت جوانی جمعیت؛ از هر ۱۰۰ نفر، تنها ۲۳ نفر ۱۵ ساله و کمتر سن دارند

شیرزاد در ادامه درباره نسبت جوانی جمعیت نیز اینگونه توضیح داد: نسبت جوانی جمعیت روند کاهشی داشته است؛ فاصله سال های ۶۵ تا ۸۵ شیب نمودار تند است. در سال ۱۴۰۳ نسبت جوانی جمعیت حدود ۲۳ درصد است. یعنی از هر ۱۰۰ نفر جمعیت کشور ۲۳ نفر آنها ۱۵ ساله و کمتر بوده‌اند.

وی درباره نسبت سالخوردگی جمعیت نیز گفت: روند سالخوردگی رو به افزایش است، البته در قیاس با نسبت جوانی، تفاوت‌هایی دیده می‌شود و نرخ سالخوردگی مردان در سال ۱۴۰۳، ۷ درصد و در زنان ۸.۱ درصد بوده است.

روند نرخ خالص «ازدواج» کاهشی شد و «طلاق» ثابت ماند

مشاور معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری در ادامه به وضعیت نرخ خالص ازدواج و طلاق پرداخت و افزود: نرخ خالص ازدواج و طلاق در یک سال معین، از تقسیم تعداد ثبت شده واقعه بر جمعیت ۱۰ ساله و بیشتر ضربدر ۱۰۰۰ به دست می آید. در سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳، نرخ خالص ازدواج روند کاهشی داشته است. نرخ خالص طلاق نیز تقریبا روند ثابتی را در این بازه زمانی نشان می دهد. در سال ۱۴۰۳ در هر ۱۰۰۰ نفر جمعیت ۱۰ ساله و بالاتر، ۶.۶ واقعه ازدواج و ۲.۷ واقعه طلاق ثبت شده است.

بنابر اظهارات وی، در سال ۱۴۰۳ نرخ خالص ازدواج در استان‌های کشور بین ۴.۸ تا ۹.۱ درصد در نوسان بوده است. بالاترین نرخ مربوط به استان کردستان و پایین‌ترین مربوط به استان سمنان بوده است. به نظر می‌رسد مناطق مرکزی کشور نرخ پایین‌تری نسبت به استان‌های مرزی دارند.

شیرزاد در خصوص نرخ خالص طلاق نیز گفت: در سال ۱۴۰۳ نرخ خالص طلاق در استانهای کشور بین ۱.۲ تا ۴.۲ در نوسان بوده است. بالاترین نرخ مربوط به استان کردستان و پایین‌ترین نرخ مربوط به استان سیستان و بلوچستان بوده است.

میانگین سن اولین ازدواج زنان و مردان ایرانی

وی در ادامه با اشاره به میانگین سن زوجین در اولین ازدواج گفت: میانگین سن زنان در زمان اولین ازدواج کمتر دستخوش تغییر بوده است. در سال ۱۴۰۳ میانگین سن مردان، ۲۸.۳ سال و میانگین سن زنان ۲۴.۱ سال بوده است.

وی یادآور شد: میانگین سن طلاق در هر دو جنس روند افزایشی داشته است. میانگین سن طلاق در زنان از ۳۱ سال در سال ۹۵ به ۳۴.۷ و در مردان از ۳۵/۹ به ۳۹/۵ سال رسیده است.

وی در بخش دیگری از توضیحات خود با اشاره به نسبت تعداد طلاق به ازدواج ثبت شده در سال ۱۴۰۳ گفت: این شاخص نشان می‌دهد در برابر هر چند ازدواج در طول یک سال چند طلاق اتفاق می افتد؟ در سال ۱۴۰۳، در کل کشور در برابر هر ۱۰۰ ازدواج ۴۱ طلاق اتفاق افتاده است که کمترین نسبت مربوط به استان سیستان و بلوچستان است. در برابر هر ۱۰۰ ازدواج، ۱۳ طلاق در آن اتفاق افتاده است و بیشترین نسبت مربوط به استانهای مازندران و البرز است که در برابر هر ۱۰۰ ازدواج ۵۸ طلاق را داشته‌اند.

شیرزاد درباره میزان باروری کل نیز گفت: میزان باروری کل در هر سال از تعداد نوزادانی که در سال به ازای هر زن در سن ۱۵ تا ۴۹ سال به دنیا می‌آید، به دست می‌آید. این میزان در کشور غالبا روند کاهشی داشته است. از سال ۹۷ به این سو، میزان باروری کل به زیر نرخ جانشینی رسیده است (کمتر از ۲/۱) به عبارت دیگر جمعیتی که از دنیا می‌رود جایگزین نمی‌شود. در نتیجه پایین هرم جمعیتی لاغرتر از بالای آن خواهد شد.

