زرادخانه پهپادی ایران در چه شرایطی قرار دارد؟

فرارو نوشت: برنامه پهپادی ایران یکی از حوزه‌های توانمندی نظامی است که ایالات متحده حساسیت خاصی روی آن دارد. به تعبیر ژنرال مکنزی جونیور، فرمانده پیشین سنتکام، سه‌گانه بدون سرنشین ایران یعنی موشک‌های بالستیک، موشک‌های کروز و هواپیما‌های بدون سرنشین، سه‌گانه‌ای هستند که توانایی به چالش کشیدن برتری هوایی ایالات متحده و متحدان آن در منطقه را در قالب یک جنگ نامتقارن و ترکیبی به تهران می‌دهند.

با توجه به تحولات اخیر و افزایش تنش میان ایران و آمریکا، حوزه‌های مختلف توانمندی نظامی جمهوری اسلامی برای دفاع از خود و حمله به منافع ایالات متحده در منطقه مورد بررسی قرار می‌گیرد. برنامه پهپادی نیز یکی از این حوزه‌هاست که با توجه به اهمیت آن در دکترین نظامی ایران، زیر ذره‌بین رفته است.

موجودی پهپاد در زرادخانه‌ها

ایران طیفی از پهپاد‌های رزمی، شناسایی و انتحاری را در بخش‌های مختلف نیرو‌های مسلح مورد استفاده قرار می‌دهد. با توجه به ارزان‌قیمت بودن پهپاد‌ها و پیچیدگی کمتر تولید آنها نسبت به جنگ‌افزار‌های مدرن‌تر و موشک‌های بالستیک، معدود تخمین‌های موجود خبر از تعداد انبوه پهپاد‌های تولید و دپو شده در ایران می‌دهد. یک سایت اسرائیلی اخیراً اعلام کرد که ایران در ژانویه ۲۰۲۶ (ماه گذشته میلادی) به توانایی تولید روزانه حداقل ۴۰۰ فروند پهپاد شاهد دست پیدا کرده است. گزارش مذکور تخمین می‌زند که حداقل ۸۰ هزار فروند انواع پهپاد در زرادخانه ایران وجود دارد. توجه به اخبار هم می‌تواند در این زمینه راهگشا باشد. گزارش منابع اسرائیلی و آمریکایی حاکی از آن است که ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه، ۱۰۵۰ حمله پهپادی انجام داد. روز ۹ بهمن هم بر اساس خبر رسمی منتشر شده در رسانه‌های داخلی، با دستور فرمانده کل ارتش ۱۰۰۰ فروند پهپاد به نیرو‌های چهارگانه ارتش تحویل داده شد.

جنگ‌افزاری برای مرحله اول حمله

تحلیلگران نظامی بر این باورند که ایران با توجه به برخی مشکلات ناشی از تحریم طی پنج دهه گذشته که در بخش‌هایی از توانمندی نظامی خود را نشان می‌دهد، تمرکزش را بر توسعه این سه‌گانه گذاشت. مکنزی در برآوردی که سال ۲۰۲۳ برای انستیتو واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک نوشت به این موضوع اشاره کرد که مرحله اول هر درگیری مستقیمی با ایران، شامل تلاش تهران برای اشباع سامانه‌های پدافندی، رادار‌ها و حسگر‌های آمریکایی در منطقه و هدف گرفتن آنها است و بعد از آن، حمله اصلی انجام می‌شود. پهپاد‌ها با توجه به ارزان‌قیمت بودن آنها و قابلیت تولید انبوه، نقشی کلیدی در این تاکتیک بازی می‌کنند. همانطور که ایران در درگیری‌های دو سال گذشته خود و عملیات‌های سه‌گانه وعده صادق از این تاکتیک استفاده کرد.

خانواده پهپاد‌های ایران

برخی منابع می‌گویند ایران حدود ۵۰ مدل انواع پهپاد را در اختیار دارد. شناخته‌شده‌ترین پهپاد ساخت ایران، انتحاری شاهد – ۱۳۶ است که در جریان جنگ روسیه و اوکراین هم مورد استفاده قرار می‌گیرد. پهپادی که نسخه‌های خارجی آن هم ساخته شده و یکی از جنگ‌افزار اصلی درگیری‌های ایران محسوب می‌شود. اطلاعات موجود در اینترنت و اخبار رسمی نشان می‌دهد که وزارت دفاع، سپاه پاسداران و ارتش، هر کدام با پشتیبانی فضای دانشگاهی و استفاده از این امکانات، برنامه پهپادی خود را با توجه به نیازمندی‌ها پیش می‌برند.

یک نکته مهم در برنامه پهپادی ایران این است که با غنیمت گرفتن برخی پهپاد‌های آمریکایی مانند آرکیو ۱۷۰، اسکن ایگل، آرکیو ۱۱ ریون و‌ام کیو ۱ در سال‌های دهه ۹۰، باعث شد که ایران به فناوری‌های مهمی در حوزه پرنده‌های بدون سرنشین دست پیدا کند که توان ساخت پهپاد‌های مختلف شناسایی، جنگ الکترونیک، رزمی و انتحاری راهبردی و تاکتیکی آن را افزایش داد. ایران در سال‌های گذشته و همچنین جنگ ۱۲ روزه توانست به بعضی از پهپاد‌های اسرائیلی مانند هاروپ، هرمس ۴۵۰، ۹۰۰ و هرون هم دست پیدا یا آنها را در حریم هوایی کشور رهگیری و سرنگون کند. اخبار موجود می‌گویند بخش مهمی از عملیات رژیم اسرائیل علیه ایران در جنگ ۱۲ روزه، با استفاده از پهپاد‌ها انجام می‌شد. بخشی از تجربیات ایران در عملیات پهپادی، به دوران جنگ با داعش برمی‌گردد. بعضی از پهپاد‌ها مانند شاهد – ۱۲۹ که این روز‌ها هم در اخبار مربوط به تحولات خلیج فارس نامش شنیده می‌شود، در این جنگ در عراق و سوریه استفاده شدند. گروه‌های متحد ایران در منطقه هم برخی پهپاد‌های ساخت ایران را در اختیار دارند.

دو خانواده اصلی پهپاد‌های مهاجر و شاهد در میان دیگر تولیدات پهپادی ایران، بیشتر در میان اخبار و افکار عمومی حضور داشتند. بعضی پهپاد‌های پیشرفته‌تر مانند شاهد – ۱۴۷، شاهد - ۱۴۹ (غزه)، قاهر – ۳۱۳ یا کمان – ۲۲ نیز در این سال‌ها وارد خدمت در نیرو‌های مسلح ایران شدند که تا کنون گزارشی از ورود آنها به عملیات منتشر نشده است.