چالش‌های ایران در مسیر تحقق اقتدار و بازسازی اعتماد ملی

محمد عطریان‌فر در گفت‌‎وگو با خبرنگار ما، با اشاره به وقایع اخیر در کشور، اظهار کرد: آنچه که بر سرزمین ایران جاری و ساری است، محصول یک عامل تک‌گانه نیست؛ بلکه نتیجه هم‌افزایی عوامل متعددی است که یکی از اصلی‌ترین آنها، تحقق و صیانت از استقلال سیاسی کشور در عرصه جهانی است. کشور‌ها معمولا با هزینه‌های سنگین، به توانمندی می‌رسند تا در بازی قدرت‌های بزرگ، استقلال خود را حفظ کنند و از گزند رقیبان خود را در امان نگه دارند.

وی با بیان اینکه ایران در این گزاره، روی سرفصل استقلال خود کاملا ایستاده است، اما آن اقتدار مورد انتظار که بتواند در جهان پر از تعارض، از خود به صورت تمام‌عیار دفاع کند، هنوز کسب نکرده است، عنوان کرد: در این رابطه، عوامل مزاحم برای تحقق این اقتدار فراوان هستند. از جمله بزرگترین آنها، تاریخ حداقل ۲۰ ساله فشار تحریم‌های جهانی علیه ایران توسط کشور‌های بزرگ و سازمان ملل است که استخوان‌بندی اقتصاد ایران را تضعیف کرده است. طبیعتا این تضعیف، موقعیت ایران را در حوزه اقتدار ملی آسیب‌پذیر می‌سازد و زمینه‌ای فراهم می‌کند تا دشمنان و مخالفان ایران امیدوار به این باشند که از این فرصت استفاده کنند و با تغییر نظام سیاسی ایران به خواست خود برسند، چرا که ایران سرزمینی پر از قابلیت و توانمندی است.

ظرفیت مردم‌سالاری به دلیل فشار اندیشه‌های رادیکال و جریان‌های تندرو تضعیف شد

این فعال سیاسی اصلاح‌طلب خاطرنشان کرد: بخش دیگری که ما را به این وضعیت رسانده، نظام سیاسی ایران است که پایه‌های مردم‌سالاری آن، از آغاز انقلاب قوی و توانمند بوده، اما از مقطعی به بعد، به دلیل فشار اندیشه‌های رادیکال و جریان‌های تندرو، ظرفیت مردم‌سالاری در فرصت‌های انتخاباتی روزبه‌روز ضعیف شده است. به گونه‌ای که نهاد‌های انتخاباتی ما، به معنای واقعی کلمه و آنطور که مورد انتظار است به صورت دموکراتیک انتخاب نشده‌اند و می‌بینیم که مشارکت تا چه اندازه پایین آمده و به عنوان مثال بعضی از نمایندگان مجلس با چه درصد‌هایی از مشارکت و چه تعداد رای به پارلمان راه یافته‌اند.

عطریان‌فر با بیان اینکه این منازعه بیش از سه دهه، در همه حوزه‌های انتخاباتی ایران از جمله در رأس آن، پارلمان به شدت محسوس و مشهود است، بیان کرد: ریشه این ظرفیت از دست رفته، به نحوی به نظارت استصوابی بازمی‌گردد، که با فرصت حضور تمام‌عیار و با اختیار برگزیدگان ملت که با آزادی کامل می‌توانند فرد مورد نظر خود را انتخاب کنند از آنها دریغ شده است. در این رابطه، چون ظرفیت دموکراسی در ایران تضعیف شده است، آثار آن در اندیشه مخالفان به این شکل ظاهر می‌شود که، چون این ظرفیت دچار آسیب شده، فرصتی پیدا می‌کنیم تا با فشار‌های مختلف، حوزه تأثیرگذاری خود را بر مخالفان تقویت کنیم.

توانمندی دولت به عنوان پیشران توسعه در دوره آقای احمدی‌نژاد دچار آسیب شد

وی گفت: محور سومی که آثار تبعی خود را در حوادث نشان می‌دهد، ناتوانی‌های مدیریتی است. از سال ۸۴، وقتی آقای احمدی‌نژاد به عنوان یک تندروی اصول‌گرا به سرکار آمد، توانمندی دولت به عنوان پیشران توسعه دچار آسیب شد و حجم سنگینی از ظرفیت دولتمردی ما از آن زمان تا امروز دچار خسارت شد.

این فعال سیاسی اصلاح‌طلب با بیان اینکه امروز با نهادی به نام دولت مواجهیم که این ناتوانی‌های پی در پی توسط دولت‌های پس از یکدیگر را به ارث برده و در طول این دوره ۲۰ ساله، ظرفیت مدیریت توانمند را از دست داده، افزود: وقتی این ظرفیت از دست برود و مردان ماهر برای روزگار سخت حضور نداشته باشند، تبعات ناتوانی مدیریت ارشد کشور در بحران‌ها و بزنگاه‌های سخت به وضوح نمایان می‌شود. امروز، با مجموعه‌ای از بحران‌ها مواجهیم که این کم‌توانی و ضعف در مدیریت را به شدت نشان می‌دهد.

