جنگ به جای مهار ایران، معادلات را به سود تهران تغییر داد

جنگی که آمریکا و اسرائیل طی ماه‌های گذشته علیه ایران انجام دادند، به اهداف راهبردی اعلام‌شده در آغاز آن دست نیافته و در عوض واقعیت سیاسی و امنیتی جدیدی ایجاد کرده است که ایران را به کشوری مقاوم‌تر و آماده‌تر برای پذیرش ریسک تبدیل کرده است.

به گزارش نیویورک‌تایمز، در حالی که دو طرف به یک توافق اولیه نزدیک می‌شوند که می‌تواند زمینه‌ساز مذاکرات گسترده‌تر درباره برنامه هسته‌ای ایران و آینده موازنه‌های منطقه‌ای باشد، این تحلیل می‌گوید ایران از جنگ با اتکای بیشتر به نهاد‌های نظامی و امنیتی و با این باور که باید عناصر قدرت راهبردی خود را حفظ کند، خارج شده است.

این تحول در حالی رخ می‌دهد که تهران و واشنگتن همچنان در تلاش برای رسیدن به یک تفاهم سیاسی هستند تا پیامد‌های جنگ را مهار کنند. نشانه‌ها حاکی از نزدیک شدن دو طرف به امضای یک یادداشت تفاهم اولیه است که می‌تواند راه را برای دور جدیدی از مذاکرات ۶۰ روزه درباره مسائل پیچیده‌تر، از جمله برنامه هسته‌ای ایران و نقش تهران در تنگه هرمز، باز کند.

این گزارش تأکید می‌کند که ایران در این مذاکرات با اعتمادبه‌نفس بیشتری وارد می‌شود، زیرا با وجود آسیب‌های واردشده، توانسته بخش مهمی از ساختار نظامی، تأسیسات هسته‌ای و ظرفیت‌های فنی خود را حفظ کند.

تهران معتقد است ایالات متحده آمادگی ورود به یک جنگ گسترده دیگر را ندارد و دونالد ترامپ ترجیح می‌دهد به توافقی برسد که تنش‌ها را کاهش داده و ثبات را به بازار‌های انرژی جهانی بازگرداند. این موضوع به ایران فضای بیشتری برای مانور می‌دهد و احساس نیاز آن به دادن امتیازات بزرگ را کاهش می‌دهد.

این تحلیل می‌گوید خواسته‌های اصلی ایران با وجود جنگ تغییر نکرده است؛ همچنان بر حق غنی‌سازی اورانیوم تأکید دارد، از کنار گذاشتن برنامه موشک‌های بالستیک خود خودداری می‌کند و بر ادامه حمایت از متحدان منطقه‌ای خود، به‌ویژه حزب‌الله، جنبش حماس و گروه انصارالله یمن، پافشاری دارد.

همچنین تهران خواستار آزادسازی میلیارد‌ها دلار از دارایی‌های مسدودشده خود است و می‌خواهد تضمین‌هایی دریافت کند که امکان افزایش صادرات نفت و کاهش اثرات تحریم‌ها را فراهم کند؛ تحریم‌هایی که آسیب زیادی به اقتصاد ایران وارد کرده و باعث کاهش شدید رشد اقتصادی، افزایش تورم و بیکاری شده است.

مرحله‌ای طولانی از نه جنگ، نه صلح

از دید بسیاری از تحلیلگران، جنگی که قرار بود مانع نزدیک شدن ایران به آستانه هسته‌ای شود، عملاً ممکن است آن را به سمت تمسک بیشتر به این گزینه سوق داده باشد. زیرا حتی اگر ایران محدودیت‌های موقتی را بپذیرد، همچنان دانش فنی، تأسیسات و زیرساخت لازم برای بازسازی سریع توان هسته‌ای خود را حفظ خواهد کرد.

این گزارش همچنین هشدار می‌دهد که ایران ممکن است از موقعیت جغرافیایی و نفوذ خود در تنگه هرمز به عنوان یک اهرم فشار دائمی علیه آمریکا و متحدانش استفاده کند، زیرا هرگونه تهدید برای کشتیرانی در این منطقه می‌تواند فوراً بر قیمت انرژی و بازار‌های جهانی تأثیر بگذارد.

این جنگ نه تنها چالش ایران را پایان نداده، بلکه آن را در قالبی جدید بازتعریف کرده است. تهران از این درگیری با وابستگی بیشتر به نهاد نظامی، اعتقاد قوی‌تر به ضرورت حفظ ابزار‌های بازدارندگی راهبردی و آمادگی کمتر برای تسلیم در برابر فشار خارجی خارج شده است. در مقابل، آمریکا نیز به توافقی نیاز دارد که تنش‌ها را کاهش داده و ثبات را به اقتصاد جهانی بازگرداند.

در پایان این گزارش آمده است که رسیدن به یک یادداشت تفاهم یا حتی توافق اولیه به معنای حل نهایی بحران نیست، زیرا مسائل اساسی مربوط به برنامه هسته‌ای ایران، نفوذ منطقه‌ای تهران و امنیت کشتیرانی در خلیج فارس همچنان حل‌نشده باقی مانده‌اند؛ بنابراین بسیاری از کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند منطقه وارد مرحله‌ای طولانی از «نه جنگ و نه صلح» شود؛ وضعیتی که در آن تنش‌های سیاسی و نظامی ادامه دارد، بدون آنکه به جنگی تمام‌عیار یا صلحی پایدار منجر شود. چنین وضعیتی ممکن است به ایران فرصت بیشتری برای تثبیت دستاورد‌ها و بازسازی نفوذ منطقه‌ای خود بدهد.