گیلان کمترین ولادت ثبت شده و سیستان و بلوچستان بیشترین ولادت را به خود اختصاص دادند

مشاور معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری در ادامه درخصوص ولادتهای ثبت شده گفت: در سال ۱۴۰۳ کمترین نرخ خام ولادت در استان گیلان بوده است. در این استان، به ازای هر ۱۰۰۰ نفر جمعیت ۶.۷ نوزاد به دنیا آمده است. بیشترین هم مربوط به استان سیستان و بلوچستان بوده است که به ازای هر ۱۰۰۰ نفر ۲۵.۴ نوزاد متولد شده است. میانگین کشور ۱۱.۶ نوزاد است.

وی فاصله ازدواج تا تولد اولین فرزند را نیز اینگونه اعلام کرد: به طور میانگین به نظر می‌رسد که زنان ایرانی حدودا ۴ تا ۴/۵ سال پس از ازدواج، اولین فرزند خود را به دنیا می‌آورند.

وی گفت: میانگین سن مادران در زمان تولد فرزند اول در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۷.۵ سال بوده است. در حالی که میانگین سن پدران حدود ۳۲ سال بوده است.

تجربه مادری در تهران ار سن جوانی خارج شد

بنابر اعلام وی، در این شاخص استان سیستان و بلوچستان، با فاصله از دیگر استانهای کشور اعداد پایین‌تری دارد. همچنین بالاترین میانگین مربوط به استان‌های تهران، فارس و البرز بوده است. به طوریکه در استان تهران میانگین سن مادران ۳۰.۶ سال و برای پدران ۳۴.۷ سال بوده است. اگر سن جوانی را بنا بر تعریف ۱۵ تا ۲۹ سال در نظر بگیریم در دهه اخیر در کشور ما، غیر از سیستان و بلوچستان، در دیگر استان‌ها تجربه پدری خارج از سن جوانی است و در استان تهران تجربه مادری نیز خارج از سن جوانی است.

شیرزاد در ادامه با اشاره به تعداد فوت‌های ثبت شده نیز با اشاره به تاثیر کرونا گفت: از ۱۶۱ هزار و ۵۸۷ فوتی زن در سال ۱۳۹۶ به ۲۰۷ هزار و ۶۷ فوتی در سال ۱۴۰۳ و از ۲۱۰ هزار و ۶۹۱ فوتی مرد در سال ۱۳۹۶ به ۲۵۱ هزار و ۷۹۱ فوتی مرد در سال ۱۴۰۳ رسیده ایم.

وضعیت باسوادی و تحصیلات عالیه زنان و مردان کشور

مشاور معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری در ادامه به وضعیت باسوادی زنان پرداخت و گفت: تقریبا در جمعیت ۱۰ تا ۴۴ ساله به شکل تکرار شونده و ثابتی میزان با سوادی زنان بالای ۹۵ درصد بوده است. در خصوص با سوادی مردان نیز هر چند تفاوت زیاد نیست ولی به هر حال میزان باسوادی مردان بیشتر از زنان بوده است و هرچه پیش تر آمده‌ایم این تفاوت کمتر شد.

وی با اشاره به قبولی در آزمون سراسری یادآور شد: در سال ۹۶، ۳۱ درصد دختران و ۳۵.۷ درصد پسران شرکت کننده در آزمون سراسری دانشگاه ها پذیرفته شده‌اند. از سال ۹۸ تغییری در این آمار داریم که احتمالا این تغییر متاثر از شیوه پذیرش دانشجو در دانشگاه‌ها بوده است.

به گفته وی، درخصوص آزمون کارشناسی ارشد، در سال ۱۴۰۳، ۲۹.۴ درصد دختران شرکت‌کننده و ۳۷.۵ درصد پسران شرکت‌کننده موفق به ورود به دوره‌های کارشناسی ارشد دانشگاه‌ها شده‌اند.

تاثیر کرونا بر فعالیت اقتصادی زنان و میزان اشتغال آنان

شیرزاد در بخش دیگری از این نشست، با اشاره به وضعیت اقتصاد و کار زنان و مردان گفت: در سال ۱۴۰۳ بیش از ۲۸ میلیون زن از نظر اقتصادی غیرفعال بوده‌اند. ۶۵۸ هزار نفر بیکار و نزدیک ۴ میلیون نفر شاغل بوده‌اند. به نظر می‌رسد پیش از کرونا، فراوانی زنان شاغل بیش‌تر بوده است.

کاهش آمار بیکاری مردان

شیرزادی همچنین یادآور شد: در سال ۱۴۰۳ بیش از ۱۰.۴ میلیون مرد از نظر اقتصادی غیر فعال بوده‌اند. حدود ۱.۴ میلیون نفر بیکار بوده اند بیش از ۲۰/۸ میلیون نفر شاغل بوده اند. در بازه زمانی ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳، بر فراوانی شاغلان مرد افزوده شده و از جمعیت بیکار مرد کاسته شده است.

