تأکید رهبر شهید بر قرار گرفتن ایران در جمع کشورهای پیشرو هوش مصنوعی

همزمان با اجرای برنامه هفتم پیشرفت که توسعه اقتصاد دیجیتال، گسترش هوش مصنوعی، حکمرانی داده و افزایش سهم اقتصاد دیجیتال در تولید ناخالص داخلی را به عنوان بخشی از اهداف کلان کشور دنبال می‌کند، نگاه به فناوری‌های نوین از یک ابزار صرفاً اقتصادی فراتر رفته و به یکی از مؤلفه‌های قدرت و تاب‌آوری ملی تبدیل شده است. در چنین شرایطی، کارشناسان معتقدند تداوم رشد اقتصادی و افزایش قدرت رقابت‌پذیری ایران در گرو سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های دیجیتال، توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان و بهره‌گیری از ظرفیت هوش مصنوعی است.

در همین ارتباط، احسان چیت‌ساز، معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با طرح مفهوم «بازدارندگی توسعه‌ای» تأکید می‌کند که ایران باید از مرحله بازدارندگی صرفاً دفاعی عبور کرده و با اتکا به هوش مصنوعی، اقتصاد دیجیتال، حکمرانی هوشمند و سرمایه انسانی، امنیت را به پیشران توسعه اقتصادی تبدیل کند.

به گفته وی، تحقق اهداف برنامه هفتم پیشرفت در حوزه اقتصاد دیجیتال، علاوه بر ارتقای بهره‌وری و رفاه عمومی، می‌تواند تاب‌آوری کشور را در برابر تحریم‌ها، جنگ فناوری و سایر تهدید‌های نوظهور نیز افزایش دهد.

او معتقد است امروز ایران به سطحی از توان موشکی، پهپادی، سایبری، اطلاعاتی و سرمایه انسانی رسیده که هزینه هرگونه تعرض را برای دشمن به شدت افزایش داده است؛ همین واقعیت، منطق بازدارندگی را شکل می‌دهد. اما این نکته را نباید فراموش کنیم: بازدارندگی محصول موشک تنها نیست؛ محصول دانشگاه، آزمایشگاه، شرکت دانش‌بنیان، صنعت، مهندس، دانشمند و سرمایه انسانی است.

متن این گفت‌و‌گو به شرح زیر است:

 شما قبلاً اصطلاح جدیدی را مطرح کرده‌اید؛ «بازدارندگی توسعه‌ای»؛ منظورتان چیست؟

به اعتقاد من، امروز باید از مرحله «بازدارندگی دفاعی» عبور کنیم و وارد مرحله «بازدارندگی توسعه‌ای» شویم. بازدارندگی توسعه‌ای یعنی دشمن بداند ایران فقط در برابر حمله نظامی مقاوم نیست؛ بلکه در برابر تحریم، جنگ فناوری، فشار مالی، جنگ شناختی، اختلال زنجیره تأمین و انزوای داده‌ای نیز تاب‌آور است. چنین قدرتی فقط با تجهیزات نظامی ساخته نمی‌شود بلکه با هوش مصنوعی، مراکز داده، ابررایانه‌ها، اقتصاد دیجیتال، زیرساخت ابری، شبکه ارتباطی امن، دانشگاه‌های مسئله‌محور و حکمرانی هوشمند ساخته می‌شود.

چرا هوش مصنوعی را تا این اندازه راهبردی می‌دانید؟

آینده قدرت جهانی، بیش از هر زمان دیگری به هوش مصنوعی گره خورده است. رهبر معظم انقلاب نیز بار‌ها تأکید کردند که ایران باید در جمع کشور‌های پیشرو این حوزه قرار گیرد. اما نکته مهم اینجاست مصرف‌کننده هوش مصنوعی بودن، مزیت نیست؛ توسعه دهنده لایه‌های هوش مصنوعی بودن مزیت است.

کشوری که فقط از ابزار‌های دیگران استفاده کند، داده، تصمیم و آینده خود را نیز به دیگران واگذار خواهد کرد.

از منظر اقتصاد دیجیتال، مهم‌ترین مأموریت امروز کشور چیست؟

امروز مهم‌ترین مأموریت، تبدیل امنیت به سرمایه‌گذاری و تبدیل فناوری به رفاه مردم است. اگر بازدارندگی به رشد اقتصادی، افزایش بهره‌وری، اشتغال دانش‌بنیان، جذب سرمایه، توسعه صنعت و ارتقای کیفیت زندگی مردم منجر نشود، مأموریت ما کامل نشده است. به همین دلیل معتقدم اکنون باید وارد مرحله‌ای شویم که در آن سرمایه‌گذاری در علم و فناوری به اولویت نخست سیاست ملی تبدیل شود یعنی حکمرانی داده زیرساخت اصلی دولت هوشمند باشد. دانشگاه‌ها به تولید فناوری و ثروت برسند. هوش مصنوعی در سلامت، انرژی، کشاورزی، آموزش، صنعت و حکمرانی به کار گرفته شود. اقتصاد دانش‌بنیان از شعار به ترازنامه شرکت‌ها منتقل شود.

برخی معتقدند توسعه صرفاً با فناوری حاصل نمی‌شود.

کاملاً درست است. فناوری بدون سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی، حکمرانی کارآمد و ثبات سیاستی، تنها یک ظرفیت خام است. کشور‌هایی که جهش کرده‌اند، فقط کارخانه و آزمایشگاه نساخته‌اند؛ آنها نظام تصمیم‌گیری مأموریت‌محور، بوروکراسی کارآمد، سیاست صنعتی روشن و توان یادگیری نهادی ایجاد کرده‌اند.

اگر بخواهید پیام امروز را در چند جمله خلاصه کنید، چه خواهید گفت؟

من فکر می‌کنم امروز ایران در آستانه یک انتخاب تاریخی قرار دارد. جنگ پایان یافته است؛ اما مأموریت پیشرفت تازه آغاز شده است. ما توانسته‌ایم بازدارندگی ایجاد کنیم؛ اکنون باید همان قدرت را به موتور توسعه ملی تبدیل کنیم.

اگر روزی روایت ایران این بود که در دو جنگ جهانی با وجود اعلام بی‌طرفی اشغال شد، امروز باید روایت جدیدی نوشته شود. اینکه ایران کشوری شد که امنیت را به توسعه، دانش را به قدرت، فناوری را به رفاه و مقاومت را به پیوند زد.