عطریان‌فر گفت: موضوعاتی مانند حوادث حملات دشمن، تحریم‌های طاقت‌فرسا و کمرشکن، ناتوانی در فروش و درآمد از میراث تاریخی و سرزمینی ما یعنی نفت و گستره جمعیتی بیش از ۹۰ میلیون نفری ایران، همه با هم ترکیب شده‌اند و رکن مدیریتی ایران را دچار ضعف کرده‌اند و بحران‌ها به صورت مزمن و پیوسته بر سر ما مانده است. گستردگی اعتراضات نیز به وضوح این موضوع را نشان می‌دهد.

فشار‌های اقتصادی استعداد بالای اعتراض دارد

وی با بیان اینکه برون‌داد نظرسنجی‌ها دلالت بر این دارد که با توجه به گسترش دهک‌های فقیر در ایران و کاهش جامعه متوسط مدنی از بیش از ۶-۷ دهک به نصف یا کمتر، امروز این دهک‌ها به ۳ تا ۴ دهک متوسط میانی و دهک‌های فروتر یعنی طبقه فقرا منتقل شده‌اند، خاطرنشان کرد: در واقع، فشار‌های اقتصادی شرایطی را فراهم آورده که لشکری از فقرا، استعداد اعتراضی بالایی دارند و با کمترین نارسایی و بهم‌خوردگی در معادلات، بستر و فرصتی برای واکنش‌های بیرونی فراهم می‌شود.

این فعال سیاسی اصلاح‌طلب اضافه کرد: مخالفان ایران نیز از این فرصت‌ها می‌توانند سوءاستفاده کنند. متاسفانه ارکان تصمیم‌گیری کشور در طول ۴۷ سال اخیر، ساختار‌های مناسبی برای حق مشروع مردم درخصوص برگزاری اعتراضات ایجاد نکردند و زمانی که اتفاقی رخ می‌دهد و فشار‌ها غلیان پیدا می‌کند، خود به خود جامعه ملتهب می‌شود و این ماجرا فرصتی مضاعف برای دشمنان ایران به وجود می‌آورد.

مرز دقیق بین اعتراض و اغتشاش

عطریان‌فر ضمن بیان این مطلب که «مرز بین اعتراض و اغتشاش می‌تواند به صورت دقیق ترسیم شود» خاطرنشان کرد: اگر دولت و حاکمیت فرصت تاریخی که تا کنون دریغ شده است، یعنی رسمیت بخشیدن به اعتراضات اجتماعی، صنفی، مدنی و... را احیا کند و اجازه دهد این رویداد‌ها برگزار شوند، بخش زیادی از اعتراضات سامان پیدا می‌کند و بستری که اغتشاشگران و مخالفان ایران برای برهم زدن تعادل و پایداری سیاسی ایران از آن بهره می‌برند، از آنها گرفته خواهد شد. با چنین رویکردی، می‌توانیم به عنوان یک امر جبرانی، در چشم‌انداز آینده، مشکل خود را به شکل منطقی و اصولی حل کنیم.

مردم ولی نعمت حاکمیت هستند

وی با تاکید بر اینکه انتظار برای بحران و سپس ادای دین به مردم، به‌ویژه پس از بی‌توجهی‌های قبلی، یک رویکرد اشتباه است، خاطرنشان کرد: فراهم کردن فضا برای بیان نظرات و انتقادات مردم در شرایط عادی، اقدامی منطقی و ضروری است. این رویکرد مانند «نوشدارو پس از مرگ سهراب» است. یعنی در حالی که آسیب وارد شده است، به دنبال درمان آن می‌گردیم. مردم ولی نعمت حاکمیت هستند و باید حق بیان نظرات خود را داشته باشند.

این فعال سیاسی اصلاح‌طلب ضمن بیان این مطلب که در ۱۲ روز جنگ، مردم جوان‌مردانه، منصفانه و فراتر از انتظار پشتیبانی و اعتماد ملی را ایجاد کردند، تصریح کرد: این تجربه نشان می‌دهد که بازگرداندن این اعتماد و امیدوار کردن مردم به آینده، می‌تواند دشمن را از دخالت بازدارد. دشمن وقتی احساس می‌کند نظامی با پشتیبانی گسترده و وفادار مردم، سرمایه ملی و اجتماعی فداکارانه دارد، جرات تخلف و دخالت نمی‌کند. اما وقتی احساس می‌کند این پشتیبانی وجود ندارد، دخالت می‌کند و فرصت غیرمشروعی برای مداخله فراهم می‌آورد. باید به این نکته نیز اشاره کرد که مسئولان کشور در بازسازی اعتماد ملی تاخیر داشتند، اما امیدوار هستیم تجربیات گذشته، چراغ راه آینده باشند.