به فکر احیای گفت‌وگوی تمدن‌ها باشیم

محمدجواد ظریف با بیان اینکه دنیا تغییرات گسترده‌ای کرده است، اظهار کرد: این تغییرات در تمام سطوح اعم از جهانی، منطقه‌ای و داخلی قابل تعمیم است. دنیای امروز، دنیال بلوک‌بندی‌های گذشته نیست. اتحاد‌های دائمی دیگری وجود ندارند و امید داشتن به متحدین در دنیا، بی‌معناست و هر که به سمت اتحاد رفته، باید خود را سرزنش کند نه طرف مقابل که متحد خوبی نبوده است. اکنون با شبکه‌های به هم‌پیوسته‌ای روبه رو هستیم که در درون آن، ائتلاف‌های موضوعی شکل می‌گیرد و بر این اساس، حتی کشور‌هایی که پیش‌تر به عنوان دشمن شناخته می‌شوند نیر می‌توانتد کنار هم قرار گیرند؛ لذا نگرش‌های مبتنی بر دشمنی، امکان کنش را از کنشگران سلب می‌کند.

وی افزود: اگر بنابه حذف باشد، در دنیا ایران حذف می‌شود و در ایران، جماعت ما؛ لذا باید بنا را بر خیر جمعی و ائتلاف‌سازی‌های جمعی و رهایی خوداز گذشته بگذاریم، به این معنا که زندانی گذشته‌ای که دیگر وجود ندارد، نباشیم. گیر افتخارات گذشته و بازسازی افتخاراتی که قابل بازسازی نیستند، نباشیم. ما بر یک پایه محکم تمدنی قرار داریم. باید به آن افتخار کنیم، اما به دنبال بازتولید آن نباشیم. باید آینده را ببینیم. گرفتاری در گذشته، ما را ناگریز از تکرار گذشته می‌کند و این کار ما را به بازی‌هایی می‌کشاند که در جهان امروز کارایی ندارد. یکی از این بازی‌ها، بازی مبتنی بر تهدیدانگاری است. ما توانایی بالایی در تولید تهدید داریم، زیرا در گذشته زندگی می‌کنیم. این توانایی به تولید واقعی تهدید می‌انجامد. هر چیزی ابتدا در ذهن ما اتفاق می‌افتد. اگر ما فکر کنیم زنان و نحوه پوشش آنان تهدید است، این موضوع واقعا تبدیل با تهدید خواهد شد. این موضوع در مورد جوانان، اینترنت و... نیز صادق است.

۵۰۰ سال است  می‌خواهیم هخامنشی را احیاء کنیم

وزیر اسبق امور خارجه کشورمان ادامه داد: ما ۵۰۰ سال است که می‌خواهیم هخامنشی را احیاء کنیم، اما در دنیای امروز، حتی آمریکا توان ایجاد هژمونی در دنیا را ندارد. تلاش برای بازسازی هخامنشی و صفوی نکنیم و طوری نشود که مانند جنگ دوم ایران و روسیه، به امید آزادسازی قفقاز شمالی، سربازان را تا پشت دروازه‌های قزوین بیاوریم و نهایتا به قراردادی متوسل شویم و صلح‌آفرینان را هم خائن بنامیم. ما همواره جنگ‌آفرینان را قهرمان دانسته‌ایم. البته لازم است از بزرگانی مانند سردار سلیمانی تقدیر کنیم، اما باید حرکت رو به جلو داشته باشیم.

ظریف با تأکید بر اینکه نباید در زندان اشتباهات گذشته قرار گیریم، بیان کرد: ما توانایی‌های زیادی داریم که مهمترین آن، مردم هستند، اما نگاه‌های تهدیدمحور و گذشته‌محور، باعث عدم استفاده از این سرمایه شده است. ما نباید تهدید‌ها را فراموش کنیم، اما باید تمرکز اصلی را بر فرصت‌ها بگذاریم. در این صورت، در همین شرایط بن‌بست هم می‌توانیم ایران جدیدی برسانیم که محل گفت‌و‌گو و حلقه وصل بخش‌های مختلف دنیا باشد.

وی با بیان اینکه حتی ایده ما در مورد فلسطین نیز می‌تواند محل اجماع باشد، عنوان کرد: مگر ایده گفت‌وگوی تمدن‌ها نتوانست دنیا را حول ایران جمع کند؟ چرا ما به جای گفت‌وگوی تمدن‌ها باید منادی جنگ باشیم؟ مگر ما با پیام امام خمینی جهان را نگرفتیم و در اوج سختی‌های ما، مردم در اروپا و آفریقا نام کودکان خود را «خمینی» نگذاشتند؟ مگر در اوج تنگدستی ما، حزب‌الله و جهاد اسلامی با تکیه بر قدرت معنایی تشکیل نشد؟

هیچ گاه نباید فکر کنیم به آخر خط رسیده‌ایم

وزیر اسبق امور خارجه کشورمان اضافه کرد: هیچ گاه نباید فکر کنیم به آخر خط رسیده‌ایم، زیرا اساسا آخر خط وجود ندارد. اگر از گذشته رها شویم، می‌توانیم آینده را بسازیم؛ آینده‌ای که مبتنی بر آرمان‌گرایی واقع‌بینانه باشد. اگر آرمان ما بر اساس آرزو‌ها باشد، می‌شود همان چیزی که تا حالا شده است. توانمندی‌های ما کم نیست که بخواهیم بر روی آرزو‌ها سیر کنیم. چرا با این نیروی انسانی و منابع سرشار باید از تحرکات جهانی عقب بمانیم؟ امروز در دنیای دیگر ژئوپلیتیک حرف اول را نمی‌زند، بلکه ارتباطات مهم است. البته ما در ژئوپلیتیک هم کم نداریم. اگر در آرزو‌ها و ناکامی‌های گذشته‌محور و تهدیدمحور متمرکز شویم، دیگران در کنار گوش ما مراکز داده می‌سازند و ما هنوز اندر خم یک کوچه هستیم.

باید از مطلق‌گرایی خارج شویم

ظریف با تأکید بر اینکه باید از مطلق‌گرایی خارج شویم و بپذیریم ممکن است حرف دیگران هم درست باشد، گفت: قبول کنیم که نه‌تنها در ایران، بلکه در جهان همه در یک کشتی نشسته‌ایم. جزیره ثبات در دریای متلاطم وجود ندارد. ناامنی برای یک کشور یعنی ناامنی برای همه. بازی حاصل‌جمع صفر، به شکست همگانی می‌انجامد. هیچ جنگی پیروز ندارد و هر دو طرف آن می‌بازند. این به معنای لزوم استفاده از تمام ظرفیت‌هاست. نباید ظرفیت‌هایی که در آنها مزیت نسبی داریم را فدای حوزه‌هایی کنیم که توان رقابت در آنها را نداریم. کار کردن با همه، قرارگیری در حلقه وصل و پرهیز از دشمنی، از مزیت‌های نسبی ماست که باید بر اساس آن حرکت کنیم.