وی با اشاره به نرخ مشارکت اقتصـادی گفت: نرخ مشارکت اقتصادی عبارت است از نسبت جمعیت فعال شاغل و بیکار ۱۵ ساله و بیشتر به جمعیت در سن کار نشان می‌دهد. در فاصله سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۳، تغییرات زیادی نداشتیم و نسبتا ثابت بوده است. نرخ مشارکت اقتصادی کل بین ۴۴ تا ۴۱ درصد در نوسان بوده است. نرخ مشارکت اقتصادی مردان بین ۷۱ تا ۶۸ درصد در نوسان بوده و نرخ مشارکت اقتصادی زنان بین ۱۷ تا ۱۴ درصد در نوسان بوده است. متأسفانه ترخ مشارکت اقتصادی زنان بسیار پایین است. در سال ۱۴۰۳، حدود ۸۶ درصد زنان غیرفعال بوده‌اند.

مشاور معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری درباره نرخ مشارکت اقتصادی زنان (درصد) افزود: بالاترین نرخ مشارکت اقتصادی زنان در سال ۱۴۰۳، مربوط به استان های زنجان ۲۵.۴ درصد، خراسان شمالی ۲۰.۴ درصد، و اردبیل ۱۹.۷ درصد بوده است و پایین‌ترین آن مربوط به استان‌های کهگیلویه و بویر احمد ۷.۹ درصد، مرکزی ۸ درصد و فارس ۹.۴ درصد بوده است.

شیرزاد نرخ مشارکت اقتصادی در مردان را نیز اینگونه اعلام کرد که بالاترین نرخ مشارکت اقتصادی مردان در سال ۱۴۰۳ مربوط به استانهای زنجان با ۷۶.۴ درصد، کردستان ۷۴ درصد، و اردبیل ۷۲.۶ درصد بوده است و پایین ترین آن مربوط به استانهای ایلام ۵۳.۸ درصد، سیستان و بلوچستان، ۵۵.۷ درصد و کهگیلویه و بویراحمد ۵۸.۴ درصد بوده است. نرخ مشارکت اقتصادی مردان در کل کشور در سال ۱۴۰۳، ۶۸.۱ درصد بوده است.

وی درباره نرخ مشارکت اقتصادی زنان به تفکیک گروه‌های سنی نیز یادآور شد: بالاترین نرخ مشارکت اقتصادی زنان مربوط به گروه سنی ۲۵ تا ۲۹ سال معادل ۲۶.۱ درصد است. یکی از دلایل پایین آمدن این نرخ در گروه های سنی بعدی، احتمالا به تجربه بارداری بر می‌گردد.

بنابر اظهارات وی، حدود ۶۵ درصد فارغ التحصیلان زن و ۳۰ درصد فارغ التحصیلان مرد آموزش عالی، فعالیتی در اقتصاد ندارند.

شیرزاد در ادامه با بیان اینکه سال ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ متأثر از کرونا، بازار اشتغال تحت تأثیر قرار گرفته است، گفت: ولی به نظر می رسد به طور کلی روند تغییرات بازار اشتغال به این سمت است که از فراوانی افرادی با تحصیلات کمتر کاسته می‌شود و بر فراوانی افرادی با تحصیلات بالاتر افزوده می شود. این موضوع در زنان مشهودتر و منظم‌تر است. اما در خصوص مردان، هر چند روند کلی همین است اما قدری نوسان دیده می‌شود.

وی در ادامه درخصوص اشتغال رسمی و غیررسمی نیز خاطرنشان کرد: بیشترین بخش اشتغال در کشور در بخش غیررسمی است و در هر دو جنس تقریبا مشابه است.

مشاور معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری با اشاره به اینکه در مردان در ۵ سال منتهی به ۱۴۰۳ بر شاغلان بخش خدمات و صنعت افزوده و از شاغلان بخش کشاورزی کاسته شده است، گفت: در زنان بر شاغلان بخش خدمات افزوده شده، در بخش صنعت نوسان داریم و در بخش کشاورزی شاهد کاهش تعداد شاغلان هستیم.

وی در ادامه درباره سهم اشتغال جمعیت ۱۵ ساله و بیش‌تر به تفکیک جنس خاطرنشان کرد: در سال ۱۴۰۳، ۶۳.۳ درصد زنان در بخش خدمات، ۲۴.۶ درصد در بخش صنعت و ۱۱.۸ درصد در بخش کشاورزی مشغول به کار بوده‌اند. در این سال ۵۰.۷ درصد مردان در بخش خدمات, ۳۵ درصد در بخش صنعت و ۱۴.۳ درصد در بخش کشاورزی مشغول به کار بوده‌اند.